The Great Epic of the Bhārata dynasty 1.64: adhyāyaḥ 064
Southern recension 1.64
- Language
- Sanskrit
Contents
- 1.64.132 — 8 parts
adhyāyaḥ 064
1.64.0
vaiśaṃpāyana uvāca .
1.64.1
rājoparicaro nāma dharmanityo mahīpatiḥ .
babhūva mṛgayāśīlaḥ śaśvatsvādhyāyavāñchuciḥ ..
1.64.2
sa cediviṣayaṃ ramyaṃ vasuḥ pauravanandanaḥ .
indropadeśājjagrāha ramaṇīyaṃ mahīpatiḥ ..
1.64.3
tamāśrame nyastaśastraṃ nivasantaṃ taponidhim .
devāḥ śakrapurogā vai rājānamupatasthire ..
1.64.4
indratvamarho rājāyaṃ tapasetyanucintya vai .
taṃ sāntvena nṛpaṃ sākṣāttapasaḥ saṃnyavartayan ..
devā ūcuḥ .
1.64.5
na saṃkīryeta dharmo'yaṃ pṛthivyāṃ pṛthivīpate .
tvayā hi dharmo vidhṛtaḥ kṛtsnaṃ dhārayate jagat ..
indra uvāca .
1.64.6
`devānahaṃ pālayitā pālaya tvaṃ hi mānuṣān .' loke dharmaṃ pālaya tvaṃ nityayuktaḥ samāhitaḥ .
dharmayuktastato lokānpuṇyānprāpsyasi śāśvatān ..
1.64.7
diviṣṭhasya bhuviṣṭhastvaṃ sakhābhūto mama priyaḥ .
ūdhaḥ pṛthivyā yo deśastamāvasa narādhipa ..
1.64.8
paśavyaścaiva puṇyaśca prabhūtadhanadhānyavān .
svārakṣyaścaiva saumyaśca bhogyairbhūmiguṇairyutaḥ ..
1.64.9
arthavāneṣa deśo hi dhanaratnādibhiryutaḥ .
vasupūrṇā ca vasudhā vasa cediṣu cedipa ..
1.64.10
dharmaśīlā janapadāḥ susaṃtoṣāśca sādhavaḥ .
na ca mithyā pralāpo'tra svaireṣvapi kuto'nyathā ..
1.64.11
na ca pitrā vibhajyante putrā guruhite ratāḥ .
yuñjate dhuri no gāśca kṛśānsaṃdhukṣayanti ca ..
1.64.12
sarve varṇāḥ svadharmasthāḥ sadā cediṣu mānada .
na te'styaviditaṃ kiṃcittriṣu lokeṣu yadbhavet ..
1.64.13
daivopabhogyaṃ divyaṃ tvāmākāśe sphāṭikaṃ mahat .
ākāśagaṃ tvāṃ maddattaṃ vimānamupapatsyate ..
1.64.14
tvamekaḥ sarvamartyeṣu vimānavaramāsthitaḥ .
cariṣyasyuparistho hi devo vigrahavāniva ..
1.64.15
dadāmi te vaijayantīṃ mālāmamlānapaṅkajām .
dhārayiṣyati saṅgrāme yā tvāṃ śastrairavikṣatam ..
1.64.16
lakṣaṇaṃ caitadeveha bhavitā te narādhipa .
indramāleti vikhyātaṃ dhanyamapratimaṃ mahat ..
1.64.17
yaṣṭiṃ ca vaiṇavīṃ tasmai dadau vṛtraniṣūdanaḥ .
iṣṭapradānamuddiśya śiṣṭānāṃ pratipālinīm ..
1.64.18
`evaṃ saṃsāntvya nṛpatiṃ tapasaḥ saṃnyavartayat .
prayayau daivataiḥ sārdhaṃ kṛtvā kāryaṃ divaukasām ..
1.64.19
tatastu rājā cedīnāmindrābharaṇabhūṣitaḥ . indradattaṃ vimānaṃ tadāsthāya prayayau purīm ..'
1.64.20
tasyāḥ śakrasya pūjārthaṃ bhūmau bhūmipatistadā .
praveśaṃ kārayāmāsa sarvotsavavaraṃ tadā ..
1.64.21
`mārgaśīrṣe mahārāja pūrvapakṣe mahāmakham . tataḥprabhṛti cādyāpi yaṣṭeḥ kṣitipasattamaiḥ ..'
1.64.22
praveśaḥ kriyate rājanyathā tena pravartitaḥ .
aparedyustatastasyāḥ kriyate'tyucchrayo nṛpaiḥ ..
1.64.23
alaṅkṛtāyā piṭakairgandhamālyaiśca bhūṣaṇaiḥ .
`mālyadāmaparikṣiptāṃ dvātriṃśatkiṣkusaṃmitām ..
1.64.24
uddhṛtya piṭake cāpi dvādaśāratnikocchraye .
mahārajanavāsāṃsi parikṣipya dhvajottamam ..
1.64.25
vāsobhirannapānaiśca pūjitairbrāhmaṇarṣabhaiḥ .
puṇyāhaṃ vācayitvātha dhvaja ucchriyate tadā ..
1.64.26
śaṅkhabherīmṛdaṅgaiśca saṃnādaḥ kriyate tadā' .
bhagavānpūjyate cātra yaṣṭirūpeṇa vāsavaḥ ..
1.64.27
svayameva gṛhītena vasoḥ prītyā mahātmanaḥ .
`māṇibhadrādayo yakṣāḥ pūjyante daivataiḥ saha ..
1.64.28
nānāvidhāni dānāni dattvārthibhyaḥ suhṛjjanaiḥ .
alaṅkṛtvā mālyadāmairvastrairnānāvidhaistathā ..
1.64.29
dṛtibhiḥ sajalaiḥ sarvaiḥ krīḍitvā nṛpaśāsanāt .
sabhājayitvā rājānaṃ kṛtvā narmāśrayāḥ kathāḥ ..
1.64.30
ramante nāgarāḥ sarve tathā jānapadaiḥ saha .
sūtāśca māgadhāścaiva ramante naṭanartakāḥ ..
1.64.31
prītyā tu nṛpaśārdūla sarve cakrurmahotsavam .
sāntaḥpuraḥ sahāmātyaḥ sarvābharaṇabhūṣitaḥ ..
1.64.32
mahārajanavāsāṃsi vasitvā cedirāṭ tadā .
jātihiṅgulakenāktaḥ sadāro mumude tadā ..
1.64.33
evaṃ jānapadāḥ sarve cakrurindramahaṃ vasuḥ ..' yathā cedipatiḥ prītaścakārendramahaṃ vasuḥ ..'
1.64.34
etāṃ pūjāṃ mahendrastu dṛṣṭvā vasukṛtāṃ śubhām .
`haribhirvājibhiryuktamantarikṣagataṃ ratham ..
1.64.35
āsthāya saha śacyā ca vṛto hyapsarasāṃ gaṇaiḥ .' vasunā rājamukhyena samāgamyābravīdvacaḥ ..
1.64.36
ye pūjayiṣyanti ca mudā yathā cedipatirnṛpaḥ .
kārayiṣyanti ca mudā yathā cedipatirnṛpaḥ ..
1.64.37
teṣāṃ śrīrvijayaścaiva sarāṣṭrāṇāṃ bhaviṣyati .
tathā sphīto janapado muditaśca bhaviṣyati ..
1.64.38
`nirītikāni sasyāni bhavanti bahudhā nṛpa .
rākṣasāśca piśācāśca na lumpante kathaṃcana ..
vaiśaṃpāyana uvāca .'
1.64.39
evaṃ mahātmanā tena mahendreṇa narādhipa . vasuḥ prītyā maghavatā mahārājo'bhisatkṛtaḥ .
evaṃ kṛtvā mahendrastu jagāma svaṃ niveśanam ..
1.64.40
utsavaṃ kārayiṣyanti sadā śakrasya ye narāḥ . bhūmiratnādibhirdānaistathā pūjyā bhavanti te .
varadānamahāyajñaistathā śakrotsavena ca ..
1.64.41
saṃpūjito maghavatā vasuścedīśvaro nṛpaḥ .
pālayāmāsa dharmeṇa cedisthaḥ pṛthivīmimām ..
1.64.42
indrapītyā cedipatiścakārendramahaṃ vasuḥ .
putrāścāsya mahāvīryāḥ pañcāsannamitaujasaḥ ..
1.64.43
nānārājyeṣu ca sutānsa samrāḍabhyaṣecayat .
mahāratho māgadhānāṃ viśruto yo bṛhadrathaḥ ..
1.64.44
pratyagrahaḥ kuśāmbaśca yamāhurmaṇivāhanam .
matsillaśca yaduścaiva rājanyaścāparājitaḥ ..
1.64.45
ete tasya sutā rājanrājarṣerbhūritejasaḥ .
nyaveśayannāmabhiḥ svaiste deśāṃśca purāṇi ca ..
1.64.46
vāsavāḥ pañca rājānaḥ pṛthagvaṃśāśca śāsvatāḥ .
vasantamindraprāsāde ākāśe sphāṭike ca tam ..
1.64.47
upatasthurmahātmānaṃ gandharvāpsaraso nṛpam .
rājoparicaretyevaṃ nāma tasyātha viśrutam ..
1.64.48
puropavāhinīṃ tasya nadīṃ śuktamatīṃ giriḥ .
arautsīccetanāyuktaḥ kāmātkolāhalaḥ kila ..
1.64.49
giriṃ kolāhalaṃ taṃ tu padā vasuratāḍayat .
niścakrāma tatastena prahāravivareṇa sā ..
1.64.50
tasyāṃ nadyāṃ sa janayanmithunaṃ parvataḥ svayam .
tasmādvimokṣaṇātprītā nadī rājñe nyavedayat ..
1.64.51
`mahiṣī bhavitā kanyā pumānsenāpatirbhavet .
śuktimatyā vacaḥśrutvā dṛṣṭvā tau rājasattamaḥ' ..
1.64.52
yaḥ pumānabhavattatra taṃ sa rājarṣisattamaḥ .
vasurvasupradaścakre senāpatimarindamaḥ ..
1.64.53
cakāra patnīṃ kanyāṃ tu tathā tāṃ girikāṃ nṛpaḥ .
vasoḥ patnī tu girikā kāmakālaṃ nyavedayat ..
1.64.54
ṛtukālamanuprāptā snātā puṃsavane śuciḥ .
tadahaḥ pitaraścainapūcurjahi mṛgāniti ..
1.64.55
taṃ rājasattamaṃ prītāstadā matimatāṃ varaḥ .
sa pitṝṇāṃ niyogena tāmatikramya pārthivaḥ ..
1.64.56
cakāra mṛgayāṃ kāmī girikāmeva saṃsmaran .
atīva rūpasaṃpannāṃ sākṣācchriyamivāparām ..
1.64.57
aśokaiścampakaiścūtairanekairatimuktakaiḥ .
punnāgaiḥ karṇikāraiśca bakulairdivyapāṭalaiḥ ..
1.64.58
panasairnārikelaiśca candanaiścārjunaistathā .
etai ramyairmahāvṛkṣaiḥ puṇyaiḥ svāduphalairyutam ..
1.64.59
kokilākulasannādaṃ mattabhramaranāditam .
vasantakāle tatpaśyanvanaṃ caitrarathopamam ..
1.64.60
manmathābhiparītātmā nāpaśyadgirikāṃ tadā .
apaśyankāmasaṃtaptaścaramāṇo yadṛcchayā ..
1.64.61
puṣpasaṃchannaśākhāgraṃ pallavairupaśobhitam .
aśokastabakaiśchannaṃ ramaṇīyamapaśyata ..
1.64.62
adhasyāttasya chāyāyāṃ sukhāsīno narādhipaḥ .
madhugandhaiśca saṃyuktaṃ puṣpagandhamanoharam ..
1.64.63
vāyunā preryamāṇastu dhūmrāya mudamanvagāt . `bhāryāṃ cintayamānasya manmathāgniravardhata .'
tasya retaḥ pracaskanda carato gahane vane ..
1.64.64
skannamātraṃ ca tadreto vṛkṣapatreṇa bhūmipaḥ .
pratijagrāha mithyā me na patedreta ityuta ..
1.64.65
`aṅgulīyena śuklasya rakṣāṃ ca vidadhe nṛpaḥ . aśokastabakai raktaiḥ pallavaiścāpyabandhayat ..'
1.64.66
idaṃ mithyā pariskannaṃ reto me na bhavediti .
ṛtuśca tasyāḥ patnyā me na moghaḥ syāditi prabhuḥ ..
1.64.67
saṃcintyaivaṃ tadā rājā vicārya ca punaḥpunaḥ .
amoghatvaṃ ca vijñāya retaso rājasattamaḥ ..
1.64.68
śukraprasthāpane kālaṃ mahiṣyā prasamīkṣya vai .
abhimantryātha tacchukramārāttiṣṭhantamāśugam ..
1.64.69
sūkṣmadharmārthatattvajño gatvā śyenaṃ tato'bravīt .
matpriyārthamidaṃ saumya śukraṃ mama gṛhaṃ naya ..
1.64.70
girikāyāḥ prayacchāśu tasyā hyārtavamadya vai .
vaiśaṃpāyana uvāca .
gṛhītvā tattadā śyenastūrṇamutpatya vegavān ..
1.64.71
javaṃ paramamāsthāya pradudrāva vihaṃgamaḥ .
tamapaśyadathāyāntaṃ śyenaṃ śyenastathā'paraḥ ..
1.64.72
abhyadravacca taṃ sadyo dṛṣṭvaivāmiṣaśaṅkayā .
tuṇḍayuddhamathākāśe tāvubhau saṃpracakratuḥ ..
1.64.73
yuddhyatorapatadretastaccāpi yamunāmbhasi .
tatrādriketi vikhyātā brahmaśāpādvarāpsarā ..
1.64.74
mīnabhāvamanuprāptā babhūva yamunācarī .
śyenapādaparibhraṣṭaṃ tadvīryamatha vāsavam ..
1.64.75
jagrāha tarasopetya sā'drikā matsyarūpiṇī .
kadācidapi matsīṃ tāṃ babandhurmatsyajīvinaḥ ..
1.64.76
māse ca daśame prāpte tadā bharatasattama ..
ujjahrurudarāttasyāḥ strīṃ pumāṃsaṃ ca mānuṣau ..
1.64.77
āścaryabhūtaṃ tadgatvā rājñe'tha pratyavedayan .
kāye matsyā imau rājansaṃbhūtau mānuṣāviti ..
1.64.78
tayoḥ pumāṃsaṃ jagrāha rājoparicarastadā .
sa matsyo nāma rājāsīddhārmikaḥ satyasaṅgaraḥ ..
1.64.79
sā'psarā muktaśāpā ca kṣaṇena samapadyata .
yā puroktā bhagavatā tiryagyonigatā śubhā ..
1.64.80
mānuṣau janayitvā tvaṃ śāpamokṣamavāpsyasi .
tataḥ sājanayitvā tau viśastā matsyaghātibhiḥ ..
1.64.81
saṃtyajya matsyarūpaṃ sā divyaṃ rūpamavāpya ca .
siddharṣicāraṇapathaṃ jagāmātha varāpsarāḥ ..
1.64.82
sā kanyā duhitā tasyā matsyā matsyasagandhinī .
rājñā dattā ca dāśāya kanyeyaṃ te bhavatviti ..
1.64.83
rūpasatvasamāyuktā sarvaiḥ samuditā guṇaiḥ .
sā tu satyavatī nāma matsyaghātyabhisaṃśrayāt ..
1.64.84
āsītsā matsyagandhaiva kaṃcitkālaṃ śucismitā .
śuśrūṣārthaṃ piturnāvaṃ vāhayantīṃ jale ca tām ..
1.64.85
tīrthayātrāṃ parikrāmannapaśyadvai parāśaraḥ .
atīva rūpasaṃpannāṃ siddhānāmapi kāṅkṣitām ..
1.64.86
dṛṣṭvaiva sa ca tāṃ dhīmāṃścakame cāruhāsinīm .
divyāṃ tāṃ vāsavīṃ kanyāṃ rambhorūṃ munipuṅgavaḥ ..
1.64.87
saṃbhavaṃ cintayitvā tāṃ jñātvā provāca śaktijaḥ .
kva karṇadhāro nauryena nīyate brūhi bhāmini ..
matsyagandhovāca .
1.64.88
anapatyasya dāśasya sutā tatpriyakāmyayā .
sahasrajanasaṃpannā naurmayā vāhyate dvija ..
parāśara uvāca .
1.64.89
śobhanaṃ vāsavi śubhe kiṃ cirāyasi vāhyatām .
kalaśaṃ bhavitā bhadre sahasrārdhena saṃmitam ..
1.64.90
ahaṃ śeṣo bhiviṣyāmi nīyatāmacireṇa vai .
vaiśaṃpāyana uvāca .
matsyagandhā tathetyuktvā nāvaṃ vāhayatāṃ jale ..
1.64.91
vīkṣamāṇaṃ muniṃ dṛṣṭvā provācedaṃ vacastadā .
matsyagandheti māmāhurdāśarājasutāṃ janāḥ ..
1.64.92
janma śokābhitaptāyāḥ kathaṃ jñāsyasi kathyatām .
parāśara uvāca .
divyajñānena dṛṣṭaṃ hi dṛṣṭamātreṇa te vapuḥ ..
1.64.93
praṇayagrahaṇārthāya vakṣyeva vāsavi tacchṛṇu .
barhiṣada iti khyātāḥ pitaraḥ somapāstute ..
1.64.94
teṣāṃ tvaṃ mānasī kanyā acchodā nāma viśrutā .
acchodaṃ nāma taddivyaṃ saro yasmātsamutthitam ..
1.64.95
tvayā na dṛṣṭapūrvāstu pitaraste kadācana .
saṃbhūtā manasā teṣāṃ pitṝnsvānnābhijānatī ..
1.64.96
sā tvanyaṃ pitaraṃ vavre svānatikramya tānpitṝn .
nāmnā vasuriti khyātaṃ manuputraṃ divi sthitam ..
1.64.97
adrikā'psarasā yuktaṃ vimāne divi viṣṭhitam .
sā tena vyabhicāreṇa manasā kāmacāriṇī ..
1.64.98
pitaraṃ prārthayitvā'nyaṃ yogādbhaṣṭā papāta sā .
apaśyatpatamānā sā vimānatrayamantikāt ..
1.64.99
trasareṇupramāṇāṃstāṃstatrāpaśyatsvakānpitṝn .
susūkṣmānaparivyaktānaṅgairaṅgeṣvivāhitān ..
1.64.100
tāteti tānuvācārtā patantī sā hyadhomukhī .
tairuktā sā tu mābhaiṣīstena sā saṃsthitā divi ..
1.64.101
tataḥ prasādayāmāsa svānpitṝndīnayā girā .
tāmūcuḥ pitaraḥ kanyāṃ bhraiṣṭaśvaryāṃ vyatikramāt ..
1.64.102
bhraṣṭaiśvaryā svadoṣeṇa patasi tvaṃ śucismite .
yairārabhante karmāṇi śarīrairiha devatāḥ ..
1.64.103
taireva tatkarmaphalaṃ prāpnuvanti sma devatāḥ .
manuṣyāstvanyadehena śubhāśubhamiti sthitiḥ ..
1.64.104
sadyaḥ phalanti karmāṇi devatve pretya mānuṣe .
tasmāttvaṃ patase putri pretyatvaṃ prāpsyase phalam ..
1.64.105
pitṛhīnā tu kanyā tvaṃ vasorhi tvaṃ sutā matā .
matsyayonau samutpannā sutārājño bhaviṣyasi ..
1.64.106
adrikā matsyarūpā'bhūdgaṅgāyamanusaṅgame .
parāśarasya dāyādaṃ tvaṃ putraṃ janayiṣyasi ..
1.64.107
yo vedamekaṃ brahmarṣiścaturdhā vibajiṣyati .
mahābhiṣaksutasyaiva śantanoḥ kīrtivardhanam ..
1.64.108
jyeṣṭhaṃ citrāṅgadaṃ vīraṃ citravīraṃ ca viśrutam .
etānsūtvā suputrāṃstvaṃ punareva gamiṣyasi ..
1.64.109
vyatikramātpitṝṇāṃ ca prāpsyase janma kutsitam .
asyaiva rājñastvaṃ kanyā hyadrikāyāṃ bhaviṣyasi ..
1.64.110
aṣṭāviṃśe bhavitrī tvaṃ dvāpare matsyayonijā .
evamuktā purā taistvaṃ jātā satyavatī śubhā ..
1.64.111
adriketyabhivikhyātā brahmaśāpādvarāpsarā .
mīnabhāvamanuprāptā tvaṃ janitvā gatā divam ..
1.64.112
tasyāṃ jātāsi sā kanyā rājño vīryeṇa caivahi .
tasmādvāsavi bhadraṃ te yāce vaṃśakaraṃ sutam ..
1.64.113
saṃgamaṃ mama kalyāṇi kuruṣvetyabhyabhāṣata ..
vaiśaṃpāyana uvāca .
1.64.114
vismayāviṣṭasarvāṅgī jātismaraṇatāṃ gatā .
sābravītpaśya bhagavanparapāre sthitānṛṣīn ..
1.64.115
āvayordṛṣṭayorebhiḥ kathaṃ nu syātsamāgamaḥ .
evaṃ tayokto bhagavānnīhāramasṛjatprabhuḥ ..
1.64.116
yena deśaḥ sa sarvastu tamobhūta ivābhavat .
dṛṣṭvā sṛṣṭaṃ tu nīhāraṃ tatastaṃ paramarṣiṇā ..
1.64.117
vismitā sābhavatkanyā vrīḍitā ca tapasvinī .
satyavatyuvāca .
viddhi māṃ bhagavankanyāṃ sadā pitṛvaśānugām ..
1.64.118
tvatsaṃyogācca duṣyeta kanyābhāvo mamā'nagha .
kanyātve dūṣite vāpi kathaṃ śakṣye dvijottama ..
1.64.119
gṛha gantumuṣe cāhaṃ dhīmanna sthātumutsahe .
etatsaṃcintya bhagavanvidhatsva yadanantaram ..
vaiśaṃpāyana uvāca .
1.64.120
evamuktavatīṃ tīṃ tu prītimānuṣisattamaḥ .
uvāca matpriyaṃ kṛtvā kanyaiva tvaṃ bhaviṣyati ..
1.64.121
vṛṇīṣva ca varaṃ bhīruṃ yaṃ tvamicchasi bhāmini .
vṛthā hi na prasādo me bhūtapūrvaḥ śucismite ..
1.64.122
evamuktā varaṃ vavre gātrasaugandhyamuttamam .
sacāsyai bhagavānprādānmanaḥ kāṅkṣitaṃ prabhuḥ ..
1.64.123
tato labdhavarā prītā strībhāvaguṇabhūṣitā .
jagāma saha saṃsargamṛṣiṇā'dbhutakarmaṇā ..
1.64.124
tena gandhavatītyevaṃ nāmāsyāḥ prathitaṃ bhuvi .
tasyāstu yojanādgandhamājighranta narā bhuvi ..
1.64.125
tasyā yojanagandheti tato nāmāparaṃ smṛtam .
iti satyavatī hṛṣṭā labdhvā varamanuttamam ..
1.64.126
parāśareṇa saṃyuktā sadyo garbhaṃ suṣāva sā .
jajñe ca yamunādvīpe pārāśaryaḥ sa vīryavān ..
1.64.127
sa mātaramanujñāpya tapasyeva mano dadhe .
smṛto'haṃ darśayiṣyāmi kṛtyeṣviti ca so'bravīt ..
1.64.128
evaṃ dvaipāyano jajñe satyavatyāṃ parāśarāt .
nyastodvīpe yadbālastasmāddvaipāyanaḥsmṛtaḥ ..
1.64.129
pādāpasāriṇaṃ dharmaṃ sa tu vidvānyuge yuge .
āyuḥ śaktiṃ ca martyānāṃ yugāvasthāmavekṣyaca ..
1.64.130
brahmaṇo brāhmaṇānāṃ ca tathānugrahakāṅkṣayā .
vivyāsa vedānyasmatsa tasmādvyāsa iti smṛtaḥ ..
1.64.131
vedānadhyāpayāmāsa mahābhāratapañcamān .
sumantuṃ jaiminiṃ pailaṃ śukaṃ caiva svamātmajam ..
1.64.132.1
prabhurvariṣṭho varado vaiśaṃpāyanameva ca . saṃhitāstaiḥ pṛthaktvena bhāratasya prakāśitāḥ .. 1-64a-1a [tato ramye vanoddeśe divyāstaraṇasaṃyute . 1-64a-1b vīrāsanamupāsthāya yogī dhyānaparo'bhavat .. 1-64a-2a śvetapaṭṭagṛhe ramye paryaṅke sottaracchade . 1-64a-2b tūṣṇīṃbhūtāṃ tadā kanyāṃ jvalantīṃ yogatejasā .. 1-64a-3a dṛṣṭvā tāṃ tu samādhāya vicārya ca punaḥ punaḥ . 1-64a-3b sa cintayāmāsa muniḥ kiṃ kṛtaṃ sukṛtaṃ bhavet .. 1-64a-4a śiṣṭānāṃ tu samācāraḥ śiṣṭācāra iti smṛtaḥ . 1-64a-4b śrutismṛtivido viprā dharmajñā jñāninaḥ smṛtāḥ .. 1-64a-5a dharmajñairvihito dharmaḥ śrautaḥ smārto dvidhā dvijaiḥ . 1-64a-5b dānāgnihotramijyā ca śrautasyaitaddhi lakṣaṇam .. 1-64a-6a smārto varṇāśramācāro yamaiśca niyamairyutaḥ . 1-64a-6b dharme tu dhāraṇe dhātuḥ sahatve cāpi paṭhyate .. 1-64a-7a tatreṣṭaphalabhāgdharma ācāryairupadiśyate . 1-64a-7b aniṣṭaphalabhākreti tairadharmo'pi bhāṣyate .. 1-64a-8a tasmādiṣṭaphalārthāya dharmameva samāśrayet . 1-64a-8b brāhmo daivastathaivārṣaḥ prājāpatyaśca dhārmikaḥ .. 1-64a-9a vivāhā brāhmaṇānāṃ tu gāndharvo naiva dhārmikaḥ . 1-64a-9b trivarṇetarajātīnāṃ gāndharvāsurarākṣasāḥ .. 1-64a-10a paiśāco naiva kartavyaḥ paiśācaścāṣṭamo'dhamaḥ . 1-64a-10b sāmarṣāṃ vyaṅgikāṃ kanyāṃ mātuśca kulajāṃ tathā .. 1-64a-11a vṛddhāṃ pravrājitāṃ vandhyāṃ patitāṃ ca rajasvalām . 1-64a-11b apasmārakule jātāṃ piṅgalāṃkuṣṭhinīṃ vraṇīm .. 1-64a-12a na cāsnātāṃ striyaṃ gacchediti dharmānuśāsanam . 1-64a-12b pitā pitāmaho bhrātā mātā mātula eva ca ..
