Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 12.375: adhyāyaḥ 375

Southern recension 12.375

Language
Sanskrit

adhyāyaḥ 375

12.375.0

bhīṣma uvāca .

12.375.1

sa cāmantryoragaśreṣṭhaṃ brāhmaṇaḥ kṛtaniścayaḥ .
dīkṣākāṅkṣī tadā rājaṃścyavanaṃ bhārgavaṃ śritaḥ ..

12.375.2

sa tena kṛtasatkāro dharmamevādhitasthivān .
tathaiva ca kathāmetāṃ rājankathitavāṃstadā ..

12.375.3

bhārgaveṇāpi rājendra janakasya niveśane .
kathaiṣā kathitā puṇyā nāradāya mahātmane ..

12.375.4

nāradenāpi rājendra devendrasya niveśane .
kathitā bharataśreṣṭha pṛṣṭenākliṣṭakarmaṇā ..

12.375.5

devarājena ca purā kathitaiṣā kathā śubhā .
samastebhyaḥ praśastebhyo viprebhyo vasudhādhipa ..

12.375.6

yadā ca mama rāmeṇa yuddhamāsītsudāruṇam .
vasubhiśca tadā rājankatheyaṃ kathitā mama ..

12.375.7

pṛcchamānāya tattvena mayā caivottamā tava .
katheyaṃ kathitā puṇyā dharmyā dharmabhṛtāṃvara ..

12.375.8

tadeva paramo dharmo yanmāṃ pṛcchasi bhārata .
āsīddhīro hyanākāṅkṣī dharmārthakaraṇe nṛpa ..

12.375.9

sa ca kila kṛtaniścayo dvijo bhujagapatipratidaśitātmakṛtyaḥ .
yamaniyamasaho vanāntaraṃ parigaṇitoñchaśilāśanaḥ praviṣṭaḥ .. ..

12.375.9_1

iti śrīmanmahābhārate śatasāhasrikāyāṃ saṃhitāyāṃ vaiyāsikyāṃ śāntiparvaṇi mokṣadharmaparvaṇi uñchavṛttyupākhyāne pañcasaptatyadhikatriśatatamo'dhyāyaḥ .. 375 ..

12.375.9_2

12-375-7 mayāpyadya tavānadyeti ṭa. pāṭhaḥ .. 12-375-9 yamā ahiṃsādayaḥ niyamāḥ śaucādayaḥ . vanāntaraṃ vanamadhyaṃ praviṣṭaḥ . uñchaḥ kaṇaśa ādānaṃ kaṇiśādyarjanaṃ śilam . parigaṇitaṃ parimitamuñchaśilārjitamannamaśnan phaṇipatyuktāmuñchavṛttergatiṃ prāpeti śeṣaḥ . śamaniyamasamāhito vanāntamiti ṭa. pāṭhaḥ ..

12.375.9_3

samāptaṃ ca mokṣadharmaparva .. 3 .. śāntiparva ca samāptam .. 12 ..

12.375.9_4

asyānantaramanuśāsanaparva bhaviṣyati tasmāyamādyaḥ ślokaḥ .

12.375.9_5

vaiśaṃpāyana uvāca .
śaratalpe mahātmānaṃ śayānamaparājitam .
yudhiṣṭhira upāgamya praṇipatyedamabravīt ..

12.375.9_6

śrīḥ

12.375.9_7

atha dānadharmaparva .. 1 ..

12.375.9_8

yudhiṣṭhireṇa bhīṣmaṃprati punaḥ śamādikathanaprārthanā .. 1 .. bhīṣmādinidhane svasyaiva hetutvabuddhyā svopālambhanapūrvakaṃ śocantaṃ yudhiṣṭhiraṃprati bhīṣmeṇa jīvasya karmaṇyasvātantrayamabhidhāya tannidarśanatayā gautamīlubdhakādisaṃvādānuvādaḥ .. 2 ..

12.375.9_9

.. śrīvedavyāsāya namaḥ ..

12.375.9_10

nārāyaṇaṃ namaskṛtya naraṃ caiva narottamam .
devīṃ sarasvatīṃ caiva(vyāsaṃ)tato jayamudīrayet ..
vaiśaṃpāyana uvāca .
`śaratalpe mahātmānaṃ śayānamaparājitam . yudhiṣṭhira upāgamya praṇipatyedamabravīt ..'

12.375.9_11

śamo bahuvidhākāraḥ sūkṣma uktaḥ pitāmaha .
na ca me hṛdaye śāntirasti śrutvedamīdṛśam ..

12.375.9_12

asminnarthe bahuvidhā śāntiruktā pitāmaha .
svakṛtātkā nu śānti syācchamādbahuvidhādapi ..

12.375.9_13

śarācitaṃ śarīraṃ hi tīvravraṇamudīkṣya te .
śamaṃ nopalabhe vīra duṣkṛtānyeva cintayan ..

12.375.9_14

rudhireṇāvasiktāṅgaṃ prasravantaṃ yathācalam .
tvāṃ dṛṣṭvā puruṣavyāghra sīde varṣāsvivāmbujam ..

12.375.9_15

ataḥ kaṣṭataraṃ kinnu matkṛte yatpitāmahaḥ .
imāmavasthāṃ `gamitaḥ pratyamitrai raṇājire ..

12.375.9_16

tathā cānye nṛpatayaḥ sahaputrāḥ sabāndhavāḥ .
matkṛte nidhanaṃ prāptāḥ kinnu kaṣṭataraṃ tataḥ ..

12.375.9_17

vayaṃ hi dhārtarāṣṭrāśca kāmamanyuvaśaṃ gatāḥ .
kṛtvedaṃ ninditaṃ karma prāpsyāmaḥ kāṃ gatiṃ nṛpa ..

12.375.9_18

idaṃ tu dhārtarāṣṭrāsya śreyo manye janādhipa .
imāmavasthāṃ saṃprāptaṃ yadasau tvāṃ na paśyati ..

12.375.9_19

so'hamārtikaro rājansuhṛdvadhakarastathā .
na śāntimadhigacchāmi paśyaṃstvāṃ duḥkhitaṃ kṣitau ..

12.375.9_20

duryodhano hi samare sahasainyaḥ sahānujaḥ .
nihataḥ kṣatradharme'smindusatmā kulapāṃsanaḥ ..

12.375.9_21

na sa paśyati duṣṭātmā tvāmadya patitaṃ kṣitau .
ataḥ śreyo mṛtaṃ manye neha jīvitamātmanaḥ ..

12.375.9_22

ahaṃ hi samare vīra gamitaḥ śatrubhiḥ kṣayam . abhaviṣyaṃ yadi purā saha bhrātṛbhiracyuta .
na tvāmevaṃ suduḥkhārtamadrākṣaṃ sāyakārditam ..

12.375.9_23

nūnaṃ hi pāpakarmāṇo dhātrā sṛṣṭāḥ sma he nṛpa ..

12.375.9_24

anyasminnapi loke vai yathā mucyema kilbiṣāt .
tathā praśādhi māṃ rājanmama cedicchasi priyam ..
bhīṣma uvāca .

12.375.9_25

paratantraṃ kathaṃ hetumātmānamanu paśyasi .
karmaṇāṃ hi mahābhāga sūkṣmaṃ hyetadatīndriyam ..

12.375.9_26

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam .
saṃvādaṃ mṛtyugautamyoḥ kālalubdhakapannagaiḥ ..

12.375.9_27

gautamī nāma kā'pyāsītsthavirā śamasaṃyutā .
sarpeṇa daṣṭaṃ svaṃ putramapaśyadgatacetanam ..

12.375.9_28

atha taṃ snāyupāśena baddhvā sarpamamarṣitaḥ .
lubdhako'rjunako nāma nāma gautamyāḥ samupānayat ..

12.375.9_29

tāṃ cābravīdayaṃ te sa putrahā pannagādhamaḥ .
brahi kṣipraṃ mahābhāge vadhyatāṃ kena hetunā ..

12.375.9_30

agnau prakṣipyatāmeṣa cchidyatāṃ khaṇḍaśopi vā .
na hyaṃ bālahā pāpaściraṃ jīvitumarhati ..
gautamyuvāca .

12.375.9_31

visṛjainamabuddhistvamavadhyo'rjunaka tvayā . ko hyātmānaṃ guruṃ kuryātprāptavye sati cintayan

12.375.9_32

plavante dharmalaghavo loke'mbhasi yathā plavāḥ .
majjanti pāpaguravaḥ śastraṃ skannamivodake ..

12.375.9_33

nāsyāmṛtatvaṃ bhavitaivaṃ hate'smi- ñjīvatyasminko'tyayaḥ syādayaṃ te .
asyotsarge prāṇayuktasya janto- rmṛtyuṃ loke ko na gacchedanante ..
lubdhaka uvāca .

12.375.9_34

jānāmyahaṃ neha guṇāguṇajñāḥ sadāyuktā guravo vai bhavanti .
svargasya te sūpadeśā bhavanti tasmātkṣudraṃ sarpamenaṃ haniṣye ..

12.375.9_35

śamamīpsantaḥ kālayogaṃ tyajanti sadyaḥ śucaṃ tvarthavidastyajanti .
śriyaḥ kṣayaḥ śocatāṃ nityaśo hi tasmācchucaṃ muñca hate bhujaṅge ..
gautamyuvāca .

12.375.9_36

na caivārtirvidyate'smadvidhānāṃ dharmātmānaḥ sarvadā sañjanā hi .
nityāyasto bālajano na cāhaṃ dharmopaiti prabhavāmyasya nāham ..

12.375.9_37

na brāhmaṇānāṃ kopo'sti kutaḥ kopācca yātanā .
mārdavātkṣamyatāṃ sādho mucyatāmeṣa pannagaḥ ..
lubdhaka uvāca .

12.375.9_38

hatvā lābhaḥ śreya evāvyayaḥ syā- tsadyolābhaḥsyādbalibhyaḥ praśastaḥ .
kālāllābho yastu sadyo bhaveta śreyolābhaḥ kutsite tvīdṛśi syāt ..
gautamyuvāca .

12.375.9_39

kā'rthaprāptirgṛhya śatruṃ nihatya kā kāmāptiḥ prāpya śatruṃ na muktvā .
kasmātsaumyāhaṃ na kṣame no bhujaṅge mokṣārthaṃ vā kasya hetorna kuryām ..
lubdhaka uvāca .

12.375.9_40

asmādekādbahavo rakṣitavyā naiko bahubhyo gautami rakṣitavyaḥ .
kṛtāgasaṃ dharmahetostyajanti sarīsṛpaṃ pāpamimaṃ tyaja tvam ..
gautamyuvāya

12.375.9_41

nāsminhate pannage putrako me samprāpsyate lubdhaka jīvitaṃ vai .
guṇaṃ cānyaṃ nāsya vadhe prapaśye tasmātsarpaṃ lubdhaka muñca jīvam ..
lubdhaka uvāca .

12.375.9_42

vṛtraṃ hatvā devarāṭ śreṣṭhabhāgvai yajñaṃ hatvā bhāgamavāpa caiva .
śūlī devo devavṛttaṃ cara tvaṃ kṣipraṃ sarpaṃ jahi mā bhūtte viśaṅkā ..
bhīṣma uvāca .

12.375.9_43

asakṛtprocyamānā'pi gautamī bhujagaṃ prati .
lubdhakena mahābhāgā sā pāpe nākaronmatim ..

12.375.9_44

īṣaducchvasamānastu kṛcchrātsaṃstabhya pannagaḥ .
utsasarja giraṃ mandāṃ mānuṣīṃ pāśapīḍitaḥ ..
sarpa uvāca .

12.375.9_45

ko nvarjunaka doṣo'tra vidyate mama bāliśa .
asvatantraṃ hi māṃ mṛtyurvivaśaṃ yadacūcudat ..

12.375.9_46

tasyāyaṃ vacanāddaṣṭo na kopena na kāmyayā . tasya tatkilbiṣaṃ lubdha vidyate yadi kiñcana .
lubdhaka uvāca .

12.375.9_47

yadyanyavaśagenedaṃ kṛtaṃ te pannagāśubham .
kāraṇaṃ vai tvamapyatra tasmāttvamapi kilbiṣī ..

12.375.9_48

mṛtpātrasya kriyāyāṃ hi daṇḍacakrādayo yathā .
kāraṇatve prakalpyante tathā tvamapi pannaga ..

12.375.9_49

kilbiṣī cāpi me vadhyaḥ kilbiṣī cāsi pannaga .
ātmānaṃ kāraṇaṃ hyatra tvamākhyāsi bhujaṅgama ..
sarpa uvāca .

12.375.9_50

sarva ete hyasvavaśā daṇḍacakrādayo yathā .
tathāhamapi tasmānme naiṣa doṣo matastava ..

12.375.9_51

athavā matametatte tepyanyo'nyaprayojakāḥ .
kāryakāraṇasandeho bhavatyanyonyacodanāt ..

12.375.9_52

evaṃ sati na doṣo me nāsmi vadhyo na kilbiṣī .
kilbiṣaṃ samavāye syānmanyase yadi kilbiṣam ..
lubdhaka uvāca .

12.375.9_53

kāraṇaṃ yadi syādvai na kartā syāstvamapyuta .
vināśe kāraṇaṃ tvaṃ ca tasmādvadhyo'si me mataḥ ..

12.375.9_54

asatyapi kṛte kārye neha pannaga lipyate .
tasmānnātraiva hetuḥ syādvadhyaḥ kiṃ bahu bhāṣase ..
sarpa uvāca .

12.375.9_55

kāryābhāve kriyā na syātsatyasatyapi kāraṇe .
tasmātsame'sminhetau me vācyo heturviśeṣataḥ ..

12.375.9_56

yadyahaṃ kāraṇatvena mato lubdhaka tattvataḥ .
anyaḥ prayoktāsyādatra kinnu jantuvināśane ..
lubdhaka uvāca .

12.375.9_57

vadhyastvaṃ mama durbuddhe bālaghātī nṛśaṃsakṛt .
bhāṣase kiṃ bahu punarvadhyaḥ sanpannagādhama ..
sarpa uvāca .

12.375.9_58

yathā havīṃṣi juhvānā makhe vai lubdhakartvijaḥ .
na phalaṃ prāpnuvantyatra phalayoge tathā hyaham ..
bhīṣma uvāca .

12.375.9_59

tathā bruvati tasmiṃstu pannage mṛtyucodite .
ājagāma tato mṛtyuḥ pannagaṃ cābravīdidam ..

12.375.9_60

pracodito'haṃ kālena pannaga tvāmacūcudam .
vināśaheturnāsya tvamahaṃ na prāṇinaḥ śiśoḥ ..

12.375.9_61

yathā vāyurjaladharānvikarṣati tatastataḥ .
tadvajjaladavatsarpa kālasyāhaṃ vaśānugaḥ ..

12.375.9_62

sātvikā rājasāścaiva tāmasā ye ca kecana .
bhāvāḥ kālātmakāḥ sarve pravartanteha jantuṣu ..

12.375.9_63

jaṅgamāḥ sthāvarāścaiva divi vā yadi vā bhuvi .
sarve kālātmakāḥ sarpa kālātmakamidaṃ jagat ..

12.375.9_64

pravṛttayaśca loke yā tathaiva ca nivṛttayaḥ .
tāsāṃ vikṛtayo yāśca sarvaṃ kālātmakaṃ smṛtam ..

12.375.9_65

ādityaścandramā viṣṇurāpo vāyuḥ śatakratuḥ .
agniḥ khaṃ pṛthivī mitraḥ parjanyo vasavo'ditiḥ ..

12.375.9_66

saritaḥ sāgarāścaiva bhāvābhāvau ca pannaga .
sarve kālena sṛjyante hriyante ca punaḥpunaḥ ..

12.375.9_67

evaṃ jñātvā kathaṃ māṃ sadoṣaṃ sarpa manyase .
atha caivaṃ gate doṣe mayi tvamapi doṣavān ..
sarpa uvāca .

12.375.9_68

nirdoṣaṃ doṣavantaṃ vā na tvāṃ mṛtyo bravīmyaham .
tvayā'haṃ codita iti bravīmyetāvadeva tu ..

12.375.9_69

yadi kāle tu doṣo'sti yadi tatrāpi neṣyate .
doṣo naiva parīkṣyo me na hyatrādhikṛtā vayam ..

12.375.9_70

nirmokṣastvasya doṣasya mayā kāryo yathā tathā .
mṛtyorapi na doṣaḥ syāditi me'tra prayojanam ..
bhīṣma uvāca .

12.375.9_71

sarpo'thārjunakaṃ prāha śrutaṃ te mṛtyubhāṣitam . nānāgasaṃ māṃ pāśena santāpayitumarhasi .
lubdhaka uvāca .

12.375.9_72

mṛtyoḥ śrutaṃ me vacanaṃ tava caiva bhujaṅgama .
naiva tāvadadoṣatvaṃ bhavati tvayi pannaga ..

12.375.9_73

mṛtyustvaṃ caiva heturhi bālasyāsya vināśane .
ubhayaṃ kāraṇaṃ manye na kāraṇamakāraṇam ..

12.375.9_74

dhiṅbhṛtyuṃ ca durātmānaṃ krūraṃ duḥkhakaraṃ satām .
tvāṃ caivāhaṃ vadhiṣyāmi parapāpasya kāraṇam ..
mṛtyuruvāca .

12.375.9_75

vivaśau kālavaśagāvāvāṃ nirdiṣṭakāriṇau .
nāvāṃ doṣeṇa gantavyau yadi samyakprapaśyasi ..
lubdhaka uvāca .

12.375.9_76

yuvāmubhau kālavaśau yadi me mṛtyupannagau .
harṣakrodhau yathā syātāmetadicchāmi veditum ..
mṛtyuruvāca .

12.375.9_77

yā kācideva ceṣṭā syānsarvā kālapracoditā .
pūrvamevaitaduktaṃ hi mayā lubdhaka tatvataḥ ..

12.375.9_78

tasmādubhau kālavaśāvāvāṃ nirdiṣṭakāriṇau .
nāvāṃ dopeṇa gantavyau tvayā lubdhaka karhicit ..
bhīṣma uvāca .

12.375.9_79

athopagamya kālastu tasmindharmārthasaṃśaye .
abravītpannagaṃ mṛtyuṃ lubdhaṃ cārjunakaṃ tathā ..

12.375.9_80

na hyahaṃ nāpyayaṃ mṛtyurnāyaṃ lubdhaka pannagaḥ .
kilbiṣī jantumaraṇe na vayaṃ hi prayojakāḥ ..

12.375.9_81

akarodyadayaṃ karma tanno'rjunaka codakam .
vināśaheturnānyo'sya vadhyate'yaṃ svakarmaṇā ..

12.375.9_82

yadanena kṛtaṃ karma tenāyaṃ nidhanaṃ gataḥ .
vināśahetuḥ karmāsya sarve karmavaśā vayam ..

12.375.9_83

karmadāyādavām̐llokaḥ karmasambandhalakṣaṇaḥ .
karmāṇi codayantīha yathānyonyaṃ tathāvayam ..

12.375.9_84

yathā mṛtpiṇḍataḥ kartā kurute yadyadicchati .
evamātmakṛtaṃ karma mānavaḥ pratipadyate ..

12.375.9_85

yathā cchāyātapau nityaṃ susambaddhau nirantaram .
tathā karma ca kartā ca sambaddhāvātmakarmabhiḥ ..

12.375.9_86

evaṃ nāhaṃ na vai mṛtyurna sarpo na tathā bhava n .
na ceyaṃ brāhmaṇī vṛddhā śiśurevātra kāraṇam ..

12.375.9_87

tasmiṃstathā bruvāṇe tu brāhmaṇī gautamī nṛpa .
svakarmapratyayām̐llokānmatvā'rjunakamabravīt ..

12.375.9_88

naiva kālo na bhujago na mṛtyuriha kāraṇam .
svakarmabhirayaṃ bālaḥ kālena nidhaṃ gataḥ ..

12.375.9_89

mayā ca tatkṛtaṃ karma yenāyaṃ me mṛtaḥ sutaḥ .
yātu kālastathā mṛtyurmuñcārjunaka pannagam ..
bhīṣma uvāca .

12.375.9_90

tato yathāgataṃ jagmurmṛtyuḥ kālo'tha pannagaḥ .
abhūdviśoko'rjunako viśokā caiva gautamī ..

12.375.9_91

etacchrutvā śamaṃ gaccha mā bhūḥ śokaparo nṛpa .
svakarmapratyayām̐llokāṃstrīnviddhi samitiṃjaya ..

12.375.9_92

naiva tvayā kṛtaṃ karma nāpi duryodhanena vai .
kālenaitatkṛtaṃ viddhi nihatā yena pārthivāḥ ..
vaiśampāyana uvāca .

12.375.9_93

ityetadvacanaṃ śrutvā babhūva vigatajvaraḥ .
yudhiṣṭharo mahātejāḥ papracchedaṃ ca dharmavit .. ..

12.375.9_94

iti śrīmanmahābhārate anuśāsanaparvaṇi dānadharmaparvaṇi prathamo'dhyāyaḥ .. 1 ..

12.375.9_95

7-1-2 dharmo bahuvidhākāra iti ṭa. pāṭha .. 7-1-5 sīde sīdāmi sadā varṣamivāmbudam iti tha.pāṭhaḥ .. 7-1-6 matkṛte mannimittam . pratyamitraiḥ amitrāṇāṃ pratikūlairasmadīyairarjunaśikhaṇḍiprabhṛtibhiḥ .. 7-1-19 atha taṃ sādhupāśeneti dha. pāṭha .. 7-1-20 kena hetunā kenopāyena .. 7-1-21 hetumevāha agnāviti .. 7-1-22 prāptavyamavicintayanniti jha.pāṭhaḥ .. 7-1-23 plavante duḥkhārṇavaṃ taranti . majjanti ca tatraiva . vastraṃ klinnamivodake iti ṭa. pāṭhaḥ 7-1-24 utsarge prāṇotsarge .. 7-1-29 śreyaḥ paralokahitaṃ tadevā'vyayo lābhaḥ saca śatrūn hatvaiva labhya ityadhyāhṛtya yojyam . balibhyaḥ sarvebhyaḥ praśastaḥ śreṣṭhaśca syāt . śatruvadhāllokatrayepi mānyo bhavatītyarthaḥ .. 7-1-31 tyajanti nāśayanti .. 7-1-32 me putrako jīvitaṃ na samprāpsyate . guṇaṃ puṇyam . jīvaṃ jīvantam .. 7-1-33 śūlī yajñaṃ hatveti sambandhaḥ .. 7-1-35 saṃstabhya dhairyamālambya .. 7-1-36 acūcudat preritavān .. 7-1-37 daṣṭo daṣṭavān . kilbiṣaṃ cedasti tarhi prayoktureva na prayojyasya mama śarasyevetyarthaḥ .. 7-1-39 cetanatvātkilbiṣītyavaśyaṃ vadhyo'sītyarthaḥ .. 7-1-42 āyudhaṃ hi ayaskāntavatprahartāraṃ prayojayati . tenāyudhakartāpi prayojakastasya cāyaṃ kārayitā prahartukāmaḥ prayojaka ityanyonyaprayojyatvānna kasyaciddhantṛtvamityarthaḥ .. 7-1-43 samavāye samudāye .. 7-1-45 yataḥ kṛte'pi asati duṣṭe kārye doṣe hetuḥ kartā na lipyate tavamate . tasmāt corādiratraiva rājñāṃ vadhyaḥ prāyaścittī ca na syāt .. 7-1-46 kāraṇe kartari sati kuṭhārodyamanādikāryeṇa chidikriyā jāyate asatyapi kartari taruśākhāntanigharṣeṇa kāryeṇa tajjenāgninā vanadāhakriyā jāyate . tasmācchākhāyā iva mamāpi kartṛtvaṃ aprayojakatvānna doṣahetuḥ viśeṣābhāvādityarthaḥ .. 7-1-49 evamṛtvigādivadanyapreryatvānnāhaṃ kilbiṣī kintu mama prayojaka eveti bhāvaḥ .. 7-1-53 kālātmakāḥ kālasyevā''tmā svabhāvo yeṣāṃ te . kālānusāriṇa ityarthaḥ .. 7-1-57 bhāvābhāvāvaiśvaryānaiśvarye .. 7-1-63 me mayā .. 7-1-67 bho mṛtyupannagau yadi yuvāṃ kālavaśau tarhi me mama taṭastasya paropakartari harṣaḥ apakartrośca yuvayorupari dveṣo vā yatā syātāṃ tathā brūtam . etadahaṃ veditumicchāmītyadhyāhārapūrvakaṃ yojyam . evaṃ sarvasya paravaśatve upakartrapakartroḥ stutininde na syātāmiti bhāvaḥ 7-1-68 īśvarādhīno janaḥ sadasadvā kurvāṇo na stutyo na vā nindya iti bhāvaḥ .. 7-1-69 doṣeṇa yuktāviti śeṣaḥ . gantavyau jñātavyau .. 7-1-70 dharmasyārthaḥ phalaṃ tatra viṣaye .. 7-1-74 karmaiva dāyādaḥ putravattārakaṃ tadvān . karmasambandhaḥ karmaphalayogaḥ tadeva lakṣaṇaṃ puṇyapāpavattājñāpakaṃ yasya tathā .. 7-1-78 karmaiva pratyayaḥ kāraṇaṃ yeṣāṃ tān lokān svarganarakādīn .. 7-1-80 tatkarma putraśokapradam ..

12.375.9_96

śrīḥ

12.375.9_97

atha dānadharmaparva .. 1 ..

12.375.9_98

bhīṣmeṇa yudhiṣṭhiraṃprati gārhasthyāśrayaṇenātithisatkārasya śreyaḥsādhanatāyāṃ sudarśanopākhyānakathanam .. 1 ..

12.375.9_99

yudhiṣṭhira uvāca .

12.375.9_100

pitāmaha mahāprājña sarvaśāstraviśārada .
śrutaṃ me mahadākhyānamidaṃ matimatāṃvara ..

12.375.9_101

bhūyastu śrotumicchāmi dharmārthasahitaṃ nṛpa .
kathyamānaṃ tvayā kiñcittanme vyākhyātumarhasi ..

12.375.9_102

kena mṛtyurgṛhasthena dharmamāśritya nirjitaḥ .
ityetaddharmamācakṣva tattvenāpi ca pārthiva ..
bhīṣma uvāca .

12.375.9_103

atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam .
yathā mṛtyargṛhasthena dharmamāśritya nirjitaḥ ..

12.375.9_104

manoḥ prajāpate rājannikṣvākurabhavatsutaḥ .
tasya putraśataṃ jajñe nṛpateḥ sūryavarcasaḥ ..

12.375.9_105

daśamastasya putrastu daśāśvo nāma bhārata .
māhiṣmatyāmabhūdrājā dharmātmā satyavikramaḥ ..

12.375.9_106

daśāśvasya sutastvāsīdrājā paramadhārmikaḥ .
satye tapasi dāne ca yasya nityaṃ rataṃ manaḥ ..

12.375.9_107

madirāśva iti khyātaḥ pṛthivyāṃ pṛthivīpatiḥ .
dhanurvede ca vede ca nirato yo'bhavatsadā ..

12.375.9_108

madirāśvasya putrastu dyutimānnāma pārthivaḥ .
mahābhāgo mahātejā mahāsatvo mahābalaḥ ..

12.375.9_109

putro dyutimatastvāsīdrājā paramadhārmikaḥ . sarvalokeṣu vikhyātaḥ suvīro nāma nāmataḥ .
dharmātmā kośavāṃścāpi devarāja ivāparaḥ ..

12.375.9_110

suvīrasya tu putro'bhūtsarvasaṅgrāmadurjayaḥ .
durjayo nāma vikhyātaḥ sarvaśastrabhṛtāṃvara ..

12.375.9_111

durjayasyendravapuṣaḥ putro'gnisadṛśadyutiḥ .
duryodhano nāma mahānrājā rājarṣisattamaḥ ..

12.375.9_112

tasyendrasamavīryasya saṅgrāmeṣvanivartinaḥ .
viṣaye vāsavastasya samyageva pravarṣati ..

12.375.9_113

ratnairdhanaiśca paśubhiḥ sasyaiścāpi pṛthagvidhaiḥ .
nagaraṃ viṣayaścāsya pratipūrṇastadā'bhavat ..

12.375.9_114

na tasya viṣaye cābhūtkṛpaṇo nāpi durgataḥ .
vyādhito vā kṛśo vā'pari tasminnābhūnnaraḥ kvacit ..

12.375.9_115

sudakṣiṇo madhuravāganasūyurjitendriyaḥ .
dharmātmā cānṛśaṃsaśca vikrānto'thāvikatthanaḥ ..

12.375.9_116

yajvā ca dānto medhāvī brahmaṇyaḥ satyasaṅgaraḥ .
na cāvamantā dātā ca vedavedāṅgapāragaḥ ..

12.375.9_117

taṃ narmadā devanadī puṇyā śītajalā śivā .
cakame puruṣavyāghraṃ svena bhāvena bhārata ..

12.375.9_118

tasyāṃ jajñe tadā nadyāṃ kanyā rājīvalocanā .
nāmnā sudarśanā rājanrūpeṇa ca sudarśanā ..

12.375.9_119

tādṛgrūpā na nārīṣu bhūtapūrvā yudhiṣṭhira .
duryodhanasutā yādṛgabhavadvaravarṇinī ..

12.375.9_120

tāmagniścakame sākṣādrājakanyāṃ sudarśanām .
svarūpaṃ dīptimatkṛtvā śaradarkasamadyuti ..

12.375.9_121

sā cāgniśaraṇe rājñaḥ śuśrūṣākṛtaniścayā .
niyuktā pitṛsandeśādārirādhayiṣuḥ śikhim ..

12.375.9_122

tasyā manoharaṃ rūpaṃ dṛṣṭvā devo hutāśanaḥ .
manmathena samādiṣṭaḥ patnītve yatate mithaḥ ..

12.375.9_123

bhaja māmanavadyāṅgi kāmātkamalalocane .
rambhoru mṛgaśāvākṣi pūrṇacandranibhānane ..

12.375.9_124

tavedaṃ padmapatrākṣaṃ mukhaṃ dṛṣṭvā manoharam .
bhrūlatālalitaṃ kāntamanaṅgo bādhate hi mām ..

12.375.9_125

lalāṭaṃ candrarekhābhaṃ śiroruhavibhūṣitam .
dṛṣṭvā te patralekhāntamanaṅgo bādhate bhṛśam ..

12.375.9_126

bālātapena tulitaṃ sasvedapulakodgamam . bimbādharoṣṭhavadanaṃ vibuddhamiva paṅkajam .
atīva cāruvibhrāntaṃ madamāvahate mama ..

12.375.9_127

dantaprakāśaniyatā vāṇī tava surakṣitā .
tāmrapallavasaṃkāśā jihveyaṃ me manoharā ..

12.375.9_128

samāḥ snigdhāḥ sujātāśca sahitāśca dvijāstava .
dvijapriye prasīdasva bhaja māṃ subhagā hyasi ..

12.375.9_129

manojñaṃ sukṛtāpāṅgaṃ mukhaṃ tava manoharam .
stanau te saṃhatau bhīru hārābharaṇabhūṣitau ..

12.375.9_130

pakvabilvapratīkāśau karkaśau saṅgamakṣamau .
gambhīranābhisubhage bhaja māṃ varavarṇini ..
bhīṣma uvāca .

12.375.9_131

saivamuktā virahite pāvakena mahātmanā .
īṣadākampahṛdayā vrīḍitā vākyamabravīt ..

12.375.9_132

nalu nāma kulīnānāṃ kanyakānāṃ viśeṣataḥ .
mātā pitā prabhavataḥ pradāne bāndhavāśca ye ..

12.375.9_133

pāṇigrahaṇamantraiśca hute caiva vibhāvasau . satāṃ madhye niviṣṭāyāḥ kanyāyāḥ śaraṇaṃ patiḥ

12.375.9_134

sā'haṃ nātmavaśā deva pitaraṃ varayasva me .

12.375.9_135

atha nāticirādrājā kālādduryodhanastadā . yajñasambhāranipuṇānmantrīnāhūya coktavān .
yajñaṃ yakṣye'hamiti vai sambhārānsambhriyantu me ..

12.375.9_136

tataḥ samāhite tasya yajñe brāhmaṇasattamaiḥ .
viprarūpī hutavaho nṛpaṃ kanyāmayācata ..

12.375.9_137

na tu rājā pradānāya tasmai bhāvamakalpayat . daridraścāsavarṇaśca mamāyamiti pārthivaḥ .
iti tasmai na vai kanyāṃ ditsāṃ cakre narādhipaḥ ..

12.375.9_138

atha dīkṣāmupetasya yajñe tasya mahātmanaḥ .
āhito havanārthāya vedyāmagniḥ praṇaśyata ..

12.375.9_139

tataḥ sa bhīto nṛpatirbhṛśaṃ pravyathitendriyaḥ . mantriṇo brāhmaṇāṃścaiva papraccha kimidaṃ bhavet .
yajñe samiddho bhagavānnaṣṭo me havyavāhanaḥ ..

12.375.9_140

sammantrakuśalaistaistairbrāhmaṇairvedapāragaiḥ .
ṛtvigbhirmantrakuśalairyajyatāṃ vā hutāśanaḥ ..

12.375.9_141

atha ṛksāmayajuṣāṃ brāhmaṇairvedapāragaiḥ .
vedatatvārthakuśalaistataḥ somapuraskaraiḥ ..

12.375.9_142

guhyaiśca nāmabhiḥ sarvairāhūto havyavāhanaḥ .
svarūpaṃ dīptimatkṛtvā śaradarkasamadyutiḥ ..

12.375.9_143

tato mahātmā tānāha dahano brāhmaṇarṣabhān .
varayāmyātmano'rthāya duryodhanasutāmiti ..

12.375.9_144

tataste kalyamutthāya tasmai rājñe nyavedayan .
brāhmaṇā vismitāḥ sarve yaduktaṃ citrabhānunā ..

12.375.9_145

tataḥ sa rājā tacchrutvā vacanaṃ brahmavādinām .
avāpya paramaṃ harṣaṃ tatheti prāha buddhimān ..

12.375.9_146

ayācata ca taṃ śulkaṃ bhagavantaṃ vibhāvasum .
nityaṃ sānnidhyamiha te citrabhāno bhavediti ..

12.375.9_147

tamāha bhagavānagnirevamastviti pārthivam .
tataḥ sānnidhyamadyāpi māhiṣmatyāṃ vibhāvasoḥ ..
dṛṣṭaṃ hi sahadevena diśaṃ vijayatā ca tat .

12.375.9_148

tatastāṃ samalaṅkṛtya kanyāmahatavāsasam .
dadau duryodhano rājā pāvakāya mahātmane ..

12.375.9_149

pratijagrāha cāgnistu rājakanyāṃ sudarśanām .
vidhinā vedadṛṣṭena vasordhārāmivādhvare ..

12.375.9_150

tasyā rūpeṇa śīlena kulena vapuṣā śriyā .
abhavatprītimānagnirgarbhaṃ cāsyāṃ samādadhe ..

12.375.9_151

tasyāḥ samabhavatputro nāmnā'gneyaḥ sudarśanaḥ ..

12.375.9_152

sudarśanastu rūpeṇa pūrṇendusadṛśopamaḥ .
śiśurevādhyagātsarvaṃ paraṃ brahma sanātanam ..

12.375.9_153

athaughavānnāma nṛpo nṛgasyāsītpitāmahaḥ .
tasyāpyoghavatī kanyā putraścaugharatho'bhavat ..

12.375.9_154

tāmoghavāndadau tasmai svayamoghavatīṃ sutām .
sudarśanāya viduṣe bhāryārthe devarūpiṇīm ..

12.375.9_155

sa gṛhasthāśramaratastayā saha sudarśanaḥ .
kurukṣetre'vasadrājannoghavatyā samanvitaḥ ..

12.375.9_156

gṛhasthaścāvajeṣyāmi mṛtyumityeva sa prabho .
pratijñāmakaroddhīmāndīptatejā viśāmpate ..

12.375.9_157

tāmevaughavatīṃ rājansa pāvakasuto'bravīt .
atitheḥ pratikūlaṃ te na kartavyaṃ kathañcana ..

12.375.9_158

yenayena ca tuṣyeta nityameva tvayā'tithiḥ .
apyātmanaḥ pradānena na te kāryā vicāraṇā ..

12.375.9_159

etadvrataṃ mama sadā hṛdi samparivartate .
gṛhasthānāṃ ca suśroṇi nātithervidyate param ..

12.375.9_160

pramāṇaṃ yadi vāmoru vacaste mama śobhane .
idaṃ vacanamavyagrā hṛdi tvaṃ dhārayeḥ sadā ..

12.375.9_161

niṣkrānte mayi kalyāṇi tathā sannihite'naghe .
nātithiste'vamantavyaḥ pramāṇaṃ yadyahaṃ tava ..

12.375.9_162

tamabravīdoghavatī tathā mūrdhni kṛtāñjaliḥ .
na me tvadvacanātkiñcinna kartavyaṃ kathañcana ..

12.375.9_163

jigīṣamāṇastu gṛhe tadā mṛtyuḥ sudarśanam .
pṛṣṭhato'nvagamadrājanrandhrānveṣī tadā sadā ..

12.375.9_164

idhmārthaṃ tu gate tasminnagriputre sudarśane .
atidhirbrāhmaṇaḥ śrīmāṃstāmāhaughavatīṃ tadā ..

12.375.9_165

ātithyaṃ kṛtamicchāmi tvayā'dya varavarṇini .
pramāṇaṃ yadi dharmaste gṛhasthāśramasammataḥ ..

12.375.9_166

ityuktā tena vipreṇi rājaputrī yaśasvinī .
vidhinā pratijagrāha vedoktena viśāṃpate ..

12.375.9_167

āsanaṃ caiva pādyaṃ ca tasmai dattvā dvijātaye .
provācaughavatī vipraṃ kenārthaḥ kiṃ dadāmi te ..

12.375.9_168

tāmabravīttato vipro rājaputrīṃ sudarśanām .
tvayā mamārthaḥ kalyāṇi nirviśaṅkaitadācara ..

12.375.9_169

yadi pramāṇaṃ dharmaste gṛhasthāśramasammataḥ .
pradānenātmano rājñi kartumarhasi me priyam ..

12.375.9_170

sa tayā chandyamāno'nyairīpsitairnṛpakanyayā .
nānyamātmapradānātsa tasyā vavre paraṃ dvijaḥ ..

12.375.9_171

sā tu rājasutā smṛtvā bharturvacanamāditaḥ .
tatheti lajjamānā sā tamuvāca dvijarṣabham ..

12.375.9_172

tato vihasya viprarṣiḥ sā caivopaviveśa ha .
saṃsmṛtya bharturvacanaṃ gṛhasthāśramakāṅkṣiṇaḥ ..

12.375.9_173

athedhmānsamupādāya sa pāvakirupāgamat .
mṛtyunā raudrabhāvena nityaṃ bandhurivānvitaḥ ..

12.375.9_174

tatastvāśramamāgamya sa pāvakasutastadā .
tāṃ vyājahāraughavatīṃ kvāsi yāteti cāsakṛt ..

12.375.9_175

tasmai prativacaḥ sā tu bhartre na pradadau tadā .
karābhyāṃ tena vipreṇa spṛṣṭā bhartṛvratā satī ..

12.375.9_176

ucchiṣṭā'smīti manvānā lajjitā bhartureva ca .
tūṣṇīṃbhūtā'bhavatsādhvī viprakopācca śaṅkitā ..

12.375.9_177

atha tāṃ kinviti punaḥ provāca sa sudarśanaḥ .
kva sā sādhvī kva sāyātā garīya kimato mama ..

12.375.9_178

pativratā satyaśīlā nityaṃ caivārjave ratā .
kathaṃ na pratyudetyadya smayamānā yathāpuram ..

12.375.9_179

uṭajasthastu taṃ vipraḥ pratyuvāca sudarśanam .
atithiṃ viddhi samprāptaṃ brāhmaṇaṃ pāvake ca mām ..

12.375.9_180

anayā chandyamāno'haṃ bhāryayā tava sattama .
taistairatithisatkārairbrahmanneṣā vṛtā mayā ..

12.375.9_181

ātmapradānavidhinā māmarcati śubhānanā .
anūrūpaṃ yadatrānyattadbhavānkartumarhati ..

12.375.9_182

kūṭamudgarahastastu mṛtyustaṃ vai samanvagāt .
hīnapratijñamatraivaṃ vadhiṣyāmīti cintayan ..

12.375.9_183

sudarśanastu manasā karmaṇā cakṣuṣā girā .
tyakterṣyastyaktamanyuśca smayamāno'bravīdidam ..

12.375.9_184

surataṃ te'stu viprāgrya prītirhi paramā mama .
gṛhasthasya hi dharmo'gryaḥ samprāptātithipūjanam ..

12.375.9_185

atithiḥ pūjito yasya gṛhasthasya tu gacchati .
nānyastasmātparo dharma iti prāhurmanīṣiṇaḥ ..

12.375.9_186

prāṇāśca mama dārāśca yaccānyadvidyate vasu .
atithibhyo mayā deyamiti me vratamāhitam ..

12.375.9_187

niḥsandigdhaṃ yathā vākyametanme samudāhṛtam .
tenāhaṃ vipra satyena svayamātmānamālabhe ..

12.375.9_188

pṛthivī vāyurākāśamāpo jyotiśca pañcamam .
buddhirātmā manaḥ kālo diśaścaiva guṇā daśa ..

12.375.9_189

nityameva hi paśyanti dehināṃ dehasaṃśritāḥ .
sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ cāpi karma karmavatāṃvara ..

12.375.9_190

yathaiṣā nānṛtā vāṇī mayā'dya samudīritā .
tena satyena māṃ devāḥ pālayantu dahantu vā ..

First 200 of 17,911 passages. Read on

Other recensions (1)

Linked texts (1)