Karunalahari 4
Karuṇālaharī 4
- Language
- Sanskrit
Contents
- 4.17 — 3 parts
4.1
iti śrībilvamaṅgalācāryaviracitaṃ śrīgovindadāmodarastotraṃ sampūrṇam
“śrījānakījīvana! rāmacandra!
niśācarāre! bharatāgrajeśa!”
jihve! sudhā e priya pī karāre,
“goviṃda! dāmodara! rāvaṇāre!” 66
“nārāyaṇānaṃta! hare! nṛsiṃha!
prahlādabādhādara! he kṛpāḻo!”
āsvāda jihve! madhu miṣṭa eja,
“goviṃda! dāmodara! ātmateja!” 81 67
snehe dharyuṃ mānavarāmarūpa,
jītyā pratāpe prabhu sarva bhūpa;
e rāmanāmāmṛta pī sujihve!
“goviṃda! dāmodara! puṇyakīrte!” 82 68
“śrī kṛṣṇa! goviṃda! hare! murāre!
he nātha! nārāyaṇa vāsudeva!”
jihve sudhā e priya cākha miṣṭa,
“goviṃda! dāmodara! he abhīṣṭa!” 83 69
vadī śake toya vade na koi,
aho! janonuṃ vyasanābhimukhya! 84
pī e sudhā tuṃ rasane! saharṣa:—
“goviṃda! dāmodara! saukhya varṣa!” 85 70
śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama
śrī gopījanavallabhāya namaḥ
śrīaṣṭākṣaramaṃtrārthanirūpaṇam
śrīkṛṣṇa kṛṣṇa kṛṣṇeti kṛṣṇanāma sadā japet
ānaṃdaḥ paramānaṃdo vaikuṇṭhaṃ tasya niścitam
4.2
sadā smarettu yaḥ kṛṣṇaṃ yamastasya karoti kim
bhasmībhavaṃti tasyāśu mahāpātakarāśayaḥ
4.3
yaḥ smarettu sadā maṃtraṃ śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama
aṣṭākṣaraṃ japennityaṃ yamo dṛṣṭvā hi śaṃkate
4.4
śrīmaṃtrārthāḥ prakāśyaṃte jīvānā kāryasādhanāḥ
jīvānāṃ hitakāryārthaṃ guruśrīviṭṭhaleśvaraiḥ
4.5
śrīmukhātkathyate samyak sadaṣṭākṣarattattvataḥ
vivṛtirhṛdaye yasya sa śrīvallabhavallabhaḥ
4.6
“śrīḥ” śrīsaubhāgyasaṃprāptiḥ dhanavānrājavallabhaḥ
“kṛ” śabdaḥ śoṣayetpāpaṃ “ṣṇaḥ” śabdastāpasaṃhatiḥ
4.7
“śa” śabdo nirdahedyoniṃ “ra” śabdo jñānamāpnuyāt
“ṇaṃ” śabdena sadā kṛṣṇe dṛḍhā bhaktiḥ sadā bhavet
4.8
“ma” śabdena gurau prītiḥ kṛṣṇaratnopadeśake
“ma” śabde harisāyujyamanyayoniṃ na gacchati
4.9
iti śrīkṛṣṇamaṃtrārthaṃ yo japedviṭṭhale ratim
bhaktiṃ vairāgyamāpnoti bhuktimuktī kare sthite
4.10
sarvarogopaśamanaṃ sarvapāpopanāśanam
ṛddhiḥ siddhirgṛhe śīghraṃ vasate sarvadā sthirā
4.11
ānaṃdaṃ paramānaṃdaṃ sāyujyaṃ harivallabham
yaḥ paṭhecchrīkṛṣṇamaṃtraṃ sarvajvaravināśanam
4.12
bhūtapretapiśācādivyāghracaurādisaṃkaṭe
śatravo mitratāṃ yāṃti sarpaṃ dṛṣṭveva mūṣakāḥ
4.13
kukriyāḥ sarvariṣṭāni kugrahāḥ sarvanāśanāḥ
ānaṃdamūrtiḥ kṛṣṇo'sya hṛdaye vasate sadā
4.14
tasya kutrāpi no duḥkhaṃ sukhaṃ sarvatra sarvadā
ahorātraṃ japennityaṃ gurūṇāṃ maṃtramuttamam
4.16
taṃ hi dṛṣṭvā trayo lokāḥ pūtāḥ syuḥ kimu mānavāḥ
madhye ca sarvamaṃtrāṇāṃ maṃtrarājottamottamaḥ 15
idameva paraikāṃtabhaktimānyaḥ sadā smaret
ṛddhiḥ siddhirgṛhe satyaṃ kṛṣṇatātparyasundaram
4.17
bhaktānāṃ hitakāryārtha jñātavyaṃ svajanottamaiḥ
vedavākye mahāvākyaṃ purāṇe bhārate tathā
4.17.p1.1
śrīmadvallabhavākyārtha śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama
iti śrīviṭhṭhalenoktamaṣṭākṣaranirūpaṇam
iti śrīmadviṭhṭhaleśvaraviracitamaṣṭākṣaranirūpaṇaṃ samāptam
prabhu ! āpanāṃ śaraṇamāṃ !
prabhu āpanāṃ caraṇamāṃ amīrasajharaṇa śaraṇamāṃ
āvyeā bhramī kuraṇamāṃ tama bāḻa, lyeā śaraṇamāṃ. 1
rākhyuṃ na e smaraṇamāṃ bhramatāṃ bhavābdhi–raṇamāṃ
ke āpanāṃ smaraṇamāṃ śāṃtī jhare jharaṇamāṃ. 2
sukhaāśaanusaraṇamāṃ kaiṃ kaiṃ janamamaraṇamāṃ
ati klānta thai bhramaṇamāṃ āvyeā caraṇaśaraṇamāṃ. 3
kaiṃ kaiṃ ghamaṃḍa manamāṃ kaiṃ tanmanāṭa tanamāṃ
uḍī te jatāṃ gaganamāṃ namatāṃ ḍhaḻī caraṇamāṃ. 4
kaiṃ māta tāta keāṭī sutadārathī kasoṭī
thai ne paḍyo chuṃ leāṭī prabhu āpanāṃ caraṇamāṃ. 5
āghāta kaiṃka kāye kāṃṭā kaṃīka pāye
vāgyā hṛdaya muṃjhāye āvyā havāṃ śaraṇamāṃ. 6
karūṇābharela netre śāṃtīpravāhavhene
sīṃcī sadā hṛde ne rākheā sadā śaraṇamāṃ. 7
śrī śaraṇa maṃtramāḻā.
kiṃ maṃtrairbahubhirbinaśvaraphalairāyāsasādhyairmakhaiḥ
kiṃcitlopavidhānamātraviphalaṃ saṃsāraduḥkhāya vai
ekaḥ sannapi sarvamaṃtraphalado lopādidoṣojjhitaḥ
śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mameti paramo maṃtro'yamaṣṭākṣaraḥ
“ nāradapaṃcarātra ”
parabrahma puruṣottama śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
sarveśvara sarvottama śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
nārāyaṇa narottama śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
yogeśa yogavittama śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
śrīpati śrīvatsāṃkana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
dalitāṃjanacikkaṇa śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
kamaleśa kamalekṣaṇa śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
viṭhṭhaleśa vilakṣaṇa śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
parameśa purātana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
4.17.p1.2
sadānaṃda sanātana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
dhanya trailokyamohana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
siddhasurakulasohana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
ghūrṇāyamānanayana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
śeṣaparyaṃkaśayana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
dhṛtaśaṃkhasudarśana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
vāsudeva saṃkarṣaṇa śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
yaśeādāmanaraṃjana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
devakīduḥkhabhaṃjana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
vasudevabaṃdhameācana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
harṣitanaṃdaleācana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
yaśeādeātsaṃgalālana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
bhūmigeādhanapālana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
yaduvaṃśavibhūṣaṇa śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
naṃdamaṃdirabhūṣaṇa śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
vrajeśa naṃdanaṃdana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
yaśeādānaṃdakaṃdana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
geāgeāpageāpīlālana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
geākuleśa geāpālana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
rakatarājīvaleācana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
bhakataduḥkhavimeācana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
nitya nūtana nūtana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
yādaveṃdra yadūttama śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
prapannaprāṇapavana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
puṇyapāvanastavana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
saumyaśeābhanadarśana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
kṛpākaṭākṣavarṣaṇa śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
padmapalāśaleācana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
svajanārtivimeācana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
śrīmadgeākulamaṃḍana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
pākhaṃḍamatakhaṃḍana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
hṛdayeśa hṛdayaṃgama śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
prāṇeśa priyasaṃgama śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
4.17.p1.3
biṃbāsya biṃbasattama śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
naṭarāja naṭottama śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
kokilasvarabhūṣaṇa śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
citravicitrābhūṣaṇa śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
halī durdamamardana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mamaṃ.
yaśodāharṣavardhana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
mahāmārī–vināśana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
gopikāparihāsana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
nīla bhaktiparāyaṇa śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
madhusmitarasāyana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
caṃcalacārulocana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
saṃsāratāpamocana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
yogīndra yogajīvana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
rādhikāprāṇajīvana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
śrīvatsacihnamaṃḍana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
gopikānetraaṃjana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
prītipayodharavarṣaṇa śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
gopīcittākarṣaṇa śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
prasannānaṃdavadana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
jagadāhlādasadana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
saṃvītapītavasana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama..
snigdhamāṇikyadaśana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
vrajagopālanaṃdana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
śāṃtisudhāniḥsyaṃdana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
gopikāprītiraṃjana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
bhaktadāridrayabhaṃjana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
muralīnādāhlādana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
priyāpremasaṃpādana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
svādunavanītāśana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
pūtanāprāṇanāśana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
bakāsuravināśana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
nikhilavighnanāśana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
kālīyaśiranartana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
puṇyaśravaṇakīrtana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
4.17.p1.4
veṇunādavikāsana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
viprabhāryānnaprāśana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
līlādhṛtagovardhana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
gopikāprītivardhana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
maghavanagarvakhaṃḍana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
gopīṣṭaveṣamaṃḍana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
raserā rāsaramaṇa śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
gopikāmodakaraṇa śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
kaṃdarpadarpadalana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
saundaryaśauryakalana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
jagadāhlādakānana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
koṭicaṃdranibhānana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
gopikānayanārcana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
gopikāsukhavardhana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
gopīsevitacaraṇa śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
rādhikāsahacaraṇa śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
gopīvirahanāśana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
pūrṇakalāprakāśana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
gopikākāmapūraṇa śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
apūrvasnehapūraṇa śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
sakalalokavaṃdana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
svīkṛtakubjācaṃdana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
keśīkasaṃniṣūdana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
mādhava madhusūdana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
madālasavilocana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
bhaktaśokavimocana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
vareṇya mīnaketana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
nityaśāṃtiniketana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
mathurābhāgyabhājana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
yādavādhivināśana śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
rukimaṇīvaraṇakṣama śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
sukhasaṃvardhanakṣama śrīkṛṣṇaḥ śaraṇaṃ mama.
