Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 12.189

Bhāratabhāvadīpa 12.189

Language
Sanskrit

12.189.1

'ityetaiḥ karmabhirvyastā dvijā varṇāntaraṃ gatāḥ' ityuktaṃ tatpraśnapūrvakaṃ vivṛṇoti - brāhmaṇa ityādinā ||

12.189.2

jātakarmādibhiraṣṭācatvāriṃśatā 'yasyaite'ṣṭācatvāriṃśatsaṃskārāḥ sa brāhmaṇaḥ sāyujyatāṃ sarūpatāṃ gacchati' iti smṛteḥ | ṣaṭkarmāṇi -
'sandhyā, snānaṃ, japo, homo, devatānāṃ ca pūjanam |
ātithyaṃ, vaiśvadevaṃ ca ṣaṭkarmāṇi dine dine ||'
iti ||

12.189.3

vighasaṃ brāhmaṇādimuktaśeṣaṃ tadevāśnātīti vighasāśī ||

12.189.4

athādroha ityatra tapo krodha ityapi pāṭhaḥ | ānṛśaṃsyaṃ naiṣṭhuryābhāvaḥ, trapā lajjā, ghṛṇā kāruṇyam ||

12.189.5

kṣatraṃ hiṃsā tadarthaṃ jātaṃ kṣatrajaṃ yuddhātmakaṃ karma dānaṃ viprebhyaḥ ādānaṃ prajābhyaḥ ||

12.189.6

vāṇijyā paśurakṣā cetyatra viśatyāśu paśubhyaśceti pāṭhe paśubhya iti lyablope pañcamī | paśūn vāṇijyādyupayogino labdhvā viśati pratiṣṭhāṃ labhate ityarthaḥ ||

12.189.8

śūdre ceti | etatsatyādisaptakaṃ dvije traivarṇike dharma eva varṇavibhāge kāraṇaṃ na jātirityarthaḥ ||

12.189.9

tameva brāhmaṇyahetuṃ dharmamāha - sarvopāyairityādinā | tau krodhalomo | sārdhaḥ ślokaḥ ||

12.189.12

āśīḥ iṣṭakāmyā tadeva bandhanaṃ tadvarjitā nirāśīḥ bandhanāḥ samārambhāḥ samyagārabhyanta iti yajñādayaḥ kāmyakarmatyāgītyarthaḥ | hute agnau brāhmaṇe vā dattamagnihotranityaśrāddhādi | tyāge phalatyāganimittam - 'sarvakarmaphalatyāgaṃ prāhustyāgaṃ vicakṣaṇāḥ' iti ||

12.189.13

ahiṃsram ahiṃsāśīlaḥ maitraṃ mitrabhāvastadevāyanaṃ paraṃ prāpyaṃ sthānaṃ tatra gataḥ | aśokaṃ sthānam ātmānam ātiṣṭhet ābhimukhyena tiṣṭhet ātmadhyānaparo bhavedityarthaḥ | sārdhaḥ ślokaḥ ||

12.189.14

saṅgeṣu mamedamiti saṅgehetuṣu putradārādiṣu ||

12.189.15

evambhūtasyānuṣṭheyaṃ yogamāha - indriyairiti | iti avyaktamiti sambandhaḥ | iti anena prakāreṇa yat indriyairna gṛhyate tat avyaktaṃ tacca vijñeyaṃ sākṣātkartavyaṃ liṅgagrāhyaṃ liṅgaṃ ca tadgrāhyaṃ ceti sūkṣmaśarīraṃ yogidṛśyaṃ cetyarthaḥ | yadvā | lokadṛṣṭyā'numānagamyaṃ yataḥ atīndriyam indriyāgocaram ||

12.189.16

avisrambhe aviśvāse nimitte sati na gantavyaṃ na prāpyam | ataḥ visrambhe eva guruvedavākyeṣu yāthārthyaniścaye mano dhārayet | avisrambheṇeti samūrdhanyapāṭhe tu yathā yoṣitamagniṃ dhārayītetyādau yoṣitsvarūpam agnitvena yaddraṣṭavyaṃ tadviśvāsenaiva na tu tatra vastutattvaṃ tathāsti | iha tu anubhava eva pramāṇamityarthaḥ | evaṃ ca sarvāṇīndriyāṇi pratyāhṛtya svapna iva manomātreṇāvatiṣṭheta mano'pi prāṇe prāṇopādhike jīvātmani śuddhatvampadārthe dhārayet | tamapi brahmaṇi tatpadalakṣye ghārayet ||

12.189.17

etacca brahmātmanā'vasthānaṃ nirvāṇākhyaṃ padaṃ yatra kiñcit dhyeyadhyānadhyātṛvibhāgaṃ yogī na cintayettannirvedāt paravairāgyādeva prāpnotītyāha - nirvedāditi | yadāhuryogabhāṣyakārāḥ vairāgyaṃ prastūya- etasyaiva hi nāntarīyakaṃ phalaṃ kaivalyamiti sukhaṃ brahmetyabhede sāmānādhikaraṇyam ||

12.189.18

saṅkṣepeṇa yogādhikāriṇaṃ nirūpayati - śauceneti ||

Linked texts (1)