The Great Epic of the Bhārata dynasty 13.14
Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 13.14
- Language
- Sanskrit
13.14.1
yudhiṣṭhira uvāca | tvayā''pageya nāmāni śrutānīha jagatpateḥ |
pitāmaheśāya vibho nāmānyācakṣva śambhave ||
13.14.2
brabhrave viśvarūpāya mahābhāgyaṃ ca tattvataḥ |
surāsuragurau deve śaṅkare'vyaktayonaye ||
13.14.3
bhīṣma uvāca | aśakto'haṃ guṇānvaktuṃ mahādevasya dhīmataḥ |
yo hi sarvagato devo na ca sarvatra dṛśyate ||
13.14.4
brahmaviṣṇusureśānāṃ sraṣṭā ca prabhureva ca |
brahmādayaḥ piśācāntā yaṃ hi devā upāsate ||
13.14.5
prakṛtīnāṃ paratvena puruṣasya ca yaḥ paraḥ |
cintyate yo yogavidbhirṛṣibhistattvadārśabhiḥ |
akṣaraṃ paramaṃ brahma asacca sadasacca yaḥ ||
13.14.6
prakṛtiṃ puruṣaṃ caiva kṣobhayitvā svatejasā |
brahmāṇamasṛjattasmāddevadevaḥ prajāpatiḥ ||
13.14.7
ko hi śakto guṇānvaktuṃ devadevasya dhīmataḥ |
garbhajanmajarāyukto martyo mṛtyusamanvitaḥ ||
13.14.8
ko hi śakto bhavaṃ jñātuṃ madvidhaḥ parameśvaram |
ṛte nārāyaṇātputra śaṅkhacakragadādharāt ||
13.14.9
eṣa vidvān guṇaśreṣṭho viṣṇuḥ paramadurjayaḥ |
divyacakṣurmahātejā vīkṣyate yogacakṣuṣā ||
13.14.10
rudrabhaktyā tu kṛṣṇena jagadvyāptaṃ mahātmanā |
taṃ prasādya tadā devaṃ badaryāṃ kila bhārata ||
13.14.11
arthātpriyataratvaṃ ca sarvalokeṣu vai tadā |
prāptavāneva rājendra suvarṇākṣānmaheśvarāt ||
13.14.12
pūrṇaṃ varṣasahasraṃ tu taptavāneṣa mādhavaḥ |
prasādya varadaṃ devaṃ carācaraguruṃ śivam ||
13.14.13
yuge yuge tu kṛṣṇena toṣito vai maheśvaraḥ |
bhaktyā paramayā caiva prītaścaiva mahātmanaḥ ||
13.14.14
aiśvaryaṃ yādṛśaṃ tasya jagadyonermahātmanaḥ |
tadayaṃ dṛṣṭavān sākṣātputrārthe hariracyutaḥ ||
13.14.15
yasmātparataraṃ caiva nānyaṃ paśyāmi bhārata |
vyākhyātuṃ devadevasya śakto nāmānyaśeṣataḥ ||
13.14.16
eṣa śakto mahābāhurvaktuṃ bhagavato guṇān |
vibhūtiṃ caiva kārtsnyena satyāṃ māheśvarīṃ nṛpa ||
13.14.17
vaiśampāyana uvāca | evamuktvā tadā bhīṣmo vāsudevaṃ mahāyaśaḥ |
bhavamāhātmyasaṃyuktamidamāha pitāmahaḥ ||
13.14.18
bhīṣma uvāca | surāsuraguro deva viṣṇo tvaṃ vaktumarhasi |
śivāya viṣṇurūpāya yanmāṃ pṛcchadyudhiṣṭhiraḥ ||
13.14.19
nāmnāṃ sahasraṃ devasya taṇḍinā brahmayoninā |
niveditaṃ brahmaloke brahmaṇo yatpurā'bhavat ||
13.14.20
dvaipāyanaprabhṛtayastathā ceme tapodhanāḥ |
ṛṣayaḥ suvratā dāntāḥ śṛṇvantu gadatastava ||
13.14.21
dhruvāya nandine hotre goptre viśvasṛje'gnaye |
mahābhāgyaṃ vibhorbrūhi muṇḍine'tha kapardine ||
13.14.22
vāsudeva uvāca | na gatiḥ karmaṇāṃ śakyā vettumīśasya tattvataḥ |
hiraṇyagarbhapramukhā devāḥ sendrā maharṣayaḥ ||
13.14.23
na viduryasya bhavanamādityāḥ sūkṣmadarśinaḥ |
sa kathaṃ naramātreṇa śakyo jñātuṃ satāṃ gatiḥ ||
13.14.24
tasyāhamasuraghnasya kāṃścidbhagavato guṇān |
bhavatāṃ kīrtayiṣyāmi vrateśāya yathātatham ||
13.14.25
vaiśampāyana uvāca | evamuktvā tu bhagavān guṇāṃstasya mahātmanaḥ |
upaspṛśya śucirbhūtvā kathayāmāsa dhīmataḥ ||
13.14.26
vāsudeva uvāca | śuśrūṣadhvaṃ brāhmaṇendrāstvaṃ ca tāta yudhiṣṭhira |
tvaṃ cāpageya nāmāni śṛṇuṣveha kapardine ||
13.14.27
yadavāptaṃ ca me pūrvaṃ sāmbahetoḥ suduṣkaram |
yathāvadbhagavān dṛṣṭo mayā pūrvaṃ samādhinā ||
13.14.28
śambare nihate pūrvaṃ raukmiṇeyena dhīmatā |
atīte dvādaśe varṣe jāmbavatyabravīddhi mām ||
13.14.29
pradyumnacārudeṣṇādīnrukmiṇyā vīkṣya putrakān |
putrārthinī māmupetya vākyamāha yudhiṣṭhiraḥ ||
13.14.30
śūraṃ balavatāṃ śreṣṭhaṃ kāntarūpamakalmaṣam |
ātmatulyaṃ mama sutaṃ prayacchācyuta māciram ||
13.14.31
na hi te'prāpyamastīha triṣu lokeṣu kiñcana |
lokān sṛjestvamaparānicchanyadukulodvaha ||
13.14.32
tvayā dvādaśavarṣāṇi vratībhūtena śuṣyatā |
ārādhya paśubhartāraṃ rukmiṇyāṃ janitāḥ sutāḥ ||
13.14.33
cārudeṣṇaḥ sucāruśca cāruveśo yaśodharaḥ |
cāruśravāścāruyaśāḥ pradyumnaḥ śambhureva ca ||
13.14.34
yathā te janitāḥ putrā rukmiṇyāṃ cāruvikramāḥ |
tathā mamāpi tanayaṃ prayaccha madhusūdana ||
13.14.35
ityevaṃ codito devyā tāmavocaṃ sumadhyamām |
anujānīhi māṃ rājñi kariṣye vacanaṃ tava ||
13.14.36
sā ca māmabravīdgaccha śivāya vijayāya ca |
brahmā śivaḥ kāśyapaśca nadyo devā manonugāḥ ||
13.14.37
kṣetrauṣadhyo yajñavāhāśchandāṃsyṛṣigaṇādhvarāḥ |
samudrā dakṣiṇāstobhā ṛkṣāṇi pitaro grahāḥ ||
13.14.38
devapatnyo devakanyā devamātara eva ca |
manvantarāṇi gāvaśca candramāḥ savitā hariḥ ||
13.14.39
sāvitrī brahmavidyā ca ṛtavo vatsarāstathā |
kṣaṇā lavā muhūrtāśca nimeṣā yugaparyayāḥ ||
13.14.40
rakṣantu sarvatra gataṃ tvāṃ yādava sukhāya ca |
ariṣṭaṃ gaccha panthānamapramatto bhavānagha ||
13.14.41
evaṃ kṛtasvastyayanastayā'haṃ tato'bhyanujñāya narendraputrīm |
pituḥ samīpaṃ narasattamasya mātuśca rājñaśca tathā''hukasya ||
13.14.42
gatvā samāvedya yadadbravīnmāṃ vidyādharendrasya sutā bhṛśārtā |
tānabhyanujñāya tadātiduḥkhādgadaṃ tathaivātibalaṃ ca rāmam |
athocatuḥ prītiyutau tadānīṃ tapaḥsamṛddhirbhavatostvavighnam ||
13.14.43
prāpyānujñāṃ gurujanādahaṃ tārkṣyamacintayam |
so'vahaddhimavantaṃ māṃ prāpya cainaṃ vyasarjayam ||
13.14.44
tatrāhamadbhutān bhāvānapaśyaṃ girisattame |
kṣetraṃ ca tapasāṃ śreṣṭhaṃ paśyāmyadbhutamuttamam ||
13.14.45
divyaṃ vaiyāghrapadyasya upamanyormahātmanaḥ |
pūjitaṃ devagandharvairbrahmyā lakṣmyā samāvṛtam ||
13.14.46
dhava-kakubha-kadamba-nārikelaiḥ kuravaka-ketaka-jambu-pāṭalābhiḥ |
vaṭa-varuṇaka-vatsanābha-bilvaiḥ sarala-kapittha-priyāla-sāla-tālaiḥ ||
13.14.47
badarī-kunda-punnāgairaśokāmrātimuktakaiḥ |
madhūkaiḥ kovidāraiśca campakaiḥ panasaistathā ||
13.14.48
vanyairbahuvidhairvṛkṣaiḥ phalapuṣpapradairyutam |
puṣpagulmalatākīrṇaṃ kadalīṣaṇḍaśo'bhitam ||
13.14.49
nānāśakunisambhojyaiḥ phalairvṛkṣairalaṅkṛtam |
yathāsthānavinikṣiptairbhūṣitaṃ bhasmarāśibhiḥ ||
13.14.50
ruru-vānara-śārdūla-siṃha-dvīpi-samākulam |
kuraṅga-barhiṇākīrṇaṃ mārjāra-bhujagāvṛtam |
pūgaiśca mṛgajātīnāṃ mahiṣarkṣaniṣevitam ||
13.14.51
sakṛtprabhinnaiśca gajairvibhūṣitaṃ prahṛṣṭanānāvidhapakṣisevitam |
supuṣpitairambudharaprakāśairmahīruhāṇāṃ ca vanairvicitraiḥ ||
13.14.52
nānāpuṣparajomiśro gajadānādhivāsitaḥ |
divyastrīgītabahulo māruto'bhimukho vavau ||
13.14.53
dhārāninādairvihagapraṇādaiḥ śubhaistathā bṛṃhitaiḥ kuñjarāṇām |
gītaistathā kinnarāṇāmudāraiḥ śubhaiḥ svanaiḥ sāmagānāṃ ca vīra ||
13.14.54
acintyaṃ manasā'pyanyaiḥ sarobhiḥ samalaṅkṛtam |
viśālaiścāgniśaraṇairbhūṣitaṃ kusumāvṛtaiḥ ||
13.14.55
vibhūṣitaṃ puṇyapavitratoyayā sadā ca juṣṭaṃ nṛpa jahnukanyayā |
vibhūṣitaṃ dharmabhṛtāṃ variṣṭhairmahātmabhirvahnisamānakalpaiḥ ||
13.14.56
vāyvāhārairambupairjapyanityaiḥ samprakṣālairyogibhirdhyānanityaiḥ |
dhūmaprāśairūṣmapaiḥ kṣīrapaiśca sañjuṣṭaṃ ca brāhmaṇendraiḥ samantāt ||
13.14.57
gocāriṇo'thāśmakuṭṭā dantolūkhalikāstathā |
marīcipāḥ phenapāśca tathaiva mṛgacāriṇaḥ ||
13.14.58
aśvatthaphalabhakṣāśca tathā hyudakaśāyinaḥ |
cīracarmāmbaradharāstathā valkaladhāriṇaḥ ||
13.14.59
suduḥkhānniyamāṃstāṃstānvahataḥ sutapodhanān |
paśyan munīnbahuvidhān praveṣṭumupacakrame ||
13.14.60
supūjitaṃ devagaṇairmahātmabhiḥ śivādibhirbhārata puṇyakarmabhiḥ |
rarāja taccāśramamaṇḍalaṃ sadā divīva rājan śaśimaṇḍalaṃ yathā ||
13.14.61
krīḍanti sarpairnakulā mṛgairvyāghrāśca mitravat |
prabhāvāddīptatapasāṃ sannikarṣānmahātmanām ||
13.14.62
tatrāśramapade śreṣṭhe sarvabhūtamanorame |
sevite dvijaśārdūlairvedavedāṅgapāragaiḥ ||
13.14.63
nānāniyamavikhyātairṛṣibhiḥ sumahātmabhiḥ |
praviśanneva cāpaśyaṃ jaṭācīradharaṃ prabhum ||
13.14.64
tejasā tapasā caiva dīpyamānaṃ yathā'nalam |
śiṣyairanugataṃ śāntaṃ yuvānaṃ brāhmaṇarṣabham ||
13.14.35_2
śirasā vandamānaṃ māmupamanyurabhāṣata ||
13.14.36_2
svāgataṃ puṇḍarīkākṣa saphalāni tapāṃsi naḥ |
yaḥ pūjyaḥ pūjayasi māṃ draṣṭavyo draṣṭumicchasi ||
13.14.67
tamahaṃ prāñjalirbhūtvā mṛgapakṣiṣvathāgniṣu |
dharme ca śiṣyavarge ca samapṛcchamanāmayam ||
13.14.68
tato māṃ bhagavānāha sāmnā paramavalgunā |
lapsyase tanayaṃ kṛṣṇa ātmatulyamasaṃśayam ||
13.14.69
tapaḥ sumahadāsthāya toṣayeśānamīśvaram |
iha devaḥ sapatnīkaḥ samākrīḍatyadhokṣaja ||
13.14.70
ihainaṃ daivataśreṣṭhaṃ devāḥ sarṣigaṇāḥ purā |
tapasā brahmacaryeṇa satyena ca damena ca ||
13.14.71
toṣayitvā śubhānkāmān prāptavanto janārdana |
tejasāṃ tapasāṃ caiva nidhiḥ sa bhagavāniha ||
13.14.72
śubhāśubhānvitān bhāvānvisṛjan saṅkṣipannapi |
āste devyā sadācintyo yaṃ prārthayasi śatruhan ||
13.14.73
hiraṇyakaśipuryo'bhūddānavo marukampanaḥ |
tena sarvāmaraiśvaryaṃ śarvātprāptaṃ samārbudam ||
13.14.74
tasyaiva putrapravaro mandāro nāma viśrutaḥ |
mahādevavarācchakraṃ varṣārbudamayodhayat ||
13.14.75
viṣṇoścakraṃ ca taddhoraṃ vajramākhaṇḍalasya ca |
śīrṇaṃ purā'bhavattāta grahasyāṅgeṣu keśava ||
13.14.76
yattadbhagavatā pūrvaṃ dattaṃ cakraṃ tavānagha |
jalāntaracaraṃ hatvā daityaṃ ca balagarvitam ||
13.14.77
utpāditaṃ vṛṣāṅkena dīptajvalanasannibham |
dattaṃ bhagavatā tubhyaṃ durdharṣaṃ tejasā'dbhutam ||
13.14.78
na śakyaṃ draṣṭumanyena varjayitvā pinākinam |
sudarśanaṃ bhavatyevaṃ bhavenoktaṃ tadā tu tat ||
13.14.79
sudarśanaṃ tadā tasya loke nāma pratiṣṭhitam |
tajjīrṇamabhavattāta grahasyāṅgeṣu keśava ||
13.14.80
grahasyātibalasyāṅge varadattasya dhīmataḥ |
na śastrāṇi vahantyaṅge cakravajraśatānyapi ||
13.14.81
ardhamānāśca vibudhā graheṇa subalīyasā |
śivadattavarān jaghnurasurendrān surā bhṛśam ||
13.14.82
tuṣṭo vidyutprabhasyāpi trilokeśvaratāṃ dadau |
śataṃ varṣasahasrāṇāṃ sarvalokeśvaro'bhavat ||
13.14.83
mamaivānucaro nityaṃ bhavitāsīti cābravīt |
tathā putrasahasrāṇāmayutaṃ ca dadau prabhuḥ ||
13.14.84
kuśadvīpaṃ ca sa dadau rājyena bhagavānajaḥ |
tathā śatamukho nāma dhātrā sṛṣṭo mahāsuraḥ ||
13.14.85
yena varṣaśataṃ sāgramātmamāṃsairhuto'nalaḥ |
taṃ prāha bhagavāṃstuṣṭaḥ kiṃ karomīti śaṅkaraḥ ||
13.14.86
taṃ vai śatamukhaḥ prāha yogo bhavatu me'dbhutaḥ |
balaṃ ca daivataśreṣṭha śāśvataṃ samprayaccha me ||
13.14.87
tatheti bhagavānāha tasya tadvacanaṃ prabhuḥ |
svāyambhuvaḥ kratuścāpi putrārthamabhavatpurā ||
13.14.88
āviśya yogenātmānaṃ trīṇi varṣaśatānyapi |
tasya copadadau putrānsahasraṃ kratusammitān ||
13.14.89
yogeśvaraṃ devagatiṃ vettha kṛṣṇa na saṃśayaḥ |
yājñavalkya iti khyāta ṛṣiḥ paramadhārmikaḥ ||
13.14.90
ārādhya sa mahādevaṃ prāptavānatulaṃ yaśaḥ |
vedavyāsaśca yogātmā parāśarasuto muniḥ ||
13.14.91
so'pi śaṅkaramārādhya prāptavānatulaṃ yaśaḥ |
vālakhilyā maghavatā hyavajñātāḥ purā kila ||
13.14.92
taiḥ kruddhairbhagavān rudrastapasā toṣito hyabhūt |
tāṃścāpi daivataśreṣṭhaḥ prāha prīto jagatpatiḥ ||
13.14.93
suparṇaṃ somahartāraṃ tapasotpādayiṣyatha |
mahādevasya roṣācca āpo naṣṭāḥ purā'bhavan ||
13.14.94
tāśca saptakapālena devairanyāḥ pravartitāḥ |
tataḥ pānīyamabhavatprasanne tryambake bhuvi ||
13.14.95
atrerbhāryā'pi bhartāraṃ santyajya brahmavādinī |
nāhaṃ tasya munerbhūyo vaśagā syāṃ kathañcana ||
13.14.96
ityuktvā sā mahādevamagacchaccharaṇaṃ kila |
nirāhārā bhayādatrestrīṇi varṣaśatānyapi ||
13.14.97
aśeta musaleṣveva prasādārthaṃ bhavasya sā |
tāmabravīddhasandevo bhavitā vai sutastava ||
13.14.98
vinā bhartrā ca rudreṇa bhaviṣyati na saṃśayaḥ |
vaṃśe tavaiva nāmnā tu khyātiṃ yāsyati cepsitām ||
13.14.99
vikarṇaśca mahādevaṃ tathā bhaktasukhāvaham |
prasādya bhagavān siddhiṃ prāptavānmadhusūdana ||
13.14.100
śākalyaḥ saṃśitātmā vai navavarṣaśatānyapi |
ārādhayāmāsa bhavaṃ manoyajñena keśava ||
13.14.101
taṃ cāha bhagavāṃstuṣṭo granthakāro bhaviṣyasi |
vatsākṣayā ca te kīrtistrailokye vai bhaviṣyati ||
13.14.102
akṣayaṃ ca kulaṃ te'stu maharṣibhiralaṅkṛtam |
bhaviṣyati dvijaśreṣṭhaḥ sūtrakartā sutastava ||
13.14.103
sāvarṇiścāpi vikhyāta ṛṣirāsītkṛte yuge |
iha tena tapastaptaṃ ṣaṣṭivarṣaśatānyatha ||
13.14.104
tamāha bhagavān rudraḥ sākṣāttuṣṭo'smi te'nagha |
granthakṛllokavikhyāto bhavitā'syajarāmaraḥ ||
13.14.105
śakreṇa tu purā devo vārāṇasyāṃ janārdana |
ārādhito'bhūdbhaktena digvāsā bhasmaguṇṭhitaḥ ||
13.14.106
ārādhya sa mahādevaṃ devarājamavāptavān |
nāradena tu bhaktyā'sau bhava ārādhitaḥ purā ||
13.14.107
tasya tuṣṭo mahādevo jagau devagururguruḥ |
tejasā tapasā kīrtyā tvatsamo na bhaviṣyati ||
13.14.108
gītena vāditavyena nityaṃ māmanuyāsyasi |
mayā'pi ca yathā dṛṣṭo devadevaḥ purā vibho ||
13.14.109
sākṣātpaśupatistāta taccāpi śṛṇu mādhava |
yadarthaṃ ca mayā devaḥ prayatena tathā vibho ||
13.14.110
prabodhito mahātejāstaṃ cāpi śṛṇu vistaram |
yadavāptaṃ ca me pūrvaṃ devadevānmaheśvarāt ||
13.14.111
tatsarvaṃ nikhilenādya kathayiṣyāmi te'nagha |
purā kṛtayuge tāta ṛṣirāsīnmahāyaśāḥ ||
13.14.112
vyāghrapāda iti khyāto vedavedāṅgapāragaḥ |
tasyāhamabhavaṃ putro dhaumyaścāpi mamānujaḥ ||
13.14.113
kasyacittvatha kālasya dhaumyena saha mādhava |
āgacchamāśramaṃ krīḍanmunīnāṃ bhāvitātmanām ||
13.14.114
tatrāpi ca mayā dṛṣṭā duhyamānā payasvinī |
lakṣitaṃ ca mayā kṣīraṃ svāduto hyamṛtopamam ||
13.14.115
tato'hamabruvaṃ bālyājjananīmātmanastathā |
kṣīrodanasamāyuktaṃ bhojanaṃ hi prayaccha me ||
13.14.116
abhāvāccaiva dugdhasya duḥkhitā jananī tadā |
tataḥ piṣṭaṃ samāloḍya toyena saha mādhava ||
13.14.117
āvayoḥ kṣīramityeva pānārthaṃ samupānayat |
atha gavyaṃ payastāta kadācitprāśitaṃ mayā ||
13.14.118
pitrā'haṃ yajñakāle hi nīto jñātikulaṃ mahat |
tatra sā kṣarate devī divyā gauḥ suranandinī ||
13.14.119
tasyāhaṃ tatpayaḥ pītvā rasena hyamṛtopamam |
jñātvā kṣīraguṇāṃścaiva upalabhya hi sambhavam ||
13.14.120
sa ca piṣṭarasastāta na me prītimupāvahat |
tato'hamabruvaṃ bālyājjananīmātmanastadā ||
13.14.121
nedaṃ kṣīrodanaṃ mātaryattvaṃ me dattavatyasi |
tato māmabravīnmātā duḥkhaśokasamanvitā ||
13.14.122
putrasnehātpariṣvajya mūrdhni cāghrāya mādhava |
kutaḥ kṣīrodanaṃ vatsa munīnāṃ bhāvitātmanām ||
13.14.123
vane nivasatāṃ nityaṃ kandamūlaphalāśinām |
āsthitānāṃ nadīṃ divyāṃ vālakhilyairniṣevitām ||
13.14.124
kutaḥ kṣīraṃ vanasthānāṃ munīnāṃ girivāsinām |
pāvanānāṃ vanāśānāṃ vanāśramanivāsinām ||
13.14.125
grāmyāhāranivṛttānāmāraṇyaphalabhojinām |
nāsti putra payo'raṇye surabhīgotravarjite ||
13.14.126
nadīgahvaraśaileṣu tīrtheṣu vividheṣu ca |
tapasā japyanityānāṃ śivo naḥ paramā gatiḥ ||
13.14.127
aprasādya virūpākṣaṃ varadaṃ sthāṇumavyayam |
kutaḥ kṣīrodanaṃ vatsa sukhāni vasanāni ca ||
13.14.128
taṃ prapadya sadā vatsa sarvabhāvena śaṅkaram |
tatprasādācca kāmebhyaḥ phalaṃ prāpsyasi putraka ||
13.14.129
jananyāstadvacaḥ śrutvā tadāprabhṛti śatruhan |
prāñjaliḥ praṇato bhūtvā idamambāmacodayam ||
13.14.130
ko'yamamba mahādevaḥ sa kathaṃ ca prasīdati |
kutra vā vasate devo draṣṭavyo vā kathañcana ||
13.14.131
tuṣyate vā kathaṃ śarvo rūpaṃ tasya ca kīdṛśam |
kathaṃ jñeyaḥ prasanno vā darśayejjanani mama ||
13.14.132
evamuktā tadā kṛṣṇa mātā me sutavatsalā |
mūrdhanyāghrāya govinda sabāṣpākulalocanā ||
13.14.133
pramārjantī ca gātrāṇi mama vai madhusudana |
dainyamālambya jananī idamāha surottama ||
13.14.134
ambovāca |
durvijñeyo mahādevo durādhāro durantakaḥ |
durābādhaśca durgrāhyo durdṛśyo hyakṛtātmabhiḥ ||
13.14.135
yasya rūpāṇyanekāni pravadanti manīṣiṇaḥ |
sthānāni ca vicitrāṇi prasādāścāpyanekaśaḥ ||
13.14.136
ko hi tattvena tadveda īśasya caritaṃ śubham |
kṛtavānyāni rūpāṇi devadevaḥ purā kila |
krīḍate ca tathā śarvaḥ prasīdati yathā ca vai ||
13.14.137
hṛdisthaḥ sarvabhūtānāṃ viśvarūpo maheśvaraḥ |
bhaktānāmanukampārthaṃ darśanaṃ ca yathāśrutam ||
13.14.138
munīnāṃ bruvatāṃ divyamīśānacaritaṃ śubham |
kṛtavānyāni rūpāṇi kathitāni divaukasaiḥ ||
13.14.139
anugrahārthaṃ viprāṇāṃ śṛṇu vatsa samāsataḥ |
tāni te kīrtayiṣyāmi yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi ||
13.14.140
ambovāca |
brahmaviṣṇusurendrāṇāṃ rudrādityāśvināmapi |
viśveṣāmapi devānāṃ vapurdhārayate bhavaḥ ||
13.14.141
narāṇāṃ devanārīṇāṃ tathā pretapiśācayoḥ |
kirātaśabarāṇāṃ ca jalajānāmanekaśaḥ ||
13.14.142
karoti bhagavān rūpamāṭavyaśabarāṇyapi |
kūrmo matsyastathā śaṅkhaḥ pravālāṅkurabhūṣaṇaḥ ||
13.14.143
yakṣarākṣasasarpāṇāṃ daityadānavayorapi |
vapurdhārayate devo bhūyaśca bilavāsinām ||
13.14.144
vyāghrasiṃhamṛgāṇāṃ ca tarakṣvṛkṣapatatriṇām |
ulūkaśvaśṛgālānāṃ rūpāṇi kurute'pi ca ||
13.14.145
haṃsakākamayūrāṇāṃ kṛkalāsakasārasām |
rūpāṇi ca balakānāṃ gṛdhracakrāṅgayorapi ||
13.14.146
karoti vā sa rūpāṇi dhārayatyapi parvatam |
gorūpaṃ ca mahādevo hastyaśvoṣṭrakharākṛtiḥ ||
13.14.147
chāgaśārdūlarūpaśca anekamṛgarūpadhṛk |
aṇḍajānāṃ ca divyānāṃ vapurdhārayate bhavaḥ ||
13.14.148
daṇḍī chatrī ca kuṇḍī ca dvijānāṃ vāraṇastathā |
ṣaṇmukho vai bahumukhastrinetro bahuśīrṣakaḥ ||
13.14.149
anekakaṭipādaśca anekodaravaktradhṛk |
anekapāṇipārśvaśca anekagaṇasaṃvṛtaḥ ||
13.14.150
ṛṣigandharvarūpaśca siddhacāraṇarūpadhṛk |
bhasmapāṇḍuragātraśca candrārdhakṛtabhūṣaṇaḥ ||
13.14.151
anekarāvasaṅghuṣṭaścānekastutisaṃskṛtaḥ |
sarvabhūtāntakaḥ sarvaḥ sarvalokapratiṣṭhitaḥ ||
13.14.152
sarvalokāntarātmā ca sarvagaḥ sarvavādyapi |
sarvatra bhagavān jñeyo hṛdisthaḥ sarvadehinām ||
13.14.153
yo hi yaṃ kāmayetkāmaṃ yasminnarthe'rcyate punaḥ |
tatsarvaṃ vetti deveśastaṃ prapadya yadīcchasi ||
13.14.154
nandate kupyate cāpi tathā huṅkārayatyapi |
cakrī śūlī gadāpāṇirmusalī khaḍgapaṭṭiśī ||
13.14.155
bhūdharo nāgarmauñjī ca nāgakuṇḍalakuṇḍalī |
nāgayajñopavītī ca nāgacarmottaracchadaḥ ||
13.14.156
hasate gāyate caiva nṛtyate ca manoharam |
vādayatyapi vādyāni vicitrāṇi gaṇairyutaḥ ||
13.14.157
valgate jṛmbhate caiva rudate rodayatyapi |
unmattamattarūpaṃ ca bhāṣate cāpi susvaraḥ ||
13.14.158
atīva hasate raudrastrāsayannayanairjanam |
jāgarti caiva svapiti jṛmbhate ca yathāsukham ||
13.14.159
japate japyate caiva tapate tapyate punaḥ |
dadāti pratigṛhṇāti yuñjate dhyāyate'pi ca ||
13.14.160
vedīmadhye tathā yūpe goṣṭhamadhye hutāśane |
dṛśyate dṛśyate cāpi bālo vṛddho yuvā tathā ||
13.14.161
krīḍate ṛṣikanyābhirṛṣipatnībhireva ca |
ūrdhvakeśo mahāśepho nagno vikṛtalocanaḥ ||
13.14.162
gauraḥ śyāmastathā kṛṣṇaḥ pāṇḍuro dhūmalohitaḥ |
vikṛtākṣo viśālākṣo digvāsāḥ sarvavāsakaḥ ||
13.14.163
arūpasyādyarūpasya atirūpādyarūpiṇaḥ |
anādyantamajasyāntaṃ vetsyate ko'sya tattvataḥ ||
13.14.164
hṛdi prāṇo mano jīvo yogātmā yogasañjñitaḥ |
dhyānaṃ tatparamātmā ca bhāvagrāhyo maheśvaraḥ ||
13.14.165
vādako gāyanaścaiva sahasraśatalocanaḥ |
ekavaktro dvivaktraśca trivaktro'nekavaktrakaḥ ||
13.14.166
tadbhaktastadgato nityaṃ tanniṣṭhastatparāyaṇaḥ |
bhaja putra mahādevaṃ tataḥ prāpsyasi cepsitam ||
13.14.167
jananyāstadvacaḥ śrutvā tadāprabhṛti śatruhan |
mama bhaktirmahādeve naiṣṭhikī samapadyata ||
13.14.168
tato'haṃ tapa āsthāya toṣayāmāsa śaṅkaram |
ekaṃ varṣasahasraṃ tu vāmāṅguṣṭhāgraviṣṭhitaḥ ||
13.14.169
ekaṃ varṣaśataṃ caiva phalāhārastato'bhavam |
dvitīyaṃ śīrṇaparṇāśī tṛtīyaṃ cāmbubhojanaḥ ||
13.14.170
śatāni sapta caivāhaṃ vāyubhakṣastadā'bhavam |
ekaṃ varṣasahasraṃ tu divyamārādhito mayā ||
13.14.171
tatastuṣṭo mahādevaḥ sarvalokeśvaraḥ prabhuḥ |
ekabhakta iti jñātvā jijñāsāṃ kurute tadā ||
13.14.172
śakrarūpaṃ sa kṛtvā tu sarvairdevagaṇairvṛtaḥ |
sahastrākṣastadā bhūtvā vajrapāṇirmahāyaśāḥ ||
13.14.173
sudhāvadātaṃ raktākṣaṃ stabdhakarṇaṃ madotkaṭam |
āveṣṭitakaraṃ ghoraṃ caturdaṃṣṭraṃ mahāgajam ||
13.14.174
samāsthitaḥ sa bhagavān dīpyamānaḥ svatejasā |
ājagāma kirīṭī tu hārakeyūrabhūṣitaḥ ||
13.14.175
pāṇḍureṇātapatreṇa dhriyamāṇena mūrdhani |
sevyamāno'psarobhiśca divyagandharvanāditaiḥ ||
13.14.176
tato māmāha devendrastuṣṭaste'haṃ dvijottama |
varaṃ vṛṇīṣva mattastvaṃ yatte manasi vartate ||
13.14.177
śakrasya tu vacaḥ śrutvā nāhaṃ prītamanā'bhavam |
abruvaṃśca tadā hṛṣṭo devarājamidaṃ vacaḥ ||
13.14.178
nāhaṃ tvatto varaṃ kāṅkṣe nānyasmādapi daivatāt |
mahādevādṛte saumya satyametadbravīmi te ||
13.14.179
satyaṃ satyaṃ hi naḥ śakra vākyametatsuniścitam |
na yanmaheśvaraṃ muktvā kathā'nyā mama rocate ||
13.14.180
paśupativacanādbhavāmi sadyaḥ kṛmirathavā tarurapyanekaśākhaḥ |