śaraṇamaṃtragujanaṃ rasadaṃ hṛdayaṃgamam.
duritabhayabhaṃjanaṃ nityaṃ karotu maṃgalam.
4.17.p1.5
śatrucchedaikamaṃtraṃ sakalamupaniṣadvakyasaṃpūjyamaṃtraṃ
saṃsārocchedamaṃtraṃ samucitatamasaḥ saṃghanirvāṇamaṃtram
sarvaiśvaryaikamaṃtraṃ vyasanabhujagasaṃdaṣṭasaṃtrāṇamaṃtraṃ
jihve śrīkṛṣṇamaṃtraṃ japa japa satataṃ janmasāphalyamaṃtram
vyāmohapraśamauṣadhaṃ munimanovṛttipravṛttyauṣadhaṃ
daityendrārtikarauṣadhaṃ tribhuvane saṃjīvanaikauṣadham
bhaktātyaṃtahitauṣadhaṃ bhavabhayapradhvaṃsanaikauṣadhaṃ
śreyaḥprāptikarauṣadhaṃ piba manaḥ śrīkṛṣṇadivyauṣadham
śrīgopījanavallabhāya namaḥ
līlāśuka-bilvamaṃgaḻanā vṛttāṃta
bilvamaṃgaḻane suradāsa nāme prasiddhi maḻī che paraṃtu śrīkṛṣṇabhagavānanā
aṣṭa sakhāmāṃnā je suradāsa te ane bilvamaṃgaḻa–suradāsa e banne
vyaktio eka ja ke judī judī te niścitarūpe kahī śakāya tema nathī.
paraṃtu bilvamaṃgaḻa 1483 māṃ janmyā ane 1563 māṃ golokadhāma padhāryā
ke 1597 māṃ janmī 1677 māṃ goloka padhāryā ? vaḻī bilvamaṃgaḻa
kāśīnikaṭe śrīgaṃgājīne kināre āvelā gāmanā nivāsī hatā ke kṛṣṇaveṇvā nadīne paścima kināre āvelāṃ gāmanā nivāsī hatā ? bilvamaṃgaḻa
janmathī ja aṃdha hatā ke pāchaḻathī aṃdha thayā hatā e badhī bināono
nirṇaya karavānuṃ itihāsavettāo ke purātattvavettāone soṃpī āpaṇe
mātra “goviṃdamādhava stotra”nā praṇetā kavi līlāśuka bilvamaṃgaḻanā
saṃbaṃdhamāṃ je be kiṃvadantī–ciṃtāmaṇi nāmaka vārāṃganā sāthenā saṃbaṃdhaviṣenā prasaṃganī tathā vaṇikapatnī sāthenā prasaṃganī-lokomāṃ pracalita
che teno ja atre ullekha karīśuṃ.
pahelī kiṃvadantī–je ciṃtāmaṇi nāmanī vārāṃganā sāthenā prasaṃganī
4.17.p1.6
che tenuṃ vastu laīne rājakavi kalāpīe “bilvamaṃgaḻa” nāmanuṃ kāvya
potānī lākṣaṇika śailīmāṃ ghaṇuṃ ja suṃdara lakhyuṃ che.
e kāvya pramāṇe yamunā nadīnā eka bājunā kinārānā gāmamāṃ
bilvamaṃgaḻa rahetā hatā ane bījī bājunā kinārānā gāmamāṃ emanī
premapātrī ciṃtāmaṇināmaka vārāṃganā rahetī hatī. eka divase comāsānī
ghora aṃdhakārapraṇaṃ rātri hatī. māthe megha-garjanā sahita vṛṣṭi mūsaḻadhārāe thaī rahī hatī. ākhī rātrinī veḻāe bilvamaṃgaḻa potānī
priyāne maḻavā māṭe ati ātura thaīne yamunā nadīmāṃ, shāme pāra javā
māṭe, kūdīne paḍayā. theāḍīvāramāṃ nadīmāṃ taṇātuṃ eka mānavaśaba hātha
lāgatāṃ tene lākaḍāṃnā kaṭako mānī tenā para besīne kavi nadīne shāme
pāra pahoṃcyā. pachī pāchā pharatī veḻāe e sādhana kāma lāgaśe ema
mānī kavie e śabane nadī kināre mūkayuṃ.
pāse mūkī mṛta śarīrane masta premī vade cheḥ—
“dīvā mārī priya sakhītaṇā eraḍānā dise che.”
aṃdhārāmāṃ tvarita pagale ḍālateā cālateā ā
āvī phoṃcī priya–gṛhakane joī ūṃce ubho tyāṃ;
gokhethī tyāṃ laṭakī jhulatuṃ kāṃī deārī samuṃ che,
jhālī tene upara caḍīne gokhamāṃhīṃ ubho te.
dīṭhī tene hṛdaya dhaḍake jema cīrāī jātuṃ,
dīṭhī tene avayava badhā pīgaḻī jāya che śuṃ !
dise tene cakara pharateā kaṃpateā oraḍo e
kāmī premī animiṣa rahī pyārīne nirakhe che.
