The Great Epic of the Bhārata dynasty 1.89
Bhāratabhāvadīpa 1.89
- Language
- Sanskrit
1.89.1
ahamiti ||
1.89.2
svadauhitreṣu natyayogātteṣāṃ stabdhoyamiti dhīrmābhūdityetadarthamapanītatapovidyāgarvatvādvayaḥ śreṣṭhyameva puraskṛtyāha | ahaṃ hi pūrvo vayaseti ||
1.89.4
avādīrityetaddūṣaṇapūrvakaṃ vidyātapasoḥ śraiṣṭhye aṣṭakena stute tatra svānubhūtaṃ vighnaṃ darśayanyayātiruvāca | pratikūlamiti | karmaṇāṃ puṇyānāṃ pratikūlaṃ nāśakaṃ pāpaṃ garvastaccāpravaṇe'namre darpavati vartate | pāpalokyaṃ narakapradam | etatpāpam asatāṃ sambandhisanto nānuvartanta idānīmapi | kiṃ ca prāñco'pi santo yathaiṣāṃ karmaṇāmanukūlā upabṛṃhakāḥ syustathā tena prakāreṇa dambhadarpādirāhityena āsan | ahantvatadvidhatvātsvargādindreṇa cyāvita ityāśayaḥ ||
1.89.5
abhūddhanaṃ me vipulaṃ gataṃ taditi | taddambhādirāhityena prasiddhaṃ dhanaṃ puṇyaṃ me mama vipulaṃ yadabhūttadgataṃ naṣṭaṃ darpādityarthaḥ | punaridānīṃ tacceṣṭamāno'pi tatpunarnādhigantā'smi | evaṃ pradhārya māmikāṃ gatiṃ jñātvā dhīro dhiyamīrayan dhīdoṣeṇa kāmādinā'nabhibhūto bhavedityarthaḥ ||
1.89.6
vītamoho mānamakurvan ||
1.89.7
etadevāha | na jātviti | dhanena tapasā | tarhi tvameva kutohaṅkāraṃ kṛtavānityata āha | nāneti | jīvaloke'smin jīvā nānābhāvāḥ | pṛthaksvabhāvāḥ | keciddharmarucayaḥ | kecidviparītāḥ | yato daivādhīnāḥ | ata eva naṣṭā vṛthābhūtā ceṣṭā udyogaḥ adhikāro yogyatā ca yeṣāṃ te tathā | mūḍhānāṃ puṇye paṇḍitānāṃ pāpe ca pravṛttikaraṃ daivameva balavadityarthaḥ | evaṃ vidvāṃstattatprāpya na vihanyeta | tattatsukhaṃ duḥkhaṃ vā prāpya na vihanyeta harṣaviṣādābhyāmātmānaṃ na hiṃsyādityarthaḥ ||
1.89.8
etadeva vivṛṇoti sukhaṃ hīti dvābhyām ||
1.89.10
bhayaṃ tu te vyetu viṣādamohāviti yadaṣṭakenoktaṃ tatrottaramāha bhaye iti | dhātā diṣṭam ||
1.89.11
ahabhivānye'pi diṣṭādhīnā evetyāha | saṃsvedajā iti | ete'pi diṣṭakṣaye puṇyapāpocchede svāṃ prakṛtiṃ paraṃ brahma bhajanti prāpnuvanti | ārohakrameṇa mokṣayogyāṃ yoniṃ prāpyeti śeṣaḥ | yadvā jābālopaniṣadi | avimuktaṃ prakṛtya | atra hi jantoḥ prāṇeṣutkramamāṇeṣu rudrastārakaṃ brahma vyācaṣṭe yenāsāvamṛtī bhūtvā mokṣī bhavatīti jantupadena prāṇimātrasādhāraṇena saṃsvedajādīnāmapi sākṣādvārāṇasyāṃ mokṣādhikāradarśanāt | ātharvaṇe rāmatāpanīye maṇikarṇikāyāṃ vā kṣetre gaṅgāyāṃ vā taṭe punarityupakramya kṛmikīṭakādayopyāśu muktāḥ santu na cānyatheti jantuśabdavivaraṇāccāstu sākṣādeva svedajādīnāmapi diṣṭakṣayastena mokṣayogyāṃ yoniṃ prāpyetyadhyāhāradoṣopyapāstaḥ | atrāpyāśvamedhike saṃvartamaruttīye etaddarśitam | unmattaveṣaṃ bibhratsa caṅkramīti yathāsukham | 'vārāṇasyāṃ mahārāja darśanepyurmaheśvaram | tasyā dvāraṃ samāsādya nyasethāḥ kuṇapaṃ kvacit | taṃ dṛṣṭvā yo 'nivarteta sa saṃvarto mahīpate' | iti kuṇapadarśanena maheśvaradarśanāsiddhiṃ sūcayatā vākyajātena ||
1.89.12
ahaṃ tu diṣṭakṣayābhāvātprāpte'pi duḥkhena tapye ityāha anityatāmiti ||
1.89.13
mātāmahamiti | tatra sthitamantarikṣe sthitam ||
1.89.14
tāniti | kṣetrajñavat kṣetraṃ mahābhūtādidhṛtyaṃ taṃ tajjānanto nāradādayaḥ kṣetrajñāstadvat ||
1.89.23
tairiti | deśikam upadeṣṭāram | dhūma evāpāṅga iva sūcako yasya taṃ dhūmāpāṅgaṃ pratītaḥ hṛṣṭaḥ ||
Linked texts (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit