Pramāṇa · Search · About · API

Mahabharata p130

Jñānadīpikā p130

Language
Sanskrit

p130

(1) bhāvam abhiprāyam | sauhṛdāt snehat | ākṣepāt vākkṛtatiraskārāt | vivakṣayā kimapi vaktukāmyayā | paryāyo ya[smin janmani] [Fol. 90b] kṛtaṃ tajjanma varjayitvā³ janmāntarakṛtam | arthahetunāsminneva janmani kṛtamiti ye na adhyavasyanti na niścinvanti | daivaṃ prāktanaṃ [mānu]ṣam aihikam || (6) sa eva paryāya eva | vināśo vināśahetuḥ | pauruṣam aihikaṃ karma saṃdigdham upacitameva paraṃ na phalahetuḥ | athavā pau[ruṣaṃ... ]rthaḥ puṃvyāpāro daivakṛtānukāritvāt saṃdigdhaṃ kena kṛtamiti saṃdehāspadam || (7) pariṣṭāni niścitāni | anyathā paridṛṣṭātprakārāntare[ṇa | śre]yohetutvena paridṛṣṭācchreyo jāyata iti yāvat | tatra paridṛṣṭaṃ na kāraṇaṃ pramāṇavirodhāt, kintu prāktanameva śreyaḥsādhanaṃ karma kāraṇamityunnīyate | doṣa ityupalakṣaṇam, guṇadoṣadarśibhiriti yāvat || (8) sumantritaṃ suṣṭhu vimṛṣṭam | sunātaṃ suṣṭhu kṛtam | nyāyataḥ pramāṇāt | [Fol. 91a] upapāditam iti idaṃ bhaviṣyatītyavadhāritam | kṛtaṃ saṃpūrṇam | daivena prāktanakarmaṇā virudhyate tadviruddhaphalajananāt || (9) akṛtaṃ durbalam | vyañjakānāṃ deśakālādīnāṃ durbalatvād daivasya pauruṣeṇa virodhaḥ | tatphalavirodhājjāyata iti phalavirodhamāha-śītamuṣṇam iti | śītādayo vihanyante ityanvayaḥ | tathā hi daivakarmakṛtaṃ śītoṣṇādi puruṣavyāpārakṛtena prasādādinā bādhyamānaṃ dṛśyate, tena phalabādhena daivameva bādhitamityanumīyate || (10) etameva vivṛṇoti-yadanyad iti | diṣṭaṃ prāktanaṃ karma tadeva bhavatyasmāditi bhāvaḥ kāraṇaṃ yasya | daivakṛtaśītoṣṇādiphalabhuja ityartha | yat svayaṃkṛtaṃ prāsādādi anyad diṣṭakṛtaṃ śītoṣṇādiphalavirodhi [Fol. 91b] tasmād daivāt kadācitprāptabalād anavarodhaḥ anavadhānaṃ tasyaiva svayaṃkṛtasya prasādādeḥ | tatra pauruṣeṇa daivabādhe lakṣaṇa pramāṇāt || (11) lokasya sthāvarajaṅgamasya | nānyato na daivāditarasmāt | vṛttiḥ pravṛttiḥ | he pāṇḍava | anyatra karmaṇa ityatrāpi nañ yojanīyaḥ | karmaṇo']nyatra anyasminnimitte'pi na pravṛttirityarthaḥ || (12) evaṃ daivātpauruṣācca pravṛttiriti buddhiḥ yasya sa pravarteta ārambhaṃ kuryāt | tatra hetuḥ-phalam iti | ubhayoḥ daivapauruṣayoḥ anvayāt saṃbandhāt | kāpi daivaṃ pradhānaṃ pauruṣaṃ guṇabhūtam | kāpi pauruṣaṃ pradhānaṃ daivaṃ guṇabhūtam | yathā, daivakṛtaśītoṣṇādi [Fol. 92a] phalabādhakaṃ prasādādinirmāṇalakṣaṇaṃ pauruṣaṃ pradhānaṃ guṇabhūtaṃ tu daivam | anyathā prasādādinirmāṇasyeva asati daive viparīte cāsaṃbhavāt | antato bhūcchidrāderapi vighnasya saṃbhāvyamānatvāt | kvacidubhayamapi pradhānam | yathā, acintitābhipretaphalasiddhacanumitānu [kūlasya] daivasya puruṣasya pauruṣaśaithilye sati pratipakṣeṇa paribhūyamānasya pracaṇḍapauruṣātiśayāt parai rāṣṭragrahaṇam | na cātrāpi pauruṣaśaithilyakāle daivavaiguṇyamāśaṅkanīyam | puruṣaśaithilyād dṛṣṭādeva paribhavasiddhau adṛṣṭasya daivavaiguṇyasya kalpanāyāṃ pramāṇā-

Linked texts (1)