joī leje pharī pharī sukhe premanuṃ sthāna preme,
ā’vī mīṭhī sukhanī vakhate keāī veḻā na āve;
ā’vī prīti tu ja na vakhate heāya kāle prabhāte,
ā āśānuṃ madhura sukha teā āja uḍī ja jāśe.
joī leje pharī pharī bhale dūrathī joī leje,
4.17.p1.7
icche tevuṃ sukha anubhavī ājanī rāta leje;
tāre māṭe divasa ugatāṃ kāṃī juduṃ ja bhāgya,
tāre nirmyoṃ karuṇa prabhue kāṃi judā ja mārga.
pelo kāmī puruṣa haju tyāṃ gokhamāṃhī ubho che,
tenāṃ kāmī praṇayī nayano premīne nirakhe che;
tyāṃ dīvāmāṃ caḍacaḍī maryuṃ eka bhoḻuṃ pataṃga,
jovā lāgyo sthira nayanane pheravī tyāṃ yuvāna !
bolī uṭhyo ahahaha prabhu ! snehanī ā daśā śī ?
oho kartā ! tuja karaṇīmāṃ āvī te krūratā śī ?
premī bhoktā praṇayī hṛdaye bhojyanī pāsa āve
e bhoktānuṃ jigara kuṃmaḻuṃ bhojya te kema bāḻe ?
kāṃi mīṭhuṃ sukha nakī haśe premīne bāḻavāmāṃ
ne kaiṃ tethī vadhu sukha haśe premīne dājhavāmāṃ;
bāḻī de to-priya sakhi ! mane ! eṭaluṃ bolī doḍī,
sūtelīnāṃ hṛdayasaha te dhrūjatī chātī cāṃpī !
jāgī bolī camakī lalanā, “jīvanā jīva mārā !
śuṃ atyāre tuja sakhīkane āma āvyo ja vhālā !”
ne baṃne e hṛdaya dhaḍakyāṃ sāthasāthe dabāī
bhāne bhūlī praṇayī sukhiyāṃ śāṃta pāmyāṃ samādhi.
nā nā re re ! vakhatanada to jāya cālyo sapāṭe,
te rokāto pala paṇa nahīṃ premīnāṃ kārya māṭe;
bicārāṃnī saphaḻa ghaḍīo leśa nā dīrgha thātī,
o ho ! e to jaladī jaladī āvī ke uḍī jātī.
jyāre baṃne rasamaya dilo sātha sāthe dabāyāṃ,
tyāre tenā gṛha upara kaiṃ vādaḻāṃ doḍatāṃ’tāṃ;
ne hāvāṃ te ghanadala sahu vikharāī gayāṃ che,
tārā sāthe śaśī caḻakato paścime utare che.
oho mīṭhuṃ jarūra disatuṃ tṛptinuṃ āja lhāṇaṃ,
kevuṃ gheluṃ kūdī kūdī uḍī gīta gātuṃ cakoraṃ !
kevāṃ nācī prati vīci ure caṃdranuṃ bimba dhāre,
ne vāyunā adhara pharake puṣpanā oṣṭha sāthe.
4.17.p1.8
hime ḍhāṃkyā girivara taṇā śrṛṃga śrṛṃge śaśī che,
ne gulmonā prati pulaure bhṛṃga bājhī rahyā che;
āje kyāṃe virahaduḥkhanāṃ mlāni ke aśru che nā,
kyāṃe che nā jagata paranī sarvavyāpī kaṭutā.
pūrve lālī caḻakatī dise ābhamāṃ kesuḍāṃ śī,
je joine kalarava karī uḍatāṃ kaika pakṣī;
piyu sāthe śayana karatī sāṃbhaḻī suṃdarī te,
bolī, “mārā priyatama gai rātri cālī are re !”
āhā ! ante janahṛdayane bolavānuṃ “are re !”
kaṃpī rahetāṃ jīgara sukhamāṃ uṣṇa niḥśvāsa āve;
āṃsuḍāṃ jyāṃ nayana parathī harṣanāṃ nā sūkāyāṃ,
tyāṃ to netro duḥkhamaya bane āṃsunī dhāravāḻāṃ !
coṃṭī mlāni piyu hṛdayane sāṃbhaḻī ta “are re !”
ne aṃgemāṃ duḥkhamaya are mlāninī sustī āve;
pheṃkī dṛṣṭi ati duḥkha bharī pyārīnāṃ netra sāme,
je dṛṣṭimāṃ duḥkhamaya amī vhālanuṃ varṣī rahe che.
baṃne uṭhī śithila pagale gokhamāṃ āvī ubhā,
bhāre haiye kudaratataṇuṃ śāṃta saundarya jotāṃ;
uge che tyāṃ jhaḻahaḻa thato pūrvamāṃ lāla goḻo,
nācī rahe che kiraṇa salile reḍatāṃ raṃga rāto..
“kevuṃ vhālā, khūbasūrata che viśvanuṃ rūpa bhavya !
“nāce kevo sukhamaya tahīṃ ḍhela sāthe mayūra !
“aśru jhīle priyatama kane hetathī te mayūrī,
“je te de che mayūra praṇayī premanī cīsa pāḍī.
“cumbī aśru tuja priya sakhe ! gālathī lūṃchī nāṃkhuṃ,
jāvuṃ nā nā, muja saha rahe, eṭaluṃ nātha yācuṃ;”
bolī e tyāṃ najara yamunā tīra pāse paḍe che,
ne tyāṃ peluṃ śaba nirakhatāṃ nāthane e pūche che.
“jone vhālā ! mṛta śarīra ke kema tyāṃ che paḍeluṃ ?
“re re ! śuṃ nā jagata para che koi e mitra tenuṃ ?
4.17.p1.9
“rovā tene jaga para nathī koi nā dāha devā !
“vhālā, tenuṃ sukhamaya haśe mṛtyu kevuṃ thayuṃ hā !”
joī tene praṇayī vadato śānta gaṃbhīra vāṇī:—
“huṃ āvyo chuṃ utarī yamunā rātrie hoḍī mānī;
“vhālī ! te e śaba jarūra che, mitra teno banuuṃ huṃ,
“cālo tene nadītaṭa jaī agnino dāha deśuṃ.”
ābhāre ke praṇaya ubhare śīrṣa nīcuṃ namāve,
ne pyārānā hṛdayasaha e suṃdarī gāla cāṃpe;
tyāṃ to “vhālā sarapa laṭake gokhanī bārīe che,”
bolī evuṃ kūdī paḍī nīce sundarī gābharī e.
joī tene priyatama kahe urathī–ura cāṃpī:—
“āvyo huṃ to upara caḍī e sāpane dorī mānī;”
suṇī āvuṃ cakita thaīne mūka vicāratī kaiṃ,
cintāvāḻāṃ sajala nayane svāmīne joi rahetī.
tyāṃ holāye chata uparathī jhulato eka dīvo,
hāṃḍīmāṃthī sarakī nikaḻyo dhūmrano śyāma goṭo;
te joīne dṛḍha thaī jarā uccare āma śyāmāḥ-“mhārā vhālā ! sura ! hṛdayathī dāsa tuṃ īśano thā !
“phānī che ā jagata saghaḻuṃ anta ā jīvavāne,
“je che te nā ṭakī kadi rahe sarvadā kāḻa kyāṃe,
“śodhī lene priya priya sakhe ! sarvadā je raheśe,
āśā tṛpti vibhava sukhanī tuccha sau choḍī dene!
huṃ tārī ne muja paṇa sakhe! premī ā dīla tārūṃ:
te jāṇīne hṛdaya mama to āja cīrāī jātuṃ,
tārūṃ te nā tuja rahī śake tūṭaśe sarva mārūṃ;
māṭe choḍī ‘tuja’ ‘muja’ have dāsa thā īśano tuṃ !
ā dīvo jo muja gṛha badhuṃ tejathī pūrī deto,
dīptihīṇe timiramaya che dhumra to aṃta teno;
bhoḻā tārā hṛdayasaha ā premanuṃ je śarīra,
tenī vāyuvatī uḍī jatī ākhare aṃta khāka !
śuṃ che hu māṃ ? sukharūpa tane deha ā nā thavānī,
vhālā tene maraṇa pachī to kāṣṭhamāṃ bāḻavānī;
4.17.p1.10
ṭeko jyāre tuja hṛdayano koi kyāṃe na raheśe,
retāṃ tyāre jīvita saghaḻuṃ pūrṇa te kema thāśe ?
taiyārī tuṃ priyatama karī mṛtyunī le agāḍī,
ne māro tuṃ kara grahī mane sātha lene upāḍī;
toḍī bhīṃto timiragaḍhanī divya sthāne uḍī jā,
ne te māṭe sura ! hṛdayathī dāsa tuṃ īśano thā !
teṃ śīkhāvyo rasa ura bharī prema saṃsārano jo,
dorī jā tuṃ muja ura have dūra saṃsārathī to;
śuṃ śīkhāvuṃ śikhava mujane, prema vairāgyamāṃ tuṃ,
jāgī cetī uṭha uṭha have ūṃgha vā sarvadā tuṃ !
ūṃḍuṃ ūṃḍuṃ hṛdaya utarī sāṃbhaḻī ā rahyuṃ’tuṃ,
ne premīnāṃ magaja upare uṣṇa lohī pharatuṃ;
nidrāmāṃthī divasa ugatāṃ ūṭhato jema hoya,
rātuṃ tenuṃ mukha tyama dise śāṃta gaṃbhīra bhavya !
dṛṣṭi pheṃkī priyamukhabhaṇī prema audāryabhīnī,
bolyo vāṇī gadagada thai meghanī garjanā śī:—
“re kalyāṇī ! sakhi ! guru ! priye ! premanī divya jyoti !
tāre paṃthe viharīśa have jāḻajaṃjāḻa toḍī !
saṃsārīne śīkhavīśa have sneha, vairāgya, bhakti,
ne aṃte huṃ marīśa mukhamāṃ īśanuṃ nāma bolī;
cālo cālo nadī taṭa pare jhuṃpaḍī bāṃdhaśuṃ, ne,
vhālā mārā parama prabhunāṃ gīta gāśuṃ ja preme !
śṛṃgārī ā hṛdaya tuja kyāṃ ? śāṃta vairāgya te kyāṃ ?
saṃsārī ā tu ja hṛdayamāṃ jñānanuṃ ugavuṃ kyāṃ ?
śuṃ vicāruṃ ? muja magaja to bāvaruṃ ā bane che,
śuṃ vicāruṃ ? muja hṛdayamāṃ āṃsuḍāṃ ūbhare che.
janma ne jīvanāṃ kṛtyo che ākasmika sau are,
pāsā pheṃke jano sarve, dā devo hari–hātha che;
‘karuṃ chuṃ’ ne ‘karyuṃ che meṃ’ jūṭhuṃ e abhimāna hā !
karī te śuṃ śake prāṇī ā anaṃta agādhamāṃ ? -
4.17.p1.11
aprākṛta deha tyahāṃ divya cakṣu banī rahyāṃ
kṛṣṇarūpapānanā piyālā. (bhaktamāla)
ā kiṃvadantīnuṃ vastu laine kavivara ravīndranātha–ṭhākure “suradāsanī
prārthanā vā āṃkhoneā aparādha”e nāmanuṃ suṃdara kāvya lakhyuṃ che.
paraṃtu e kāvyamāṃ e soyāne badale be tīkṣṇa charīonī māṃgaṇī
kavie karī che. soyāthī to mātra be carmacakṣuo ja phoḍī nāṃkhī śakāya
che. paraṃtu tethī kāṃī vikāravāḻāṃ āṃtara cakṣuo dūra karī śakātāṃ nathī,
ane jyāṃ sudhī e vikāravāḻāṃ āṃtara cakṣuo aṃdha nā thāya tyāṃ sudhī
śrīmadbhagavadgītāmāṃ varṇavelā mithyācāranī daśā rahe che.
karmeṃndriyāṇi saṃyamya ya āste manasā smaran
indriyārthānvimūḍhātmā mithyācāraḥ sa ucyate || 3-5
tame ja lakṣmī, tame ja śakti,
ā māre hṛdaye pāṭhavo bhakti;
pāpanuṃ timira khākha thāya jvalī,
kyāṃhi te puṇya jyoti !
devanī karūṇā mānavī ākāre,
ānaṃdadhārā viśva āgāre;
patita-pāvanī gaṃgā je vidha,
padhāryāṃ pāpīne kāje ?
tamārūṃ carita raheśe nirmaḻa,
tamāro dharma raheśe ujjavaḻa;
ā mama pātaka karī diyo līna,
tamārāṃ puṇye āje.
tamane kahīśa lajjā-kāhinī,
lajjā na temāṃ jarāya;
tamārī prabhāmāṃ malina lajjā,
palake vilīna thāya.
ubhā cho tema ja ubhā raho tame,
nīcī āṃkhe mārī shāmuṃ juo tame;
kholī nāṃkho mukha ānaṃdamayi !
ghuṃghaṭanuṃ nahīṃ kāja.
nirakhī āpane bhīṣaṇa madhura,
pāse cho chatāṃe cho ati sudūra;
ujjavala jevo deva roṣānala,
ṭāṃpī rahyo jevo bāja..
jāṇe śuṃ āpane pāpī āṃkho kholī,
joyā che dṛṣṭi joḍī ?
gaī hatī mama bhāvarī vāsanā,
ā ja mukhaprati doḍī.
tahame śuṃ te kṣaṇe jāṇī śakyā hatā ?
4.17.p1.12
nirmala hṛdaya ārasī māṃhi tyāṃ;
cihna kāṃī śuṃ paḍayuṃ hatuṃ āvī,
niśvāsa rekhā-chāyā ?
dharānī durāśā mlāna kare yathā,
ākāśa-uṣānī kāyā.
lajjāe sahasā āvī akāraṇe,
vasananī sama raṃgyāṃ āvaraṇe.
icchayuṃ hatuṃ śuṃ ḍhāṃkavā tamane,
lubdha nayana thakī ?
moha-caṃcala te lālasā mama,
kṛṣṇavaraṇa ko bhramara sama;
uḍatī pharatī’tī śī guṇa guṇa karī;
tamārī dṛṣṭi prati !
āṇī che charī ā tīkṣṇa jvalita,
prabhāta raśmi sama;
liyo, vīṃdhī nāṃkho vāsanā-sadana,
ā kāḻāṃ nayana mama !
ā āṃkho ā mama śarīre to nahi,
phūṭī che marma-tale.
saḻagatā koī aṃgārāsama,
niśidina mātra jvale.
tyāṃhi thakī tene chedī kāḍhī liyo,
jvālāmaya eka nena.
tamāre māṭe che pipāsā je taṇī,
te tamārāṃ thāo nena.
apāra bhuvana, udāra gagana,
śyāmala kānanatala.
vasaṃta ati mugdha-mūrati,
svaccha nadīnāṃ jala.
vividhavaraṇa saṃdhyānīrada,
graha tārāmayī niśā.
vicitra śobhā śasya kṣetra,
prasārita dūra diśā.
sunīla gagane ghanatara nīla,
ati dūra girimālā.
tenī pelī pāre ravinā udaya,
kanaka-kiraṇa-jvālā.
cakita vījaḻī saghana varaṣā,
pūrṇa indradhanu.
śārada ākāśe asīma khīlelī,
cāṃdanī śubhratanu.
liyo, sahu liyo, tame kāḍhī liyo,
yācuṃ chuṃ huṃ akapaṭe.
timiranī pīṃchī pheravī diyo ho,
ākāśa citrapaṭe.
e sahu mujane jhulāvī satata,
kyāṃe lai jāya tāṇī.
mādhurī–madirā pīne pachī prāṇa,
mārga śake nahīṃ jāṇī !
sahu maḻī jāṇe bajāvavā cāhya,
kāḍhī le mārī baṃsarī.
pāgala samāna racī nava gāna,
nava tāna cheḍī karī.
potānī lalita rāgiṇī suṇīne,
pote ja avaśa mana.
