The Great Epic of the Bhārata dynasty 12.189
Bhāratabhāvadīpa 12.189
- Language
- Sanskrit
12.189.1
'ityetaiḥ karmabhirvyastā dvijā varṇāntaraṃ gatāḥ' ityuktaṃ tatpraśnapūrvakaṃ vivṛṇoti - brāhmaṇa ityādinā ||
12.189.2
jātakarmādibhiraṣṭācatvāriṃśatā 'yasyaite'ṣṭācatvāriṃśatsaṃskārāḥ sa brāhmaṇaḥ sāyujyatāṃ sarūpatāṃ gacchati' iti smṛteḥ | ṣaṭkarmāṇi -
'sandhyā, snānaṃ, japo, homo, devatānāṃ ca pūjanam |
ātithyaṃ, vaiśvadevaṃ ca ṣaṭkarmāṇi dine dine ||'
iti ||
12.189.3
vighasaṃ brāhmaṇādimuktaśeṣaṃ tadevāśnātīti vighasāśī ||
12.189.4
athādroha ityatra tapo krodha ityapi pāṭhaḥ | ānṛśaṃsyaṃ naiṣṭhuryābhāvaḥ, trapā lajjā, ghṛṇā kāruṇyam ||
12.189.5
kṣatraṃ hiṃsā tadarthaṃ jātaṃ kṣatrajaṃ yuddhātmakaṃ karma dānaṃ viprebhyaḥ ādānaṃ prajābhyaḥ ||
12.189.6
vāṇijyā paśurakṣā cetyatra viśatyāśu paśubhyaśceti pāṭhe paśubhya iti lyablope pañcamī | paśūn vāṇijyādyupayogino labdhvā viśati pratiṣṭhāṃ labhate ityarthaḥ ||
12.189.8
śūdre ceti | etatsatyādisaptakaṃ dvije traivarṇike dharma eva varṇavibhāge kāraṇaṃ na jātirityarthaḥ ||
12.189.9
tameva brāhmaṇyahetuṃ dharmamāha - sarvopāyairityādinā | tau krodhalomo | sārdhaḥ ślokaḥ ||
12.189.12
āśīḥ iṣṭakāmyā tadeva bandhanaṃ tadvarjitā nirāśīḥ bandhanāḥ samārambhāḥ samyagārabhyanta iti yajñādayaḥ kāmyakarmatyāgītyarthaḥ | hute agnau brāhmaṇe vā dattamagnihotranityaśrāddhādi | tyāge phalatyāganimittam - 'sarvakarmaphalatyāgaṃ prāhustyāgaṃ vicakṣaṇāḥ' iti ||
12.189.13
ahiṃsram ahiṃsāśīlaḥ maitraṃ mitrabhāvastadevāyanaṃ paraṃ prāpyaṃ sthānaṃ tatra gataḥ | aśokaṃ sthānam ātmānam ātiṣṭhet ābhimukhyena tiṣṭhet ātmadhyānaparo bhavedityarthaḥ | sārdhaḥ ślokaḥ ||
12.189.14
saṅgeṣu mamedamiti saṅgehetuṣu putradārādiṣu ||
12.189.15
evambhūtasyānuṣṭheyaṃ yogamāha - indriyairiti | iti avyaktamiti sambandhaḥ | iti anena prakāreṇa yat indriyairna gṛhyate tat avyaktaṃ tacca vijñeyaṃ sākṣātkartavyaṃ liṅgagrāhyaṃ liṅgaṃ ca tadgrāhyaṃ ceti sūkṣmaśarīraṃ yogidṛśyaṃ cetyarthaḥ | yadvā | lokadṛṣṭyā'numānagamyaṃ yataḥ atīndriyam indriyāgocaram ||
12.189.16
avisrambhe aviśvāse nimitte sati na gantavyaṃ na prāpyam | ataḥ visrambhe eva guruvedavākyeṣu yāthārthyaniścaye mano dhārayet | avisrambheṇeti samūrdhanyapāṭhe tu yathā yoṣitamagniṃ dhārayītetyādau yoṣitsvarūpam agnitvena yaddraṣṭavyaṃ tadviśvāsenaiva na tu tatra vastutattvaṃ tathāsti | iha tu anubhava eva pramāṇamityarthaḥ | evaṃ ca sarvāṇīndriyāṇi pratyāhṛtya svapna iva manomātreṇāvatiṣṭheta mano'pi prāṇe prāṇopādhike jīvātmani śuddhatvampadārthe dhārayet | tamapi brahmaṇi tatpadalakṣye ghārayet ||
12.189.17
etacca brahmātmanā'vasthānaṃ nirvāṇākhyaṃ padaṃ yatra kiñcit dhyeyadhyānadhyātṛvibhāgaṃ yogī na cintayettannirvedāt paravairāgyādeva prāpnotītyāha - nirvedāditi | yadāhuryogabhāṣyakārāḥ vairāgyaṃ prastūya- etasyaiva hi nāntarīyakaṃ phalaṃ kaivalyamiti sukhaṃ brahmetyabhede sāmānādhikaraṇyam ||
12.189.18
saṅkṣepeṇa yogādhikāriṇaṃ nirūpayati - śauceneti ||
Linked texts (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit