Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 13.90

Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 13.90

Language
Sanskrit

13.90.1

yudhiṣṭhira uvāca | kīdṛśebhyaḥ pradātavyaṃ bhavet śrāddhaṃ pitāmaha |
dvijebhyaḥ kuruśārdūla tanme vyākhyātumarhasi ||

13.90.2

bhīṣma uvāca | brāhmaṇānna parīkṣeta kṣatriyo dānadharmavit |
daive karmaṇi pitrye tu nyāyamāhuḥ parīkṣaṇam ||

13.90.3

devatāḥ pūjayantīha daivenaiveha tejasā |
upetya tasmāddevebhyaḥ sarvebhyo dāpayennaraḥ ||

13.90.4

śrāddhe tvatha mahārāja parīkṣedbrāhmaṇānbudhaḥ |
kulaśīlavayorūpairvidyayā'bhijanena ca ||

13.90.5

teṣāmanye paṅktidūṣāstathā'nye paṅktipāvanāḥ |
apāṅkteyāstu ye rājankīrtayiṣyāmi tān śṛṇu ||

13.90.6

kitavo bhrūṇahā yakṣmī paśupālo nirākṛtiḥ |
grāmapreṣyo vārdhuṣiko gāyanaḥ sarvavikrayī ||

13.90.7

agāradāhī garadaḥ kuṇḍāśī somavikrayī |
sāmudriko rājabhṛtyastailikaḥ kūṭakārakaḥ ||

13.90.8

pitrā vivadamānaśca yasya copapatirgṛhe |
abhiśastastathā stenaḥ śilpaṃ yaścopajīvati ||

13.90.9

parvakāraśca sūcī ca mitradhruk pāradārikaḥ |
avratānāmupādhyāyaḥ kāṇḍapṛṣṭhastathaiva ca ||

13.90.10

śvabhiśca yaḥ parikrāmedyaḥ śunā daṣṭa eva ca |
parivittiśca yaśca syādduścarmā gurutalpagaḥ ||

13.90.11

kuśīlavo devalako nakṣatrairyaśca jīvati |
īdṛśairbrāhmaṇairyuktamapāṅkteyairyudhiṣṭhira ||

13.90.12

rakṣāṃsi gacchate havyamityāhurbrahmavādinaḥ |
śrāddhaṃ bhuktvā tvadhīyīta vṛṣalītalpagaśca yaḥ ||

13.90.13

purīṣe tasya te māsaṃ pitarastasya śerate |
somavikrayiṇe viṣṭhā bhiṣaje pūyaśoṇitam ||

13.90.14

naