Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 13.14

Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 13.14

Language
Sanskrit

13.14.1

yudhiṣṭhira uvāca | tvayā''pageya nāmāni śrutānīha jagatpateḥ |
pitāmaheśāya vibho nāmānyācakṣva śambhave ||

13.14.2

brabhrave viśvarūpāya mahābhāgyaṃ ca tattvataḥ |
surāsuragurau deve śaṅkare'vyaktayonaye ||

13.14.3

bhīṣma uvāca | aśakto'haṃ guṇānvaktuṃ mahādevasya dhīmataḥ |
yo hi sarvagato devo na ca sarvatra dṛśyate ||

13.14.4

brahmaviṣṇusureśānāṃ sraṣṭā ca prabhureva ca |
brahmādayaḥ piśācāntā yaṃ hi devā upāsate ||

13.14.5

prakṛtīnāṃ paratvena puruṣasya ca yaḥ paraḥ |
cintyate yo yogavidbhirṛṣibhistattvadārśabhiḥ |
akṣaraṃ paramaṃ brahma asacca sadasacca yaḥ ||

13.14.6

prakṛtiṃ puruṣaṃ caiva kṣobhayitvā svatejasā |
brahmāṇamasṛjattasmāddevadevaḥ prajāpatiḥ ||

13.14.7

ko hi śakto guṇānvaktuṃ devadevasya dhīmataḥ |
garbhajanmajarāyukto martyo mṛtyusamanvitaḥ ||

13.14.8

ko hi śakto bhavaṃ jñātuṃ madvidhaḥ parameśvaram |
ṛte nārāyaṇātputra śaṅkhacakragadādharāt ||

13.14.9

eṣa vidvān guṇaśreṣṭho viṣṇuḥ paramadurjayaḥ |
divyacakṣurmahātejā vīkṣyate yogacakṣuṣā ||

13.14.10

rudrabhaktyā tu kṛṣṇena jagadvyāptaṃ mahātmanā |
taṃ prasādya tadā devaṃ badaryāṃ kila bhārata ||

13.14.11

arthātpriyataratvaṃ ca sarvalokeṣu vai tadā |
prāptavāneva rājendra suvarṇākṣānmaheśvarāt ||

13.14.12

pūrṇaṃ varṣasahasraṃ tu taptavāneṣa mādhavaḥ |
prasādya varadaṃ devaṃ carācaraguruṃ śivam ||

13.14.13

yuge yuge tu kṛṣṇena toṣito vai maheśvaraḥ |
bhaktyā paramayā caiva prītaścaiva mahātmanaḥ ||

13.14.14

aiśvaryaṃ yādṛśaṃ tasya jagadyonermahātmanaḥ |
tadayaṃ dṛṣṭavān sākṣātputrārthe hariracyutaḥ ||

13.14.15

yasmātparataraṃ caiva nānyaṃ paśyāmi bhārata |
vyākhyātuṃ devadevasya śakto nāmānyaśeṣataḥ ||

13.14.16

eṣa śakto mahābāhurvaktuṃ bhagavato guṇān |
vibhūtiṃ caiva kārtsnyena satyāṃ māheśvarīṃ nṛpa ||

13.14.17

vaiśampāyana uvāca | evamuktvā tadā bhīṣmo vāsudevaṃ mahāyaśaḥ |
bhavamāhātmyasaṃyuktamidamāha pitāmahaḥ ||

13.14.18

bhīṣma uvāca | surāsuraguro deva viṣṇo tvaṃ vaktumarhasi |
śivāya viṣṇurūpāya yanmāṃ pṛcchadyudhiṣṭhiraḥ ||

13.14.19

nāmnāṃ sahasraṃ devasya taṇḍinā brahmayoninā |
niveditaṃ brahmaloke brahmaṇo yatpurā'bhavat ||

13.14.20

dvaipāyanaprabhṛtayastathā ceme tapodhanāḥ |
ṛṣayaḥ suvratā dāntāḥ śṛṇvantu gadatastava ||

13.14.21

dhruvāya nandine hotre goptre viśvasṛje'gnaye |
mahābhāgyaṃ vibhorbrūhi muṇḍine'tha kapardine ||

13.14.22

vāsudeva uvāca | na gatiḥ karmaṇāṃ śakyā vettumīśasya tattvataḥ |
hiraṇyagarbhapramukhā devāḥ sendrā maharṣayaḥ ||

13.14.23

na viduryasya bhavanamādityāḥ sūkṣmadarśinaḥ |
sa kathaṃ naramātreṇa śakyo jñātuṃ satāṃ gatiḥ ||

13.14.24

tasyāhamasuraghnasya kāṃścidbhagavato guṇān |
bhavatāṃ kīrtayiṣyāmi vrateśāya yathātatham ||

13.14.25

vaiśampāyana uvāca | evamuktvā tu bhagavān guṇāṃstasya mahātmanaḥ |
upaspṛśya śucirbhūtvā kathayāmāsa dhīmataḥ ||

13.14.26

vāsudeva uvāca | śuśrūṣadhvaṃ brāhmaṇendrāstvaṃ ca tāta yudhiṣṭhira |
tvaṃ cāpageya nāmāni śṛṇuṣveha kapardine ||

13.14.27

yadavāptaṃ ca me pūrvaṃ sāmbahetoḥ suduṣkaram |
yathāvadbhagavān dṛṣṭo mayā pūrvaṃ samādhinā ||

13.14.28

śambare nihate pūrvaṃ raukmiṇeyena dhīmatā |
atīte dvādaśe varṣe jāmbavatyabravīddhi mām ||

13.14.29

pradyumnacārudeṣṇādīnrukmiṇyā vīkṣya putrakān |
putrārthinī māmupetya vākyamāha yudhiṣṭhiraḥ ||

13.14.30

śūraṃ balavatāṃ śreṣṭhaṃ kāntarūpamakalmaṣam |
ātmatulyaṃ mama sutaṃ prayacchācyuta māciram ||

13.14.31

na hi te'prāpyamastīha triṣu lokeṣu kiñcana |
lokān sṛjestvamaparānicchanyadukulodvaha ||

13.14.32

tvayā dvādaśavarṣāṇi vratībhūtena śuṣyatā |
ārādhya paśubhartāraṃ rukmiṇyāṃ janitāḥ sutāḥ ||

13.14.33

cārudeṣṇaḥ sucāruśca cāruveśo yaśodharaḥ |
cāruśravāścāruyaśāḥ pradyumnaḥ śambhureva ca ||

13.14.34

yathā te janitāḥ putrā rukmiṇyāṃ cāruvikramāḥ |
tathā mamāpi tanayaṃ prayaccha madhusūdana ||

13.14.35

ityevaṃ codito devyā tāmavocaṃ sumadhyamām |
anujānīhi māṃ rājñi kariṣye vacanaṃ tava ||

13.14.36

sā ca māmabravīdgaccha śivāya vijayāya ca |
brahmā śivaḥ kāśyapaśca nadyo devā manonugāḥ ||

13.14.37

kṣetrauṣadhyo yajñavāhāśchandāṃsyṛṣigaṇādhvarāḥ |
samudrā dakṣiṇāstobhā ṛkṣāṇi pitaro grahāḥ ||

13.14.38

devapatnyo devakanyā devamātara eva ca |
manvantarāṇi gāvaśca candramāḥ savitā hariḥ ||

13.14.39

sāvitrī brahmavidyā ca ṛtavo vatsarāstathā |
kṣaṇā lavā muhūrtāśca nimeṣā yugaparyayāḥ ||

13.14.40

rakṣantu sarvatra gataṃ tvāṃ yādava sukhāya ca |
ariṣṭaṃ gaccha panthānamapramatto bhavānagha ||

13.14.41

evaṃ kṛtasvastyayanastayā'haṃ tato'bhyanujñāya narendraputrīm |
pituḥ samīpaṃ narasattamasya mātuśca rājñaśca tathā''hukasya ||

13.14.42

gatvā samāvedya yadadbravīnmāṃ vidyādharendrasya sutā bhṛśārtā |
tānabhyanujñāya tadātiduḥkhādgadaṃ tathaivātibalaṃ ca rāmam |
athocatuḥ prītiyutau tadānīṃ tapaḥsamṛddhirbhavatostvavighnam ||

13.14.43

prāpyānujñāṃ gurujanādahaṃ tārkṣyamacintayam |
so'vahaddhimavantaṃ māṃ prāpya cainaṃ vyasarjayam ||

13.14.44

tatrāhamadbhutān bhāvānapaśyaṃ girisattame |
kṣetraṃ ca tapasāṃ śreṣṭhaṃ paśyāmyadbhutamuttamam ||

13.14.45

divyaṃ vaiyāghrapadyasya upamanyormahātmanaḥ |
pūjitaṃ devagandharvairbrahmyā lakṣmyā samāvṛtam ||

13.14.46

dhava-kakubha-kadamba-nārikelaiḥ kuravaka-ketaka-jambu-pāṭalābhiḥ |
vaṭa-varuṇaka-vatsanābha-bilvaiḥ sarala-kapittha-priyāla-sāla-tālaiḥ ||

13.14.47

badarī-kunda-punnāgairaśokāmrātimuktakaiḥ |
madhūkaiḥ kovidāraiśca campakaiḥ panasaistathā ||

13.14.48

vanyairbahuvidhairvṛkṣaiḥ phalapuṣpapradairyutam |
puṣpagulmalatākīrṇaṃ kadalīṣaṇḍaśo'bhitam ||

13.14.49

nānāśakunisambhojyaiḥ phalairvṛkṣairalaṅkṛtam |
yathāsthānavinikṣiptairbhūṣitaṃ bhasmarāśibhiḥ ||

13.14.50

ruru-vānara-śārdūla-siṃha-dvīpi-samākulam |
kuraṅga-barhiṇākīrṇaṃ mārjāra-bhujagāvṛtam |
pūgaiśca mṛgajātīnāṃ mahiṣarkṣaniṣevitam ||

13.14.51

sakṛtprabhinnaiśca gajairvibhūṣitaṃ prahṛṣṭanānāvidhapakṣisevitam |
supuṣpitairambudharaprakāśairmahīruhāṇāṃ ca vanairvicitraiḥ ||

13.14.52

nānāpuṣparajomiśro gajadānādhivāsitaḥ |
divyastrīgītabahulo māruto'bhimukho vavau ||

13.14.53

dhārāninādairvihagapraṇādaiḥ śubhaistathā bṛṃhitaiḥ kuñjarāṇām |
gītaistathā kinnarāṇāmudāraiḥ śubhaiḥ svanaiḥ sāmagānāṃ ca vīra ||

13.14.54

acintyaṃ manasā'pyanyaiḥ sarobhiḥ samalaṅkṛtam |
viśālaiścāgniśaraṇairbhūṣitaṃ kusumāvṛtaiḥ ||

13.14.55

vibhūṣitaṃ puṇyapavitratoyayā sadā ca juṣṭaṃ nṛpa jahnukanyayā |
vibhūṣitaṃ dharmabhṛtāṃ variṣṭhairmahātmabhirvahnisamānakalpaiḥ ||

13.14.56

vāyvāhārairambupairjapyanityaiḥ samprakṣālairyogibhirdhyānanityaiḥ |
dhūmaprāśairūṣmapaiḥ kṣīrapaiśca sañjuṣṭaṃ ca brāhmaṇendraiḥ samantāt ||

13.14.57

gocāriṇo'thāśmakuṭṭā dantolūkhalikāstathā |
marīcipāḥ phenapāśca tathaiva mṛgacāriṇaḥ ||

13.14.58

aśvatthaphalabhakṣāśca tathā hyuda‌kaśāyinaḥ |
cīracarmāmbaradharāstathā valkaladhāriṇaḥ ||

13.14.59

suduḥkhānniyamāṃstāṃstānvahataḥ sutapodhanān |
paśyan munīnbahuvidhān praveṣṭumupacakrame ||

13.14.60

supūjitaṃ devagaṇairmahātmabhiḥ śivādibhirbhārata puṇyakarmabhiḥ |
rarāja taccāśramamaṇḍalaṃ sadā divīva rājan śaśimaṇḍalaṃ yathā ||

13.14.61

krīḍanti sarpairnakulā mṛgairvyāghrāśca mitravat |
prabhāvāddīptatapasāṃ sannikarṣānmahātmanām ||

13.14.62

tatrāśramapade śreṣṭhe sarvabhūtamanorame |
sevite dvijaśārdūlairvedavedāṅgapāragaiḥ ||

13.14.63

nānāniyamavikhyātairṛṣibhiḥ sumahātmabhiḥ |
praviśanneva cāpaśyaṃ jaṭācīradharaṃ prabhum ||

13.14.64

tejasā tapasā caiva dīpyamānaṃ yathā'nalam |
śiṣyairanugataṃ śāntaṃ yuvānaṃ brāhmaṇarṣabham ||

13.14.35_2

śirasā vanda‌mānaṃ māmupamanyurabhāṣata ||

13.14.36_2

svāgataṃ puṇḍarīkākṣa saphalāni tapāṃsi naḥ |
yaḥ pūjyaḥ pūjayasi māṃ draṣṭavyo draṣṭumicchasi ||

13.14.67

tamahaṃ prāñjalirbhūtvā mṛgapakṣiṣvathāgniṣu |
dharme ca śiṣyavarge ca samapṛcchamanāmayam ||

13.14.68

tato māṃ bhagavānāha sāmnā paramavalgunā |
lapsyase tanayaṃ kṛṣṇa ātmatulyamasaṃśayam ||

13.14.69

tapaḥ sumahadāsthāya toṣayeśānamīśvaram |
iha devaḥ sapatnīkaḥ samākrīḍatyadhokṣaja ||

13.14.70

ihainaṃ daivataśreṣṭhaṃ devāḥ sarṣigaṇāḥ purā |
tapasā brahmacaryeṇa satyena ca damena ca ||

13.14.71

toṣayitvā śubhānkāmān prāptavanto janārdana |
tejasāṃ tapasāṃ caiva nidhiḥ sa bhagavāniha ||

13.14.72

śubhāśubhānvitān bhāvānvisṛjan saṅkṣipannapi |
āste devyā sadācintyo yaṃ prārthayasi śatruhan ||

13.14.73

hiraṇyakaśipuryo'bhūddānavo marukampanaḥ |
tena sarvāmaraiśvaryaṃ śarvātprāptaṃ samārbudam ||

13.14.74

tasyaiva putrapravaro mandāro nāma viśrutaḥ |
mahādevavarācchakraṃ varṣārbudamayodhayat ||

13.14.75

viṣṇoścakraṃ ca taddhoraṃ vajramākhaṇḍalasya ca |
śīrṇaṃ purā'bhavattāta grahasyāṅgeṣu keśava ||

13.14.76

yattadbhagavatā pūrvaṃ dattaṃ cakraṃ tavānagha |
jalāntaracaraṃ hatvā daityaṃ ca balagarvitam ||

13.14.77

utpāditaṃ vṛṣāṅkena dīptajvalanasannibham |
dattaṃ bhagavatā tubhyaṃ durdharṣaṃ tejasā'dbhutam ||

13.14.78

na śakyaṃ draṣṭumanyena varjayitvā pinākinam |
sudarśanaṃ bhavatyevaṃ bhavenoktaṃ tadā tu tat ||

13.14.79

sudarśanaṃ tadā tasya loke nāma pratiṣṭhitam |
tajjīrṇamabhavattāta grahasyāṅgeṣu keśava ||

13.14.80

grahasyātibalasyāṅge varadattasya dhīmataḥ |
na śastrāṇi vahantyaṅge cakravajraśatānyapi ||

13.14.81

ardhamānāśca vibudhā graheṇa subalīyasā |
śivadattavarān jaghnurasurendrān surā bhṛśam ||

13.14.82

tuṣṭo vidyutprabhasyāpi trilokeśvaratāṃ dadau |
śataṃ varṣasahasrāṇāṃ sarvalokeśvaro'bhavat ||

13.14.83

mamaivānucaro nityaṃ bhavitāsīti cābravīt |
tathā putrasahasrāṇāmayutaṃ ca dadau prabhuḥ ||

13.14.84

kuśadvīpaṃ ca sa dadau rājyena bhagavānajaḥ |
tathā śatamukho nāma dhātrā sṛṣṭo mahāsuraḥ ||

13.14.85

yena varṣaśataṃ sāgramātmamāṃsairhuto'nalaḥ |
taṃ prāha bhagavāṃstuṣṭaḥ kiṃ karomīti śaṅkaraḥ ||

13.14.86

taṃ vai śatamukhaḥ prāha yogo bhavatu me'dbhutaḥ |
balaṃ ca daivataśreṣṭha śāśvataṃ samprayaccha me ||

13.14.87

tatheti bhagavānāha tasya tadvacanaṃ prabhuḥ |
svāyambhuvaḥ kratuścāpi putrārthamabhavatpurā ||

13.14.88

āviśya yogenātmānaṃ trīṇi varṣaśatānyapi |
tasya copadadau putrānsahasraṃ kratusammitān ||

13.14.89

yogeśvaraṃ devagatiṃ vettha kṛṣṇa na saṃśayaḥ |
yājñavalkya iti khyāta ṛṣiḥ paramadhārmikaḥ ||

13.14.90

ārādhya sa mahādevaṃ prāptavānatulaṃ yaśaḥ |
vedavyāsaśca yogātmā parāśarasuto muniḥ ||

13.14.91

so'pi śaṅkaramārādhya prāptavānatulaṃ yaśaḥ |
vālakhilyā maghavatā hyavajñātāḥ purā kila ||

13.14.92

taiḥ kruddhairbhagavān rudrastapasā toṣito hyabhūt |
tāṃścāpi daivataśreṣṭhaḥ prāha prīto jagatpatiḥ ||

13.14.93

suparṇaṃ somahartāraṃ tapasotpādayiṣyatha |
mahādevasya roṣācca āpo naṣṭāḥ purā'bhavan ||

13.14.94

tāśca saptakapālena devairanyāḥ pravartitāḥ |
tataḥ pānīyamabhavatprasanne tryambake bhuvi ||

13.14.95

atrerbhāryā'pi bhartāraṃ santyajya brahmavādinī |
nāhaṃ tasya munerbhūyo vaśagā syāṃ kathañcana ||

13.14.96

ityuktvā sā mahādevamagacchaccharaṇaṃ kila |
nirāhārā bhayādatrestrīṇi varṣaśatānyapi ||

13.14.97

aśeta musaleṣveva prasādārthaṃ bhavasya sā |
tāmabravīddhasandevo bhavitā vai sutastava ||

13.14.98

vinā bhartrā ca rudreṇa bhaviṣyati na saṃśayaḥ |
vaṃśe tavaiva nāmnā tu khyātiṃ yāsyati cepsitām ||

13.14.99

vikarṇaśca mahādevaṃ tathā bhaktasukhāvaham |
prasādya bhagavān siddhiṃ prāptavānmadhusūdana ||

13.14.100

śākalyaḥ saṃśitātmā vai navavarṣaśatānyapi |
ārādhayāmāsa bhavaṃ manoyajñena keśava ||

13.14.101

taṃ cāha bhagavāṃstuṣṭo granthakāro bhaviṣyasi |
vatsākṣayā ca te kīrtistrailokye vai bhaviṣyati ||

13.14.102

akṣayaṃ ca kulaṃ te'stu maharṣibhiralaṅkṛtam |
bhaviṣyati dvijaśreṣṭhaḥ sūtrakartā sutastava ||

13.14.103

sāvarṇiścāpi vikhyāta ṛṣirāsītkṛte yuge |
iha tena tapastaptaṃ ṣaṣṭivarṣaśatānyatha ||

13.14.104

tamāha bhagavān rudraḥ sākṣāttuṣṭo'smi te'nagha |
granthakṛllokavikhyāto bhavitā'syajarāmaraḥ ||

13.14.105

śakreṇa tu purā devo vārāṇasyāṃ janārdana |
ārādhito'bhūdbhaktena digvāsā bhasmaguṇṭhitaḥ ||

13.14.106

ārādhya sa mahādevaṃ devarājamavāptavān |
nāradena tu bhaktyā'sau bhava ārādhitaḥ purā ||

13.14.107

tasya tuṣṭo mahādevo jagau devagururguruḥ |
tejasā tapasā kīrtyā tvatsamo na bhaviṣyati ||

13.14.108

gītena vāditavyena nityaṃ māmanuyāsyasi |
mayā'pi ca yathā dṛṣṭo devadevaḥ purā vibho ||

13.14.109

sākṣātpaśupatistāta taccāpi śṛṇu mādhava |
yadarthaṃ ca mayā devaḥ prayatena tathā vibho ||

13.14.110

prabodhito mahātejāstaṃ cāpi śṛṇu vistaram |
yadavāptaṃ ca me pūrvaṃ devadevānmaheśvarāt ||

13.14.111

tatsarvaṃ nikhilenādya kathayiṣyāmi te'nagha |
purā kṛtayuge tāta ṛṣirāsīnmahāyaśāḥ ||

13.14.112

vyāghrapāda iti khyāto vedavedāṅgapāragaḥ |
tasyāhamabhavaṃ putro dhaumyaścāpi mamānujaḥ ||

13.14.113

kasyacittvatha kālasya dhaumyena saha mādhava |
āgacchamāśramaṃ krīḍanmunīnāṃ bhāvitātmanām ||

13.14.114

tatrāpi ca mayā dṛṣṭā duhyamānā payasvinī |
lakṣitaṃ ca mayā kṣīraṃ svāduto hyamṛtopamam ||

13.14.115

tato'hamabruvaṃ bālyājjananīmātmanastathā |
kṣīrodanasamāyuktaṃ bhojanaṃ hi prayaccha me ||

13.14.116

abhāvāccaiva dugdhasya duḥkhitā jananī tadā |
tataḥ piṣṭaṃ samāloḍya toyena saha mādhava ||

13.14.117

āvayoḥ kṣīramityeva pānārthaṃ samupānayat |
atha gavyaṃ payastāta kadācitprāśitaṃ mayā ||

13.14.118

pitrā'haṃ yajñakāle hi nīto jñātikulaṃ mahat |
tatra sā kṣarate devī divyā gauḥ suranandinī ||

13.14.119

tasyāhaṃ tatpayaḥ pītvā rasena hyamṛtopamam |
jñātvā kṣīraguṇāṃścaiva upalabhya hi sambhavam ||

13.14.120

sa ca piṣṭarasastāta na me prītimupāvahat |
tato'hamabruvaṃ bālyājjananīmātmanastadā ||

13.14.121

nedaṃ kṣīrodanaṃ mātaryattvaṃ me dattavatyasi |
tato māmabravīnmātā duḥkhaśokasamanvitā ||

13.14.122

putrasnehātpariṣvajya mūrdhni cāghrāya mādhava |
kutaḥ kṣīrodanaṃ vatsa munīnāṃ bhāvitātmanām ||

13.14.123

vane nivasatāṃ nityaṃ kandamūlaphalāśinām |
āsthitānāṃ nadīṃ divyāṃ vālakhilyairniṣevitām ||

13.14.124

kutaḥ kṣīraṃ vanasthānāṃ munīnāṃ girivāsinām |
pāvanānāṃ vanāśānāṃ vanāśramanivāsinām ||

13.14.125

grāmyāhāranivṛttānāmāraṇyaphalabhojinām |
nāsti putra payo'raṇye surabhīgotravarjite ||

13.14.126

nadīgahvaraśaileṣu tīrtheṣu vividheṣu ca |
tapasā japyanityānāṃ śivo naḥ paramā gatiḥ ||

13.14.127

aprasādya virūpākṣaṃ varadaṃ sthāṇumavyayam |
kutaḥ kṣīrodanaṃ vatsa sukhāni vasanāni ca ||

13.14.128

taṃ prapadya sadā vatsa sarvabhāvena śaṅkaram |
tatprasādācca kāmebhyaḥ phalaṃ prāpsyasi putraka ||

13.14.129

jananyāstadvacaḥ śrutvā tadāprabhṛti śatruhan |
prāñjaliḥ praṇato bhūtvā i‌damambāmacodayam ||

13.14.130

ko'yamamba mahādevaḥ sa kathaṃ ca prasīdati |
kutra vā vasate devo draṣṭavyo vā kathañcana ||

13.14.131

tuṣyate vā kathaṃ śarvo rūpaṃ tasya ca kīdṛśam |
kathaṃ jñeyaḥ prasanno vā darśayejjanani mama ||

13.14.132

evamuktā tadā kṛṣṇa mātā me sutavatsalā |
mūrdhanyāghrāya govinda sabāṣpākulalocanā ||

13.14.133

pramārjantī ca gātrāṇi mama vai madhusudana |
dainyamālambya jananī idamāha surottama ||

13.14.134

ambovāca |
durvijñeyo mahādevo durādhāro durantakaḥ |
durābādhaśca durgrāhyo durdṛśyo hyakṛtātmabhiḥ ||

13.14.135

yasya rūpāṇyanekāni pravadanti manīṣiṇaḥ |
sthānāni ca vicitrāṇi prasādāścāpyanekaśaḥ ||

13.14.136

ko hi tattvena tadveda īśasya caritaṃ śubham |
kṛtavānyāni rūpāṇi devadevaḥ purā kila |
krīḍate ca tathā śarvaḥ prasīdati yathā ca vai ||

13.14.137

hṛdisthaḥ sarvabhūtānāṃ viśvarūpo maheśvaraḥ |
bhaktānāmanukampārthaṃ darśanaṃ ca yathāśrutam ||

13.14.138

munīnāṃ bruvatāṃ divyamīśānacaritaṃ śubham |
kṛtavānyāni rūpāṇi kathitāni divaukasaiḥ ||

13.14.139

anugrahārthaṃ viprāṇāṃ śṛṇu vatsa samāsataḥ |
tāni te kīrtayiṣyāmi yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi ||

13.14.140

ambovāca |
brahmaviṣṇusurendrāṇāṃ rudrādityāśvināmapi |
viśveṣāmapi devānāṃ vapurdhārayate bhavaḥ ||

13.14.141

narāṇāṃ devanārīṇāṃ tathā pretapiśācayoḥ |
kirātaśabarāṇāṃ ca jalajānāmanekaśaḥ ||

13.14.142

karoti bhagavān rūpamāṭavyaśabarāṇyapi |
kūrmo matsyastathā śaṅkhaḥ pravālāṅkurabhūṣaṇaḥ ||

13.14.143

yakṣarākṣasasarpāṇāṃ daityadānavayorapi |
vapurdhārayate devo bhūyaśca bilavāsinām ||

13.14.144

vyāghrasiṃhamṛgāṇāṃ ca tarakṣvṛkṣapatatriṇām |
ulūkaśvaśṛgālānāṃ rūpāṇi kurute'pi ca ||

13.14.145

haṃsakākamayūrāṇāṃ kṛkalāsakasārasām |
rūpāṇi ca balakānāṃ gṛdhracakrāṅgayorapi ||

13.14.146

karoti vā sa rūpāṇi dhārayatyapi parvatam |
gorūpaṃ ca mahādevo hastyaśvoṣṭrakharākṛtiḥ ||

13.14.147

chāgaśārdūlarūpaśca anekamṛgarūpadhṛk |
aṇḍajānāṃ ca divyānāṃ vapurdhārayate bhavaḥ ||

13.14.148

daṇḍī chatrī ca kuṇḍī ca dvijānāṃ vāraṇastathā |
ṣaṇmukho vai bahumukhastrinetro bahuśīrṣakaḥ ||

13.14.149

anekakaṭipādaśca anekodaravaktradhṛk |
anekapāṇipārśvaśca anekagaṇasaṃvṛtaḥ ||

13.14.150

ṛṣigandharvarūpaśca siddhacāraṇarūpadhṛk |
bhasmapāṇḍuragātraśca candrārdhakṛtabhūṣaṇaḥ ||

13.14.151

anekarāvasaṅghuṣṭaścānekastutisaṃskṛtaḥ |
sarvabhūtāntakaḥ sarvaḥ sarvalokapratiṣṭhitaḥ ||

13.14.152

sarvalokāntarātmā ca sarvagaḥ sarvavādyapi |
sarvatra bhagavān jñeyo hṛdisthaḥ sarvadehinām ||

13.14.153

yo hi yaṃ kāmayetkāmaṃ yasminnarthe'rcyate punaḥ |
tatsarvaṃ vetti deveśastaṃ prapadya yadīcchasi ||

13.14.154

nandate kupyate cāpi tathā huṅkārayatyapi |
cakrī śūlī gadāpāṇirmusalī khaḍgapaṭṭiśī ||

13.14.155

bhūdharo nāgarmauñjī ca nāgakuṇḍalakuṇḍalī |
nāgayajñopavītī ca nāgacarmottaracchadaḥ ||

13.14.156

hasate gāyate caiva nṛtyate ca manoharam |
vādayatyapi vādyāni vicitrāṇi gaṇairyutaḥ ||

13.14.157

valgate jṛmbhate caiva rudate rodayatyapi |
unmattamattarūpaṃ ca bhāṣate cāpi susvaraḥ ||

13.14.158

atīva hasate raudrastrāsayannayanairjanam |
jāgarti caiva svapiti jṛmbhate ca yathāsukham ||

13.14.159

japate japyate caiva tapate tapyate punaḥ |
dadāti pratigṛhṇāti yuñjate dhyāyate'pi ca ||

13.14.160

vedīmadhye tathā yūpe goṣṭhamadhye hutāśane |
dṛśyate dṛśyate cāpi bālo vṛddho yuvā tathā ||

13.14.161

krīḍate ṛṣikanyābhirṛṣipatnībhireva ca |
ūrdhvakeśo mahāśepho nagno vikṛtalocanaḥ ||

13.14.162

gauraḥ śyāmastathā kṛṣṇaḥ pāṇḍuro dhūmalohitaḥ |
vikṛtākṣo viśālākṣo digvāsāḥ sarvavāsakaḥ ||

13.14.163

arūpasyādyarūpasya atirūpādyarūpiṇaḥ |
anādyantamajasyāntaṃ vetsyate ko'sya tattvataḥ ||

13.14.164

hṛdi prāṇo mano jīvo yogātmā yogasañjñitaḥ |
dhyānaṃ tatparamātmā ca bhāvagrāhyo maheśvaraḥ ||

13.14.165

vādako gāyanaścaiva sahasraśatalocanaḥ |
ekavaktro dvivaktraśca trivaktro'nekavaktrakaḥ ||

13.14.166

tadbhaktastadgato nityaṃ tanniṣṭhastatparāyaṇaḥ |
bhaja putra mahādevaṃ tataḥ prāpsyasi cepsitam ||

13.14.167

jananyāstadvacaḥ śrutvā tadāprabhṛti śatruhan |
mama bhaktirmahādeve naiṣṭhikī samapadyata ||

13.14.168

tato'haṃ tapa āsthāya toṣayāmāsa śaṅkaram |
ekaṃ varṣasahasraṃ tu vāmāṅguṣṭhāgraviṣṭhitaḥ ||

13.14.169

ekaṃ varṣaśataṃ caiva phalāhārastato'bhavam |
dvitīyaṃ śīrṇaparṇāśī tṛtīyaṃ cāmbubhojanaḥ ||

13.14.170

śatāni sapta caivāhaṃ vāyubhakṣastadā'bhavam |
ekaṃ varṣasahasraṃ tu divyamārādhito mayā ||

13.14.171

tatastuṣṭo mahādevaḥ sarvalokeśvaraḥ prabhuḥ |
ekabhakta iti jñātvā jijñāsāṃ kurute tadā ||

13.14.172

śakrarūpaṃ sa kṛtvā tu sarvairdevagaṇairvṛtaḥ |
sahastrākṣastadā bhūtvā vajrapāṇirmahāyaśāḥ ||

13.14.173

sudhāvadātaṃ raktākṣaṃ stabdhakarṇaṃ madotkaṭam |
āveṣṭitakaraṃ ghoraṃ caturdaṃṣṭraṃ mahāgajam ||

13.14.174

samāsthitaḥ sa bhagavān dīpyamānaḥ svatejasā |
ājagāma kirīṭī tu hārakeyūrabhūṣitaḥ ||

13.14.175

pāṇḍureṇātapatreṇa dhriyamāṇena mūrdhani |
sevyamāno'psarobhiśca divyagandharvanāditaiḥ ||

13.14.176

tato māmāha devendrastuṣṭaste'haṃ dvijottama |
varaṃ vṛṇīṣva mattastvaṃ yatte manasi vartate ||

13.14.177

śakrasya tu vacaḥ śrutvā nāhaṃ prītamanā'bhavam |
abruvaṃśca tadā hṛṣṭo devarājamidaṃ vacaḥ ||

13.14.178

nāhaṃ tvatto varaṃ kāṅkṣe nānyasmādapi daivatāt |
mahādevādṛte saumya satyametadbravīmi te ||

13.14.179

satyaṃ satyaṃ hi naḥ śakra vākyametatsuniścitam |
na yanmaheśvaraṃ muktvā kathā'nyā mama rocate ||

13.14.180

paśupativacanādbhavāmi sadyaḥ kṛmirathavā tarurapyanekaśākhaḥ |
apaśupativaraprasādajā me tribhuvanarājyavibhūtirapyaniṣṭā ||

13.14.181

janma śvapākamadhye'pi me'stu haracaraṇavandanaratasya |
mā vā'nīśvarabhakto bhavāni bhavane'pi śakrasya ||

13.14.182

vāyvambubhujo'pi sato narastha duḥkhakṣayaḥ kutastasya |
bhavati hi surāsuragurau yasya na viśveśvare bhaktiḥ ||

13.14.183

alamanyābhisteṣāṃ kathābhirapyanyadharmayuktābhiḥ |
yeṣāṃ na kṣaṇamapi rucito haracaraṇasmaraṇavicchedaḥ ||

13.14.184

haracaraṇaniratamatinā bhavitavyamanārjavaṃ yugaṃ prāpya |
saṃsārabhayaṃ na bhavati harabhaktirasāyanaṃ pītvā ||

13.14.185

divasaṃ divasārdhaṃ vā muhūrtaṃ vā kṣaṇaṃ lavam |
na hyalabdhaprasādasya bhaktirbhavati śaṅkare ||

13.14.186

api kīṭaḥ pataṅgo vā bhaveyaṃ śaṅkarājñayā |
na tu śakra tvayā dattaṃ trailokyamapi kāmaye ||

13.14.187

śvā'pi maheśvaravacanādbhavāmi sa hi naḥ paraḥ kāmaḥ |
tridaśagaṇarājyamapi khalu necchāmyamaheśvarākṣaptam ||

13.14.188

na nākapṛṣṭhaṃ na ca devarājyaṃ na brahmalokaṃ na ca niṣkalatvam |
na sarvakāmānakhilān vṛṇomi harasya dāsatvamahaṃ vṛṇomi ||

13.14.189

yāvacchaśāṅkadhavalāmalabaddhamaulirna prīyate paśupatirbhagavānmameśaḥ |
tāvajjarāmaraṇajanmaśatābhighātairduḥkhāni dehavihitāni samudvahāmi ||

13.14.190

divasakaraśaśāṅkavahnidīptaṃ tribhuvanasāramasāramādyamekam |
ajaramamaramaprasādya rudraṃ jagati pumāniha ko labheta śāntim ||

13.14.191

yadi nāma janma bhūyo bhavati madīyaiḥ punardoṣaiḥ |
tasmiṃstasmin janmani bhave bhavenme'kṣayā bhaktiḥ ||

13.14.192

śakra uvāca | kaḥ punarbhavane heturīśe kāraṇakāraṇe |
yena śarvādṛtenyasmātprasādaṃ nābhikāṅkṣasi ||

13.14.193

upamanyuruvāca |
sadasadvyaktamavyaktaṃ yamāhurbrahmavādinaḥ |
nityamekamanekaṃ ca varaṃ tasmādvṛṇīmahe ||

13.14.194

anādimadhyaparyantaṃ jñānaiśvaryamacintitam |
ātmānaṃ paramaṃ yasmādvaraṃ tasmādvṛṇīmahe ||

13.14.195

aiśvaryaṃ sakalaṃ yasmādanutpāditamavyayam |
abījādvījasambhūtaṃ varaṃ tasmādvṛṇīmahe ||

13.14.196

tamasaḥ paramaṃ jyotistapastadvṛttināṃ param |
yaṃ jñātvā nānuśocanti varaṃ tasmādvṛṇīmahe ||

13.14.197

bhūtabhāvanabhāvajñaṃ sarvabhūtābhibhāvanam |
sarvagaṃ sarvadaṃ devaṃ pūjayāmi purandara ||

13.14.198

hetuvādairvinirmuktaṃ sāṅkhyayogārthadaṃ param |
yamupāsanti tattvajñā varaṃ tasmādvṛṇīmahe ||

13.14.199

maghavanmaghavātmānaṃ yaṃ vadanti sureśvaram |
sarvabhūtaguruṃ devaṃ varaṃ tasmādvṛṇīmahe ||

13.14.200

yatpūrvamasṛjaddevaṃ brahmāṇaṃ lokabhāvanam |
aṇḍamākāśamāpūrya varaṃ tasmādvṛṇīmahe ||

First 200 of 429 passages. Read on

Other recensions (1)

Linked texts (5)