1.64.132.2
1-64a-13a upādhyāyartvijaścaiva kanyādāne prabhūttamāḥ . 1-64a-13b etairdattāṃ niṣeveta nādattāmādadīta ca .. 1-64a-14a ityeva ṛṣayaḥ prāhurvivāhe dharmavittamāḥ . 1-64a-14b asyā nāsti pitā bhrātā mātā mātula eva ca .. 1-64a-15a gāndharveṇa vivāhena na spṛśāmi yadṛcchayā . 1-64a-15b kriyāhīnaṃ tu gāndharvaṃ na kartavyamanāpadi .. 1-64a-16a yadasyāṃ jāyate putro vedavyāso bhavedṛṣiḥ . 1-64a-16b kriyāhīnaḥ kathaṃ vipro bhavedṛṣirudāradhīḥ .. 1-64a-17x vaiśaṃpāyana uvāca . 1-64a-17a evaṃ cintayato bhāvaṃ maharṣerbhāvitātmanaḥ . 1-64a-17b jñātvā caivābhyavartanta pitaro barhiṣastadā .. 1-64a-18a tasminkṣaṇe brahmaputro vasiṣṭho'pi sameyivān . 1-64a-18b pūrvaṃ svāgatamityuktvā vasiṣṭhaḥ pratyabhāṣata .. 1-64a-19x pitṛgaṇā ūcuḥ . 1-64a-19a asmākaṃ mānasīṃ kanyāmasmacchāpena vāsavīm . 1-64a-19b yadicacchaśi putrārthaṃ kanyāṃ gṛhmīṣvamā ciram .. 1-64a-20a pitṝṇāṃ vacanaṃ śrutvā vasiṣṭhaḥ pratyabhāṣata . 1-64a-20b maharṣīṇāṃ vacaḥ satyaṃ purāṇepi mayā śrutam .. 1-64a-21a parāśaro brahmacārī prajārthī mama vaṃśadhṛt . 1-64a-21b evaṃ saṃbhāṣamāṇe tu vasiṣṭhe pitṛbhiḥ saha .. 1-64a-22a ṛṣayo'bhyāgamaṃstatra naimiśāraṇyavāsinaḥ . 1-64a-22b vivāhaṃ draṣṭumicchantaḥ śaktiputrasya dhīmataḥ .. 1-64a-23a arundhatī mahābhāgā adṛśyantyā sahaiva sā . 1-64a-23b viśvakarmakṛtāṃ divyāṃ parṇaśālāṃ praviśya sā .. 1-64a-24a vaivāhikāṃstu saṃbhārānsaṃkalpya ca yathākramam . 1-64a-24b arundhatī satyavatīṃ vadhūṃ saṃgṛhya pāṇinā .. 1-64a-25a bhadrāsane pratiṣṭhāpya indrāṇīṃ samakalpayat .
1.64.132.3
1-64a-25b āpūryamāṇapakṣe tu vaiśākhe somadaivate .. 1-64a-26a śubhagrahe trayodaśyāṃ muhūrte maitra āgate . 1-64a-26b vivāhakāla ityuktvā vasiṣṭho munibhiḥ saha .. 1-64a-27a yamunādvīpamāsādya śiṣyaiśca munipaṅktibhiḥ . 1-64a-27b sthaṇḍilaṃ caturaśraṃ ca gomayenopalipya ca .. 1-64a-28a akṣataiḥ phalapuṣpaiśca svastikairāmrapallavaiḥ . 1-64a-28b jalapūrṇaghaṭaiścaiva sarvataḥ pariśobhitam .. 1-64a-29a tasya madhye pratiṣṭhāpya bṛsyāṃ munivaraṃ tadā . 1-64a-29b siddhārthayavakalkaiśca snātaṃ sarvauṣadhairapi .. 1-64a-30a kṛtvārjunāni vastrāṇi paridhāpya mahāmunim . 1-64a-30b vācayitvā tu puṇyāhamakṣataistu samarcitaḥ .. 1-64a-31a gandhānuliptaḥ sragvī ca sapratodo vadhūgṛhe . 1-64a-31b apadātistato gatvā vadhūjñātibhirarcitaḥ .. 1-64a-32a snātāmahatasaṃvītāṃ gandhaliptāṃ sragujjvalām . 1-64a-32b vadhūṃ maṅgalasaṃyuktāmiṣuhastāṃ samīkṣya ca .. 1-64a-33a uvāca vacanaṃ kāle kālajñaḥ sarvadharmavit . 1-64a-33b pratigraho dātṛvaśaḥ śrutamevaṃ mayā purā .. 1-64a-34a yathā vakṣyanti pitarastatkariṣyāmahe vayam . 1-64a-34x vaiśaṃpāyana uvāca . 1-64a-34b taddharmiṣṭhaṃ yaśasyaṃ ca vacanaṃ satyavādinaḥ .. 1-64a-35a śrutvā tu pitaraḥ sarve niḥsaṅgā niṣparigrahāḥ . 1-64a-35b vasuṃ paramadharmiṣṭhamānīyedaṃ vaco'bruvan .. 1-64a-36a matsyayonau samutpannā tava putrī viśeṣataḥ . 1-64a-36b parāśarāya munaye dātumarhasi dharmataḥ .. 1-64a-37x vasuruvāca . 1-64a-37a satyaṃ mama sutā sā hi dāśarājena vardhitā . 1-64a-37b ahaṃ prabhuḥ pradāne tu prajāpālaḥ prajārthinām .. 1-64a-38x pitara ūcuḥ .
1.64.132.4
1-64a-38a nirāśiṣo vayaṃ sarve niḥsaṅgā niṣparigrahāḥ . 1-64a-38b kanyādānena saṃbandho dakṣiṇābandha ucyate .. 1-64a-39a karmabhūmistu mānuṣyaṃ bhogabhūmistriviṣṭapam . 1-64a-39b iha puṇyakṛto yānti svargalokaṃ na saṃśayaḥ .. 1-64a-40a iha loke duṣkṛtino narakaṃ yānti nirghṛṇāḥ . 1-64a-40b dakṣiṇābandha ityukte ubhe sukṛtaduṣkṛte .. 1-64a-41a dakṣiṇābandhasaṃyuktā yoginaḥ prapatanti te . 1-64a-41b tasmānno mānasīṃ kanyāṃ yogādbhraṣṭāṃ viśāpate .. 1-64a-42a sutātvaṃ tava saṃprāptāṃ satīṃ bhikṣāṃ dadasva vai . 1-64a-42b ityuktvā pitaraḥ sarve kṣaṇādantarhitāstadā .. 1-64a-43x vaiśaṃpāyana uvāca . 1-64a-43a yājñavalkyaṃ samāhūya vivāhācāryamityuta . 1-64a-43b vasuṃ cāpi samāhūya vasiṣṭho munibhiḥ saha .. 1-64a-44a vivāhaṃ kārayāmāsa vidhidṛṣṭena karmaṇā . 1-64a-44x vasuruvāca . 1-64a-44b parāśara mahāprājña tava dāsyāmyahaṃ sutām .. 1-64a-45a pratīccha caināṃ bhadraṃ te pāṇiṃ gṛhṇīṣva pāṇinā . 1-64a-45x vaiśaṃpāyana uvāca . 1-64a-45b vasostu vacanaṃ śrutvā yājñavalkyamate sthitaḥ .. 1-64a-46a kṛtakautukamaṅgalyaḥ pāṇinā pāṇimaspṛśat . 1-64a-46b prabhūtājyena haviṣā hutvā mantrairhutāśanam .. 1-64a-47a triragniṃ tu parikramya samabhyarcya hutāśanam . 1-64a-47b maharṣīnyājñavalkyādīndakṣiṇābhiḥ pratarpyaca .. 1-64a-48a labdhānujño'bhivādyāśu pradakṣiṇamathākarot . 1-64a-48b parāśare kṛtodvāhe devāḥ sarpigaṇāstadā .. 1-64a-49a hṛṣṭā jagmuḥ kṣaṇādeva vedavyāso bhavatviti . 1-64a-49b evaṃ satyavatī hṛṣṭā pūjāṃ labdhvā yatheṣṭataḥ ..