ḍubāvavā vahe kusuma–gaṃdha,
4.17.p1.13
vasaṃta–samīraṇa.
ākāśa mujane ākula thai grahe,
kula gherī rahe rase.
śī pera nā jāṇuṃ jyotsnā–pravāha,
sarva śarīre lase.
bhuvanamāṃhyathī nīkaḻī āvatī,
bhuvanamohinī māyā.
yauvanabharyā bāhupāśe tenā,
baddha karatī kāyā.
cāre diśe gherī kare āvajāva,
kalpanāmūrti kaṃī.
kusuma–kānane bhamatī pharatī,
gābharī vhāvarī thai !
śithila banatī hṛdayataṃtrī
vīṇā paḍī jāya ḍagīṃ
nāhi rele vadhu harināmagāna
varasa varasa lagī
harihīna te ja anātha-vāsanā
tṛṣāe jagate pīre.
vādhe tṛṣā,-kyāṃhi pipāsānuṃ jala
akkala khārāṃ ā nīre !
gai hatī devi ! te ja ghora tṛṣā
tamārāṃ rūpakināre,
ā āṃkha sahita āṃkhanī pipāsā,
lopa karo eke vāre.
iṃdriyadvāre tamārī mūrti,
praveśī jīvana mūle.
ā ja charī vaḍe teha mūratīne,
kotarī liyo samūle !
tenī sāthe hāya aṃdhāre bhaḻaśe,
nikhilanī śobhā sarva.
lakṣmī jaśe ne tenī sāthe jaśe,
jaga chāyā sama sarva.
jāo, tyāre jāo ! śakuṃ na taṇāi,
kevala mūrati srote !
lai lyo mujane prakāśamagana,
mūrati-bhuvanathī he !
āṃkho jatāṃ mama sīmā cālī jaśe,
ekākī asīma bharyāṃ.
ā mama aṃdhāre maḻaśe gagana,
maḻaśe sakala dharā.
tejahīna te ja viśāla hṛdaye,
māro te vijana vāsa.
pralaya-āsana racīne besīne,
rahīśa huṃ bāre māsa.
thaṃbho eka pala ! shamajī śakuṃ nā,
ṭhīka karī ciṃtī jouṃ !
viśva–vihoṇuṃ vimaḻa aṃdhāruṃ,
cirakāḻa raheśe te śuṃ ?
krame dhīre dhīre nibiḍa timire,
śuṃ jhaḻakī uṭhaśe na.
pavitra mukha, madhura mūrti,
snigdha ḍhaḻela nena ?
ā kṣaṇe je vidha ubhā rahī tame,
devīnī pratimāsama.
sthira gaṃbhīra karuṇa nayane,
juo cho hṛdaye mama.
4.17.p1.14
vātāyanathakī saṃdhyā kiraṇa,
paḍe che lalāṭa deśe.
meghanī pratibhā labhe che virāma,
nibiḍa śyāmala keśe.
śāṃti rūpiṇī ā mūrati tama,
ati apūrva veśe.
anala rekhāe vikasī uṭhaśe,
anaṃta niśi deśe.
sau diśe tama nūtana jagata,
pote ja sarjāī raheśe.
ā saṃdhyā śobhā āpane gherīne,
cirakāḻa jāgī raheśe.
ā ja vātāyana pelo caṃpā choḍa,
dūra sarayūnī rekha,
niśidinahīna aṃdhahṛdaye,
sadā jhagaśe surekha !
te navajagate kāḻasrota nāhi,
parivartana nāhīṃ.
āje ā ja dina anaṃta thatāṃ,
“cira dina” raheśe nāhīṃ.
tyāre ema thāo, thāo nā vimukha
devi ! temāṃ te śī kṣati !
hṛdayaākāśe jhaḻakī rahone,
dehahīna tama jyoti !
vāsanāmalina locana kalaṃka-chāyā nāṃkhaśe na tyāṃya,
aṃdhakāramaya hṛdaya–utpala,
ciradina raheśe pāya.
tamārāmāṃ mama devane joīśa,
joiśa māharā hari.
tamārā prakāśe jhaḻakī raheśe,
a naṃ ta vi bhā va rī !
kavivara ravindranātha ṭhākura
kṛta “mānasī” pā. 120–128.
aṃdhatva pāmyā pachī kavi eka divasa vṛṃdāvana jatāṃ rastāmāṃ cālatā
eka khāḍāmāṃ paḍī gayā. te vakhate śrīkṛṣṇabhagavāne potānā bhaktane
vipattimāṃ paḍelā joīne potānā hāthanāṃ avalaṃbana vaḍe, bhaktakavine
khāḍāmāṃthī bahāra kāḍhyā. śrīkṛṣṇanā karano sparśa pāmatāṃ ja bhakta
bhagavānane oḻakhī gayā ane śrīkṛṣṇano hātha potānā hāthavaḍe
jorathī jhālī rahyā, paraṃtu bhakatano hātha chaṭakāvīne bhagavāna śrīkṛṣṇa
aṃtardhāna thaī gayā. te veḻāye kavivare gāyuṃ –
hastamutkṣipya yāto'si balāt kṛṣṇa kimadbhutam
hṛdayād yadi niryāsi pauruṣaṃ gaṇayāmi te
“kara chaṭa kāī jātu hai. durabala jānī mohi
4.17.p1.15
hiradaīṃ saiṃ jauṃ jāhuge, marada bakhānauṃ tohi.”
“baḻethī choḍavī hātha javāmāṃ kṛṣṇa vīrya śuṃ ?
hradethī yadi jāo to vīra huṃ āpane gaṇuṃ.”
mārgamāṃ cālatāṃ cālatāṃ bhagavāna pratinā uchaḻatā premanā pravāhathī utpanna thayelī utkaṃṭhānā mojāṃmāṃ taṇāī potāne kṣudra sama gaṇīne
bhagavānanī sphurti potānāmāṃ thāya evī prārthanā karatā karatā mathurāṃ
āvī pahoṃcyā. tyāṃ līlāviśeṣanī sphurtithī uchaḻatā anurāganā siṃdhumāṃ
uṭhatā kṛṣṇadarśananī lālasānā vamaḻamāṃ ḍubīne śrīkṛṣṇanāṃ darśana māṭe
prārthanā karavā lāgyā. pachī te sphurtimāṃ śrīkṛṣṇano sākṣātkāra anubhavāyo ema mānavā lāgyā. pachī jyāre vṛṃdāvana pahoṃcyā tyāre kavivarane
śrīkṛṣṇano sākṣātkāra yathārtha rīte thayo. pachī śrīkṛṣṇa sāthe kavivaranā prasaṃgo
tathā śrīkṛṣṇanī nityalīlānā prasaṃgo je je kavivare potānī bhāvabharī
vāṇīmāṃ varṇavyā te te emanī sāthe rahenārā vaiṣṇavoe noṃdhī līdhā
ane sācavī rākhyā. śrīkṛṣṇa sāthenā kavivaranā eka prasaṃga atre
ālekhī ā vṛttāṃta samāpta karīśuṃ.
eka veḻāe śrīkṛṣṇacaṃdre dhanuṣabāṇa dhāraṇa karī śrīrāmacaṃdra svarūpe
bhaktarājane darśana āpyāṃ te veḻāe kavivare gāyuṃ:—
kṛṣṇakarṇāmṛta (tṛtīya āśvāsa)
ā prārthanā śravaṇa karī śrīkṛṣṇe veṇu dhāraṇa karī veṇugopālarūpe
darśana āpī bhaktanī kāmanā pūrṇa karī. āthī ūlaṭo prasaṃga
tulasīdāsajīnāṃ jīvanamāṃ banyānuṃ kahevāya che. tulasīdāsajīe vṛṃdāvana
gayā tyāre veṇudhārī śrīkṛṣṇagopālanāṃ darśana karī prārthanā karī hatī ke:
ane śrīkṛṣṇe tulasīdāsajīne śrīrāmacaṃdra svarūpe darśana āpyāṃ hatāṃ.
4.17.p1.16
“mārī sāthe yugala svarūpe rāsanṛtya karo” evī pratyeka gopikānī
prārthanā pūrṇa karavā māṭe śrīkṛṣṇacaṃdre aneka svarūpo dhāraṇa karī
eka ja veḻāe sarva gopikāo sāthe rāsanṛtyanī līlā karī temanā
kṛṣṭa svarūpe temanī samakṣa pratyakṣa prakaṭa thaī temanī manaḥkāmanā evī
rīte pūrṇa karī ke temane pratyekane ema ja lāgyuṃ ke jāṇe te ekalī ja
śrīkṛṣṇanī priyamāṃ priya premapātrī hatī.
aghahara kuru yugmībhūya nṛtyaṃ mayaiva
tvamiti nikhilagopīprārthanāpūrtikāmaḥ .
atanutagatilīlālāghavormiṃ tathā'sau
dadṛśuradhikametāstaṃ yathā svasvapārśve ..
4.17.p2
rasāmṛtasiṃdhu 2–1–47
4.17.p3
"aghahara! muja sāthe rāsalīlā ramo" e
manadharī sahu gopī prārthanā pūravāne,
vividha vividha rūpe kīdha evī kaḻā ke,
praya nija nija pāse pekhatī rācatī sau.”
māṭe ja ye yathā māṃ prapadyante tāṃstathaiva bha jāmyaham (gītā-4-11) e
potānā vacanānusāra bhakatonāṃ mananī kāmanā pramāṇe bhagavāna svarūpa
dhāraṇa karī te te kāmanā pūre che, e kāraṇathī śrīkṛṣṇane
"vāṃchā kalpataru," “gopasīmaṃtinī śaśvad bhāvāpekṣā-parāyaṇa” "gopīmanorathākrāntanāṭayalīlāviśārada,” “gopīṣṭaveṣamaṃḍana” “kṛṣṇabhāvavyāpta
viśvagopībhāvitaveṣadhṛk” ityādi. saṃbodhanothī bhakato stave che.
kavivara līlāśuka bilvamaṃgaḻanī uttarāvasthā vṛṃdāvanamāṃ ja
śrīkṛṣṇanī sannidhyamāṃ śrīkṛṣṇa sāthenā vividha premabharyā prasaṃgothī pūrṇa
vītī. pachī śrīkṛṣṇe kṛpā karīne emane potānī nityalīlāmāṃ praveśa karāvyā.
vaḻī evī paṇa kiṃvadantī che ke śrīkṛṣṇacaṃdranī kṛpāthī bilvamaṃgaḻanā
jayadeva kavi (gītagoviṃdanā kartā) rūpe avatāra thayo hato ane e
jayadeva-avatāra pachī “kṛṣṇalīlā taraṃgiṇī”nā kartā nārāyaṇatīrtharūpe
bilvamaṃgaḻano bījo avatāra thayo hato.