The Great Epic of the Bhārata dynasty 13.90
Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 13.90
- Language
- Sanskrit
13.90.1
yudhiṣṭhira uvāca | kīdṛśebhyaḥ pradātavyaṃ bhavet śrāddhaṃ pitāmaha |
dvijebhyaḥ kuruśārdūla tanme vyākhyātumarhasi ||
13.90.2
bhīṣma uvāca | brāhmaṇānna parīkṣeta kṣatriyo dānadharmavit |
daive karmaṇi pitrye tu nyāyamāhuḥ parīkṣaṇam ||
13.90.3
devatāḥ pūjayantīha daivenaiveha tejasā |
upetya tasmāddevebhyaḥ sarvebhyo dāpayennaraḥ ||
13.90.4
śrāddhe tvatha mahārāja parīkṣedbrāhmaṇānbudhaḥ |
kulaśīlavayorūpairvidyayā'bhijanena ca ||
13.90.5
teṣāmanye paṅktidūṣāstathā'nye paṅktipāvanāḥ |
apāṅkteyāstu ye rājankīrtayiṣyāmi tān śṛṇu ||
13.90.6
kitavo bhrūṇahā yakṣmī paśupālo nirākṛtiḥ |
grāmapreṣyo vārdhuṣiko gāyanaḥ sarvavikrayī ||
13.90.7
agāradāhī garadaḥ kuṇḍāśī somavikrayī |
sāmudriko rājabhṛtyastailikaḥ kūṭakārakaḥ ||
13.90.8
pitrā vivadamānaśca yasya copapatirgṛhe |
abhiśastastathā stenaḥ śilpaṃ yaścopajīvati ||
13.90.9
parvakāraśca sūcī ca mitradhruk pāradārikaḥ |
avratānāmupādhyāyaḥ kāṇḍapṛṣṭhastathaiva ca ||
13.90.10
śvabhiśca yaḥ parikrāmedyaḥ śunā daṣṭa eva ca |
parivittiśca yaśca syādduścarmā gurutalpagaḥ ||
13.90.11
kuśīlavo devalako nakṣatrairyaśca jīvati |
īdṛśairbrāhmaṇairyuktamapāṅkteyairyudhiṣṭhira ||
13.90.12
rakṣāṃsi gacchate havyamityāhurbrahmavādinaḥ |
śrāddhaṃ bhuktvā tvadhīyīta vṛṣalītalpagaśca yaḥ ||
13.90.13
purīṣe tasya te māsaṃ pitarastasya śerate |
somavikrayiṇe viṣṭhā bhiṣaje pūyaśoṇitam ||
13.90.14
naṣṭaṃ devalake dattamapratiṣṭhaṃ ca vārdhuṣe |
yattu vāṇijake dattaṃ neha nāmutra tadbhavet ||
13.90.15
bhasmanīva hutaṃ havyaṃ tathā paunarbhave dvije |
ye tu dharmavyapeteṣu cāritrāpagateṣu ca |
havyaṃ kavyaṃ prayacchanti teṣāṃ tatpretya naśyati ||
13.90.16
jñānapūrvaṃ tu ye tebhyaḥ prayacchantyalpabuddhayaḥ |
purīṣaṃ bhuñjate tasya pitaraḥ pretya niścayaḥ ||
13.90.17
etānimānvijānīyādapāṅkteyāndvijādhamān |
śūdrāṇāmupadeśaṃ ca ye kurvantyalpacetasaḥ ||
13.90.18
ṣaṣṭiṃ kāṇaḥ śataṃ ṣaṇḍhaḥ śvitrī yāvatprapaśyati |
paṅktyā samupaviṣṭāyāṃ tāvaddūṣayate nṛpa ||
13.90.19
yadveṣṭitaśirā bhuṅkte yadbhuṅkte dakṣiṇāmukhaḥ |
sopānatkaśca yadbhuṅkte sarvaṃ vidyāttadāsuram ||
13.90.20
asūyatā ca yaddattaṃ yacca śraddhāvivarjitam |
sarvaṃ tadasurendrāya brahmā bhāgamakalpayat ||
13.90.21
śvānaśca paṅktidūṣāśca nāvekṣerankathañcana |
tasmātparisṛte dadyāttilāṃścānvavakīrayet ||
13.90.22
tilairvirahitaṃ śrāddhaṃ kṛtaṃ krodhavaśena ca |
yātudhānāḥ piśācāśca vipralumpanti taddhaviḥ ||
13.90.23
apāṅkto yāvataḥ pāṅktānbhuñjānānanupaśyati |
tāvatphalādbhraṃśayati dātāraṃ tasya bāliśam ||
13.90.14_2
ime tu bharataśreṣṭha vijñeyāḥ paṅktipāvanāḥ |
ye tvatastānpravakṣyāmi parīkṣasveha tāndvijān ||
13.90.25
vidyāvedavratastrātā brāhmaṇāḥ sarva eva hi |
sadācāraparāścaiva vijñeyāḥ sarvapāvanāḥ ||
13.90.26
pāṅkteyāṃstu pravakṣyāmi jñeyāste paṅktipāvanāḥ |
triṇāciketaḥ pañcāgnistrisuparṇaḥ ṣaḍaṅgavit ||
13.90.27
brahmadeyānusantānaśchandogo jyeṣṭhasāmagaḥ |
mātāpitroryaśca vaśyaḥ śrotriyo daśapūruṣaḥ ||
13.90.28
ṛtukālābhigāmī ca dharmapatnīṣu yaḥ sadā |
vedavidyāghratasnāto vipraḥ paṅktiṃ punātyuta ||
13.90.29
atharvaśiraso'dhyetā brahmacārī yatavrataḥ |
satyavādī dharmaśīlaḥ svakarmanirataśca saḥ ||
13.90.30
ye ca puṇyeṣu tīrtheṣu abhiṣekakṛtaśramāḥ |
makheṣu ca samantreṣu bhavantyavabhṛthaplutāḥ ||
13.90.31
akrodhanā hyacapalāḥ kṣāntā dāntā jitendriyāḥ |
sarvabhūtahitā ye ca śrāddheṣvetānnimantrayet ||
13.90.32
eteṣu dattamakṣayyamete vai paṅktipāvanāḥ |
ime pare mahābhāgā vijñeyāḥ paṅktipāvanāḥ ||
13.90.33
yatayo mokṣadharmajñā yogāḥ sucaritavratāḥ |
ye cetihāsaṃ prayatāḥ śrāvayanti dvijottamān ||
13.90.34
ye ca bhāṣyavidaḥ kecidye ca vyākaraṇe ratāḥ |
ardhāyate purāṇaṃ ye dharmaśāstrāṇyathāpi ca ||
13.90.35
adhītya ca yathānyāyaṃ vidhivattasya kāriṇaḥ |
upapanno gurukule satyavādī sahasraśaḥ ||
13.90.36
agryāḥ sarveṣu vedeṣu sarvapravacaneṣu ca |
yāvadete prapaśyanti paṅktyāstāvatpunantyuta ||
13.90.37
tato hi pāvanātpaṅktyāḥ paṅktipāvana ucyate |
krośādardhatṛtīyācca pāvayedeka eva hi ||
13.90.38
brahmadeyānusantāna iti brahmavido viduḥ |
anṛtviganupādhyāyaḥ sa cedagrāsanaṃ vrajet ||
13.90.39
ṛtvigbhirabhyanujñātaḥ paṅktyā harati duṣkṛtam |
atha cedvedavitsarvaiḥ paṅktidoṣairvivarjitaḥ ||
13.90.40
na ca syātpatito rājanpaṅktipāvana eva saḥ |
tasmātsarvaprayatnena parīkṣyāmantrayeddvijān ||
13.90.41
svakarmaniratānanyānkule jātānbahuśrutān |
yasya mitrapradhānāni śrāddhāni ca havīṃṣi ca |
na praṇinti pitṝndevānsvargaṃ ca na sa gacchati ||
13.90.42
yaśca śrāddhe kurute saṅgatāni na devayānena pathā sa yāti |
sa vai muktaḥ pippalaṃ bandhanādvā svargāllokāccyavate śrāddhamitraḥ ||
13.90.43
tasmānmitraṃ śrāddhakṛnnādriyeta dadyānmitrebhyaḥ saṅgrahārthaṃ dhanāni |
yanmanyate naiva śatruṃ na mitraṃ taṃ madhyasthaṃ bhojayeddhavyakavye ||
13.90.44
yathoṣare bījamuptaṃ na rohenna cāvaptā prāpnuyādbījabhāgam |
evaṃ śrāddhaṃ bhuktamanarhamāṇairna ceha nāmutra phalaṃ dadāti ||
13.90.45
brāhmaṇo hyanadhīyānastṛṇāgniriva śāmyati |
tasmai śrāddhaṃ na dātavyaṃ na hi bhasmani hūyate ||
13.90.46
sambhojanī nāma piśācadakṣiṇā sā naiva devānna pitṝnupaiti |
ihaiva lā bhrāmyati hanipuṇyā śālāntare gauriva naṣṭavatsā ||
13.90.47
yathā'gnau śānte ghṛtamājuhoti tannaiva devānna pitṝnupaiti |
tathā dattaṃ nartane gāyane ca yāṃ cānṛte dakṣiṇāmāvṛṇoti ||
13.90.48
ubhau hinasti na bhunakti caiṣā yā cānṛte dakṣiṇā dīyate vai |
āghātinī gārhitaiṣā patantī teṣāṃ pretānpātayeddevayānāt ||
13.90.49
ṛrṣāṇāṃ samaye nityaṃ ye caranti yudhiṣṭhira |
niścitāḥ sarvadharmajñāstāndevā brāhmaṇānviduḥ ||
13.90.50
svādhyāyaniṣṭhā ṛṣayo jñānaniṣṭhāstathaiva ca |
taponiṣṭhāśca boddhavyāḥ karmaniṣṭhāśca bhārata ||
13.90.51
kavyāni jñānaniṣṭhebhyaḥ pratiṣṭhāpyāni bhārata |
tatra ye brāhmaṇānkecinna nindanti hi te narāḥ ||
13.90.52
ye tu nindanti jalpeṣu na tāñchrāddheṣu bhojayet |
brāhmaṇā ninditā rājanhanyustraipuruṣaṃ kulam ||
13.90.53
vaikhānasānāṃ vacanamṛṣīṇāṃ śrūyate nṛpa |
dūrādeva parīkṣeta brāhmaṇānvedapāragān ||
13.90.54
priyo vā yadi vā dveṣyasteṣāṃ tu śrāddhamāvapet |
yaḥ sahasraṃ sahasrāṇāṃ bhojayedanṛtānnaraḥ |
ekastānmantravitprītaḥ sarvānarhati bhārata ||
Other recensions (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit
Linked texts (3)
- Daśavidhahetunirūpaṇa — Śrīnivāsamakhin, Sanskrit
- Madanapārijāta — Viśveśvarabhaṭṭa, Sanskrit
- Nṛsiṃhaprasāda — Dalapatirāja 1511, Sanskrit