Pramāṇa · Search · About · API

Balabharata 4.1-2

Bālabhārata 4.1-2

Language
Sanskrit

4.1-2.1

’
adbhutakavitādarśanātkavirājo rājendraṇa nityasevakaḥ kṛtaḥ | grāso mahānpratyaṣṭhāpi
ekadā śrīvīsaladevena bhojanānte tṛṇaṃ kare dhṛtvā 'marasiṃho'bhidadhe—‘idaṃ tṛṇaṃ
saṃvat 1328××× śrīabhayasiṃhapratipattau praśastiruddhāṭitā ||' iti Indian
Antiquary—Vol. XI. p. 206-7 pṛṣṭhayośca ec. ec. dhruva bī. e. el.
el. bī. prakāśitābhyāṃ praśastibhyāṃ trayodaśakhristaśatake samaye nānā kavīsaladevayoḥ sattvaṃ pratīyate.
sadyo varṇaya | yadi rucitabhaṅgyā varṇayasi, tadā grāsadvaiguṇyam | anyathā sarvagrāsatyājanam |' ityuktisamakālamevāhatapratibhatayā sa ūce—
dhvanito(?) bhūpālaḥ | grāsadvaiguṇyaṃ kṛtam | kālāntare amareṇa kauṣṭhāgāripadmānandākhyaṃ śāstraṃ racitam | evaṃ kavitākallolasāmrājyaṃ pratidinam || ityamaracandrakaviprabandhaḥ ||" ityamaracandraprabandhato vīsaladevanapatirājye'maracandrasattā
niścīyate.

4.1-2.2

vīsalabhūpālarājyasamayastu—‘svasti śrīmadvikramakālātītasaptadaśādhikatrayodaśaśatika(1317)saṃvatsare laukikajyeṣṭhamāsasya kṛṣṇapakṣacaturthyāṃ tithau gurāvadyeha śrīmadaṇahillapāṭake samastarājāvalīvirājitaparameśvaraparamabhaṭṭāraka-umāpativaralabdhaprasādaprauḍhapratāpacautukyakulakamalinīkalikāvikāsamārtaṇḍa-sindhuṇasainyasamudrasaṃśoṣaṇavaḍavānala-mālavādhīśamānamardana-medapāṭakadeśakalluśarājyavallīkandocchedanakuddālakalpa-karṇāṭarājajaladhitanayāsvayaṃvarapuruṣottama-bhujabalabhīma-abhinavasiddharāja-aparārjuna-ityādisakalavirudāvalīsamalaṃkṛtamahārājādhirājaśrīmadvīsalakalyāṇavijayirājye tadanuśāsanānukartini mahāmātyaśrīnāgaḍe śrīśrīkaraṇādisamastamudrāvyāpārānaparipanthayatītyevaṃ kāle pravarttamāne'syaiva paramaprabhoḥ śrīmanmahārājasya prasādapattalāyāṃ vardhipathake bhujyamānamaṇḍalyāṃ jayaśrīnirbharārilaṅgitaśarīro mahāmaṇḍaleśvararāṇakaśrīma sāmantasiṃhadevo nagarapaurānanyāṃnapi sarvānadhikṛtya sarveṣāṃ viditaṃ yathāśāsanaṃ prayacchati | yathā—yanmayā mahādānodakaprakṣālitavāmetarakaratalena paramadhārmikeṇa bhūtvā tīrthapuṇyodakaiḥ snātvā śuklavāsasī paridhāya carācaratribhuvanaguruṃ bhagavantaṃ bhavānīpatiṃ samabhyarcya saṃsārāsāratāṃ vicintya nalinīdalagatajalavattaralataraṃ jīvitavyamī(mai)śvaryaṃ cāvagamya aihikaṃ pāratrikaṃ ca phalamaṅgīkṛtya—' iti ḍaॉkṭara
jī. būhlara sī. āy. ī. mahāśayaiḥ Indian Antiquary-Vol. VI.
p. 210-12 pradarśitadānapatrataḥ śrīmadvīsalanarapatirājyaṃ trayodaśakhristaśatake niścīyate.

4.1-2.3

tatrāpi 1243-44-1261-62 khristābde (vi0 saṃ0 1300-18) vīsalanarapate rājyamiti ḍaॉkṭara-jī. būhlara-mahāśayasiddhāntaḥ. ḍaॉkṭara-rāmakṛṣṇa-gopālabhāṇḍārakarīya-1883-84 tamavarṣīya 'riporṭa'pustake tu 318 pṛṣṭhe 457 pṛṣṭhe
ca, '1302(vikrama)varṣe vīsaladevasthāpya varṣa 18 rājyaṃ kṛtam' iti dṛśyate.
evaṃ ca trayodaśakhristaśatakaniścitasthitivīsaladevarājye amaracandrasya sthitiniśca
yātrayodaśakhristaśatake bālabhāratanirmāṇaniścayaḥ.
nayacandrakavikṛtayorhammīramahākāvya-rambhāmañjarīnāṭakayoḥ—
‘kāryātkāraṇasaṃvidaṃ vidadhate naikāntamutsṛjya yattateṣāmiva no'pi karhicana kiṃ cetaścamatkāravān
naivaṃ cennayacandrasūrisugurorvāṇīṃ vidhāyāmṛtaṃ
śrīharṣaṃ tamathāmaraṃ tamapi tatkiṃ saṃsmareyurbudhāḥ
nayacandrakaveḥ kāvyaṃ rasāyanamihādbhutam
santaḥ svadante jīvanti śrīharṣādyāḥ kavīśvarāḥ
lālityamamarasyeha śrīharṣasyeha vakrimā
nayacandrakaveḥ kāvye dṛṣṭaṃ lokottaraṃ dvayam ||’
ityatra ‘svadante’, jīvanti’ iti vartamānaprayogācchrīharṣāmaracandrayorapi nayacandrasamakālakatvaṃ varṇayanti. paraṃtu caturdaśaśatakamṛtahammīramahārājavarṇakanayacandrakaveścaturdaśaśatakapūrvakatvābhāvena dvādaśakhristaśatakotpannanaiṣadhīyacaritakartṛśrīharṣasya
trayodaśakhristaśatakotpannabālabhāratamahākāvyakartramaracandrasya ca nayacandrasamānakālakatvābhāvādetattkamānasapramau śrīharṣāmarau kaucidbhinnāvveva bhavetām.
tadetasya bālabhāratamahākāvyasya paramamanoharasya yadyapi kāśīvidyāsudhānidhi (The Pandit) patre mudraṇaṃ jātam, tathāpi tasya sarvāsulabhatvaṃ bahutra pāṭhasya

4.1-2.4

khaṇḍitatvaṃ cāvalokya punarmudraṇecchā jātā. tatra punarmudraṇasamaye mahāmahopādhyāyapaṇḍitaśrīdurgāprasādaśarmabhiḥ—
ka-saṃjñakaṃ dvicatvāriṃśatsargātmakaṃ caramasargadvayarahitaṃ jayapurarājagurubhaṭṭaśrīlakṣmīdattatanayaśrīdattaśarmabhiḥ saṃvat 1724 vaiśākha vadi 4 bhaumavāsare likhitaṃ prahitam.
kha-saṃjñakaṃ samagraṃ 307 patrātmakaṃ jodhapurapāṭhaśālādhyāpakaramānāthaśāstribhijodhapuranagarato yativaraśrīgaṇeśapurīsādhūnāṃ preṣitam.
ga-saṃjñakaṃ kāśīvidyāsudhānidhipatre mudritam.
ityevaṃ pustakatrayamāśritya samārabdhasaṃśodhane tatsvargāvāsottaramasmābhiḥ samāpitasaṃśodhane'pyasminmahākāvye yatrāsmaddoṣādakṣarayojakadoṣādvāśuddhiḥ sthitā jātā vā tāṃ sudhiyaḥ
sauhārdena śodhayantu. yataḥ—
gacchataḥ skhalanaṃ kvāpi bhavatyeva pramādataḥ
hasanti durjanāstatra samādadhati sajjanāḥ
iti nivedayataḥ—
0paṇḍitaśivadattakāśīnāthau.
mahākaviśrīmadamaracandrasūripraṇītaṃ
bālabhāratam
ādiparva
prathamaḥ sargaḥ
satāṃ parabrahmavilokamārgamapaṅkilaṃ dūritakaṇṭakaṃ yaḥ
śrībhārata brahma tatāna śābdaṃ sa śreyase satyavatīsuto'stu

Linked texts (2)