1.64.132.5
1-64a-50a parāśareṇa saṃyuktā sadyo garbhaṃ suṣāva sā . 1-64a-50b jajñe ca yamunādvīpe pārāśaryaḥ sa vīryavān .. 1-64a-51a jātamātraḥ sa vavṛdhe saptavarṣo'bhavattadā . 1-64a-51b snātvābhivādya pitaraṃ tasthau vyāsaḥ samāhitaḥ .. 1-64a-52a svastīti vacanaṃ coktvā dadau kalaśamuttamam . 1-64a-52b gṛhītvā kalaśaṃ prāpte tasthau vyāsaḥ samāhitaḥ .. 1-64a-53a tato dāśabhayātpatnī snātvā kanyā babhūva sā . 1-64a-53b abhivādya muneḥ pādau putraṃ jagrāha pāṇinā .. 1-64a-54a spṛṣṭamātre tu nirbhartsya mātaraṃ vākyamabravīt . 1-64a-54b mama pitrā tu saṃsparśānmātastvamabhavaḥ śuciḥ .. 1-64a-55a adya dāśasutā kanyā na spṛśermāmanindite . 1-64a-55x vaiśaṃpāyana uvāca . 1-64a-55b vyāsasya vacanaṃ śrutvā bāṣpapūrṇamukhī tadā .. 1-64a-56a manuṣyabhāvātsā yoṣitpapāta munipādayoḥ . 1-64a-56b mahāprasādo bhagavānputraṃ provāca dharmavit .. 1-64a-57a mā tvamevaṃvidhaṃ kārṣīrnaitaddharmyaṃ mataṃ hi naḥ . 1-64a-57b dūṣyau na mātāpitarau tathā pūrvopakāriṇau .. 1-64a-58a dhāraṇādduḥkhasahanāttayormātā garīyasī . 1-64a-58b bījakṣetrasamāyoge sasyaṃ jāyeta laukikam .. 1-64a-59a jāyate ca sutastadvatpuruṣastrīsamāgame . 1-64a-59b mṛgīṇāṃ pakṣiṇāṃ caiva apsarāṇāṃ tathaiva ca .. 1-64a-60a śūdrayonyāṃ ca jāyante munayo vedapāragāḥ . 1-64a-60b ṛṣyaśṛṅgo mṛgīputraḥ kaṇvo barhisutastathā .. 1-64a-61a agastyaśca vasiṣṭhaśca urvaśyāṃ janitāvubhau . 1-64a-61b somaśravāstu sarpyāṃ tu aśvināvaśvisaṃbhavau .. 1-64a-62a skandaḥ skannena śuklena jātaḥ śaravaṇe purā .
1.64.132.6
1-64a-62b evameva ca devānāmṛṣīmāṃ caiva saṃbhavaḥ .. 1-64a-63a lokavedapravṛttirhi na mīmāṃsyā budhaiḥ sadā . 1-64a-63b vedavyāsa iti proktaḥ purāṇe ca svayaṃbhuvā .. 1-64a-64a dharmanetā maharṣīṇāṃ manuṣyāṇāṃ tvameva ca . 1-64a-64b tasmātputra na dūṣyeta vāsavī yogacāriṇī .. 1-64a-65a matprītyarthaṃ mahāprājña sasnehaṃ vaktumarhasi . 1-64a-65b prajāhitārthaṃ saṃbhūto viṣṇorbhāgo mahānṛṣiḥ .. 1-64a-66a tasmātsvamātaraṃ snehātprabavīhi tapodhana . 1-64a-66x vaiśaṃpāyana uvāca . 1-64a-66b gurorvacanamājñāya vyāsaḥ prīto'bhavattadā .. 1-64a-67a cintayitvā lokavṛttaṃ māturaṅkamathāviśat . 1-64a-67b putrasparśāttu lokeṣu nānyatsukhamatīva hi .. 1-64a-68a vyāsaṃ kamalapatrākṣaṃ pariṣvajyāśrvavartayat . 1-64a-68b stanyāsāraiḥ klidyamānā putramāghrāya mūrdhani .. 1-64a-69x vāsavyuvāca . 1-64a-69a putralābhātparaṃ loke nāstīha prasavārthinām . 1-64a-69b durlabhaṃ ceti manye'haṃ mayā prāptaṃ mahattapaḥ .. 1-64a-70a mahatā tapasā tāta mahāyogabalena ca . 1-64a-70b mayā tvaṃ hi mahāprājña labdho'mṛtamivāmaraiḥ .. 1-64a-71a tasmāttvaṃ māmṛṣeḥ putra tyaktuṃ nārhasi sāṃpratam . 1-64a-71x vaiśaṃpāyana uvāca . 1-64a-71b evamuktastataḥ snehādvyāso mātaramabravīt .. 1-64a-72a tvayā spṛṣṭaḥ pariṣvakto mūrdhni cāghrāyito muhuḥ . 1-64a-72b etāvanmātrayā prīto bhaviṣyeṣu nṛpātmaje .. 1-64a-73a smṛto'haṃ darśayiṣyāmi kṛtyeṣviti ca so'bravīt . 1-64a-73b sa mātaramanujñāpya tapasyeva mano dadhe .. 1-64a-74a tataḥ kanyāmanujñāya punaḥ kanyā bhavatviti .
1.64.132.7
1-64a-74b parāśaro'pi bhagavānputreṇa sahito yayau .. 1-64a-75a gatvāśramapadaṃ pumyamadṛśyantyā parāśaraḥ . 1-64a-75b jātakarmādisaṃskāraṃ kārayāmāsa dharmataḥ .. 1-64a-76a kṛtopanayano vyāso yājñavalkyena bhārata . 1-64a-76b vedānadhijagau sāṅgānoṅkāreṇa trimātrayā .. 1-64a-77a gurave dakṣiṇāṃ dattvā tapaḥ kartuṃ pracakrame . 1-64a-77b evaṃ dvaipāyano jajñe satyavatyāṃ parāśarāt .. 1-64a-78a dvīpa nyastaḥ sa yadvālastasmāddvaipāyano'bhavat . 1-64a-78b pādāpasāriṇaṃ dharmaṃ vidvānsa tu yuge yuge .. 1-64a-79a āyuḥ śaktiṃ ca martyānāṃ yugādyugamavekṣya ca . 1-64a-79b brahmarṣirbrāhmaṇānāṃ ca tathā'nugrahakāṅkṣayā .. 1-64a-80a vivyāsa vedānyasmācca vedavyāsa iti smṛtaḥ . 1-64a-80b tataḥ sa maharṣirvidvāñśiṣyānāhūya dharmataḥ .. 1-64a-81a sumantuṃ jaiminiṃ pailaṃ śukaṃ caiva svamātmajam . 1-64a-81b prabhurvariṣṭho varado vaiśaṃpāyanameva ca .. 1-64a-82a vedānadhyāpayāmāsa mahābhāratapañcamān . 1-64a-82b saṃhitāstaiḥ pṛthaktvena bhāratasya prakīrtitā .. 1-64a-83a tataḥ satyavatī hṛṣṭā jagāma svaṃ niveśanam . 1-64a-83b tasyāstu yojanādgandhamājighranti narā bhuvi .. 1-64a-84a dāśarājastu tadgandhamājighranpītimāvahat . 1-64a-84x dāśarāja uvāca . 1-64a-84b tvāmāhurmatsyagandheti kathaṃ bāle sugandhatā .. 1-64a-85a apāsya matsyagandhatvaṃ kena dattā sugandhatā 1-64a-85x satyavatyuvāca . 1-64a-85b śakte- putro mahāprājñaḥ parāśara iti śrutaḥ .. 1-64a-86a nāvaṃ vāhayamānāyā mama dṛṣṭvāṃ suśikṣitam . 1-64a-86b upāsya matsyagandhatvaṃ yojanādgandhatāṃ dadau ..
1.64.132.8
1-64a-87a ṛṣeḥ prasādaṃ dṛṣṭvā tu janāḥ prītimupāgaman . 1-64a-87b evaṃ labdho mayā gandho na roṣaṃ kartumarhasi .. 1-64a-88a dāśarājastu tadvākyaṃ praśaśaṃsa nananda ca . 1-64a-88b etatpavitraṃ puṇyaṃ ca vyāsasamavamuttamam . 1-64a-88c itihāsamimaṃ śrutvā prajāvanto bhavanti ca ..
1.64.133
tathā bhīṣmaḥ śāntanavo gaṅgāyāmamitadyutiḥ .
vasuvīryātsamabhavanmahāvīryo mahāyaśāḥ ..
1.64.134
vaidārthavicca bhagavānṛṣirvipro mahāyaśāḥ .
śūle protaḥ purāṇarṣiracoraścoraśaṅkayā ..
1.64.135
aṇīmāṇḍavya ityevaṃ vikhyātaḥ sa mahāyaśāḥ .
sa dharmamāhūya purā maharṣiridamuktavān ..
1.64.136
iṣīkayā mayā bālyādviddhā hyekā śakuntikā .
tatkilbiṣaṃ smare dharma nānyatpāpamahaṃ smare ..
1.64.137
tanme sahasramamitaṃ kasmānnehājayattapaḥ .
garīyānbrāhmaṇavadhaḥ sarvabhūtavadhādyataḥ ..
1.64.138
tasmāttvaṃ kilbiṣādasmācchūdrayonau janiṣyasi .
vaiśaṃpāyana uvāca .
tena śāpena dharmo'pi śūdrayonāvajāyata ..
1.64.139
vidvānvidurarūpeṇa dhārmikaḥ kilbiṣāttataḥ .
saṃjayo munikalpastu jajñe sūto gavalgaṇāt ..
1.64.140
sūryācca kuntikanyāyāṃ jajñe karṇo mahābalaḥ .
sahajaṃ kavacaṃ bibhratkuṇḍalodyotitānanaḥ ..
1.64.141
anugrahārthaṃ lokānāṃ viṣṇurlokanamaskṛtaḥ .
vasudevāttu devakyāṃ prādurbhūto mahāyaśāḥ ..
1.64.142
anādinidhano devaḥ sa kartā jagataḥ prabhuḥ .
avyaktamakṣaraṃ brahma pradhānaṃ triguṇātmakam ..
1.64.143
ātmānamavyayaṃ caiva prakṛtiṃ prabhavaṃ prabhum .
puruṣaṃ viśvakarmāṇaṃ satvayogaṃ dhruvākṣaram ..
1.64.144
anantamacalaṃ devaṃ haṃsaṃ nārāyaṇaṃ prabhum .
dhātāramajamavyaktaṃ yamāhuḥ paramavyayam ..
1.64.145
kaivalyaṃ nirguṇaṃ viśvamanādimajamavyayam .
puruṣaḥ sa vibhuḥ kartā sarvabhūtapitāmahaḥ ..
1.64.146
dharmasaṃsthāpanārthāya prajajñe'ndhakavṛṣṇiṣu .
astrajñau tu mahāvīryau sarvaśāstraviśāradau ..
1.64.147
sātyakiḥ kṛtavarmā ca nārāyaṇamanuvratau .
satyakāddhṛdikāccaiva jajñāte'straviśāradau ..
1.64.148
bharadvājasya ca skannaṃ droṇyāṃ śukramavardhata .
saharṣerugratapasastasmāddroṇo vyajāyata ..
1.64.149
gautamānmithunaṃ jajñe śarastambāccharadvataḥ .
aśvatthāmnaśca jananī kṛpaścaiva mahābalaḥ ..
1.64.150
aśvatthāmā tato jajñe droṇādeva mahābalaḥ .
tathaiva dhṛṣṭadyumno'pi sākṣādagnisamadyutiḥ ..
1.64.151
vaitāne karmaṇi tate pāvakātsamajāyata .
vīro droṇavināśāya dhanurādāya vīryavān ..
1.64.152
tathaiva vedyāṃ kṛṣṇāpi jajñe tejasvinī śubhā .
vibhrājamānā vapuṣā bibhratī rūpamuttamam ..
1.64.153
prahrādaśiṣyo nagnajitsubalaścābhavattataḥ .
tasya prajā dharmahantrī jajñe devaprakopanāt ..
1.64.154
gāndhārarājaputro'bhūcchakuniḥ saubalastathā .
duryodhanasya jananī jajñāte'rthaviśāradau ..
1.64.155
kṛṣṇadvaipāyanājjajñe dhṛtarāṣṭro janeśvaraḥ .
kṣetre vicitravīryasya pāṇḍuścaiva mahābalaḥ ..
1.64.156
dharmārthakuśalo dhīmānmedhāvī dhūtakalmaṣaḥ .
viduraḥ śūdrayonau tu jajñe dvaipāyanādapi ..
1.64.157
pāṇḍostu jajñire pañca putrā devasamāḥ pṛthak .
dvayoḥ striyorguṇajyeṣṭhasteṣāmāsīdyudhiṣṭhiraḥ ..
1.64.158
dharmādyudhiṣṭhiro jajñe mārutācca vṛkodaraḥ .
indrāddhanaṃjayaḥ śrīmānsarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ ..
1.64.159
jajñāte rūpasaṃpannāvaśvibhyāṃ ca yamāvapi .
nakulaḥ sahadevaśca guruśuśrūṣaṇe ratau ..
1.64.160
tathā putraśataṃ jajñe dhṛtarāṣṭrasya dhīmataḥ .
duryodhanaprabhṛtayo yuyutsuḥ karaṇastathā ..
1.64.161
tato duḥśāsanaścaiva duḥsahaścāpi bhārata .
durmarṣaṇo vikarṇaśca citraseno viviṃśatiḥ ..
1.64.162
jayaḥ satyavrataścaiva purumitraśca bhārata .
vaiśyāputro yuyutsuśca ekādaśa mahārathāḥ ..
1.64.163
abhimanyuḥ subhadrāyāmarjunādabhyajāyata .
svasrīyo vāsudevasya pautraḥ pāṇḍormahātmanaḥ ..
1.64.164
pāṇḍavebhyo hi pāñcālyāṃ draupadyāṃ pañca jajñire .
kumārā rūpasaṃpannāḥ sarvaśāstraviśāradāḥ ..
1.64.165
prativindhyo yudhiṣṭhirātsutasomo vṛkodarāt .
arjunācchrutakīrtistu śatānīkastu nākuliḥ ..
1.64.166
tathaiva sahadevācca śrutasenaḥ pratāpavān .
hiḍimbāyāṃ ca bhīmena vane jajñe ghaṭotkacaḥ ..
1.64.167
śikhaṇḍī drupadājjajñe kanyā putratvabhāgatā .
yāṃ yakṣaḥ puruṣaṃ cakre sthūmaḥ priyacikīrṣayā ..
1.64.168
kurūṇāṃ vigrahe tasminsamāgacchanbahūnyatha .
rājñāṃ śatasahasrāṇi yotsyamānāni saṃyuge ..
1.64.169
teṣāmaparimeyānāṃ nāmadheyāni sarvaśaḥ . na śakyāni samākhyātuṃ varṣāṇāmayutairapi .
ete tu kīrtitā mukhyā yairākhyānamidaṃ tatam .. ..
1.64.169_1
iti śrīmanmahābhārate ādiparvaṇi aṃśāvataraṇaparvaṇi catuḥṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ .. 64 ..
1.64.169_2
1-64-1 rañjakatvādrājā . mahīpatiḥ pṛthvīpālakaḥ .. 1-64-2 vasuḥ uparicaraḥ .. 1-64-4 sākṣātpratyakṣabhūya .. 1-64-5 na saṃkīryeta nirnāyakatvāt .. 1-64-8 paśavyaḥ paśubhyo hitaḥ .. 1-64-11 gāḥ balīvardān . vṛṣabhānkṛśānna dhuri yuñjate pratyuta saṃdhukṣayanti puṣṭānkurvanti . anye tu gāḥ strīgavīḥ tāsāmapyāndhrādidurdeśeṣu dhuri yojanaṃ dṛṣṭaṃ tadiha nāstītyāhuḥ .. 1-64-12 na ta iti . ātmajñānātsarvajño bhaviṣyasītyarthaḥ .. 1-64-13 upapatsyate upasthāsyate .. 1-64-15 vaijayantīṃ vijayahetuṃ . avikṣatameva dhārayiṣyati pālayiṣyati natu vikṣatam .. 1-64-16 lakṣaṇaṃ cihnam .. 1-64-17 iṣṭapradānaṃ prītidāyamuddiśya yaṣṭiṃ dadau .. 1-64-20 śakrasya pūjārthaṃ tasyā yaṣṭeḥ praveśaṃ sthāpanam .. 1-64-23 piṭakaiḥ mañjūṣārūpairvastramayaiḥ kośaiḥ .. 1-64-46 vāsavāḥ vasuputrāḥ .. 1-64-48 puropavāhinīṃ purasamīpe vahantīṃ .. 1-64-50 nadī rājñe nyavedayanmithunamityanuṣajyate .. 1-64-54 tadahastasmin dine .. 1-64-63 vāyunā kāmoddīpakena . dhūmraṃ malinaṃ ratikarma tadarthaṃ . mudaṃ strīviṣayāṃ prītimanusṛtya tāmena manasā'gāt . tayā saha mānasaṃ suratamakarodityarthaḥ . pracaskanda papāta .. 1-64-64 mithyā prasavaśūnyatvenālīkaprāyam .. 1-64-68 abhimantrya putrotpattiliṅgairmantraiḥ spṛṣṭvā .. 1-64-70 ārtavamṛtukālīnaṃ snānam .. 1-64-73 yudhyatoḥ satoḥ .. 1-64-76 māse daśame prāpte babandhuriti saṃbandhaḥ . ujjahnuḥ uddhṛtavantaḥ .. 1-64-77 kāye dehe . matsyāḥ matsyayoṣāyāḥ .. 1-64-115 nīhāraṃ dhūmikām .. 1-64-119 sthātuṃ jīvituṃ notsahe kanyātvadūṣaṇādityarthaḥ .. 1-64-128 dvīpamevā'yanaṃ nyāsasthānaṃ yasya dvīpāyanaḥ svārthe taddhitaḥ dvīpāyana eva dvaipāyana iti nāma nirvakti nyasta iti .. 1-64-125 pādāpasāriṇaṃ yugeyuge pādaśaḥ 1-64-88 tamaślokapūrvārdhātparaṃ `iti satyavatī hṛṣṭā' ityādi `bhāratasya prakāśitāḥ' ityantasārdhaślokasaptakasthāne ime kuṇḍalitāḥ ślokāḥ keṣucitkośeṣūpalabhyante . 1-64-133 vasuvīryāt vasvaṃśāt .. 1-64-136 śakuntikā makṣikā .. 1-64-140 kuntibhojasya kanyāyāṃ kuntyām .. 1-64-167 sthūṇo nāmnā .. catuḥṣaṣṭhitamo'dhyāyaḥ .. 64 ..
1.64.169_3
vistaraśravaṇecchayā janamejayasya praśnaḥ .. 1 .. paraśurāmeṇa loke niḥkṣatriye kṛte brāhmaṇebhyaḥ kṣatrasya punarutpattiḥ .. 2 .. tatkālasya dharmabhūyiṣṭhatvam .. 3 .. devairnirjitānāṃ dānavānāṃ bhūmāvutpattiḥ .. 4 .. tadbhūribhārārtayā pṛthvyā prārthitasya brahmaṇo devānpratyaṃśāvataraṇājñāpanam .. 5 .. avatārārthaṃ indreṇa nārāyaṇaprārthanā .. 6 ..
Other recensions (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit
Linked texts (1)
- Critical edition (BORI) — Sanskrit