apaśupativaraprasādajā me tribhuvanarājyavibhūtirapyaniṣṭā ||
13.14.181
janma śvapākamadhye'pi me'stu haracaraṇavandanaratasya |
mā vā'nīśvarabhakto bhavāni bhavane'pi śakrasya ||
13.14.182
vāyvambubhujo'pi sato narastha duḥkhakṣayaḥ kutastasya |
bhavati hi surāsuragurau yasya na viśveśvare bhaktiḥ ||
13.14.183
alamanyābhisteṣāṃ kathābhirapyanyadharmayuktābhiḥ |
yeṣāṃ na kṣaṇamapi rucito haracaraṇasmaraṇavicchedaḥ ||
13.14.184
haracaraṇaniratamatinā bhavitavyamanārjavaṃ yugaṃ prāpya |
saṃsārabhayaṃ na bhavati harabhaktirasāyanaṃ pītvā ||
13.14.185
divasaṃ divasārdhaṃ vā muhūrtaṃ vā kṣaṇaṃ lavam |
na hyalabdhaprasādasya bhaktirbhavati śaṅkare ||
13.14.186
api kīṭaḥ pataṅgo vā bhaveyaṃ śaṅkarājñayā |
na tu śakra tvayā dattaṃ trailokyamapi kāmaye ||
13.14.187
śvā'pi maheśvaravacanādbhavāmi sa hi naḥ paraḥ kāmaḥ |
tridaśagaṇarājyamapi khalu necchāmyamaheśvarākṣaptam ||
13.14.188
na nākapṛṣṭhaṃ na ca devarājyaṃ na brahmalokaṃ na ca niṣkalatvam |
na sarvakāmānakhilān vṛṇomi harasya dāsatvamahaṃ vṛṇomi ||
13.14.189
yāvacchaśāṅkadhavalāmalabaddhamaulirna prīyate paśupatirbhagavānmameśaḥ |
tāvajjarāmaraṇajanmaśatābhighātairduḥkhāni dehavihitāni samudvahāmi ||
13.14.190
divasakaraśaśāṅkavahnidīptaṃ tribhuvanasāramasāramādyamekam |
ajaramamaramaprasādya rudraṃ jagati pumāniha ko labheta śāntim ||
13.14.191
yadi nāma janma bhūyo bhavati madīyaiḥ punardoṣaiḥ |
tasmiṃstasmin janmani bhave bhavenme'kṣayā bhaktiḥ ||
13.14.192
śakra uvāca | kaḥ punarbhavane heturīśe kāraṇakāraṇe |
yena śarvādṛtenyasmātprasādaṃ nābhikāṅkṣasi ||
13.14.193
upamanyuruvāca |
sadasadvyaktamavyaktaṃ yamāhurbrahmavādinaḥ |
nityamekamanekaṃ ca varaṃ tasmādvṛṇīmahe ||
13.14.194
anādimadhyaparyantaṃ jñānaiśvaryamacintitam |
ātmānaṃ paramaṃ yasmādvaraṃ tasmādvṛṇīmahe ||
13.14.195
aiśvaryaṃ sakalaṃ yasmādanutpāditamavyayam |
abījādvījasambhūtaṃ varaṃ tasmādvṛṇīmahe ||
13.14.196
tamasaḥ paramaṃ jyotistapastadvṛttināṃ param |
yaṃ jñātvā nānuśocanti varaṃ tasmādvṛṇīmahe ||
13.14.197
bhūtabhāvanabhāvajñaṃ sarvabhūtābhibhāvanam |
sarvagaṃ sarvadaṃ devaṃ pūjayāmi purandara ||
13.14.198
hetuvādairvinirmuktaṃ sāṅkhyayogārthadaṃ param |
yamupāsanti tattvajñā varaṃ tasmādvṛṇīmahe ||
13.14.199
maghavanmaghavātmānaṃ yaṃ vadanti sureśvaram |
sarvabhūtaguruṃ devaṃ varaṃ tasmādvṛṇīmahe ||
13.14.200
yatpūrvamasṛjaddevaṃ brahmāṇaṃ lokabhāvanam |
aṇḍamākāśamāpūrya varaṃ tasmādvṛṇīmahe ||
First 200 of 429 passages. Read on
Other recensions (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit
Linked texts (5)
- Śivapurāṇa (complete text) — Sanskrit
- Vīraśaivānandacandrikā (Maritontadārya) — Maritontadārya 1725, Sanskrit
- Prāṇatoṣiṇī — Rāmatoṣaṇa Śarman 1796, Sanskrit
- Kūrmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Śaivasarvasvasāra — Vidyāpati, Sanskrit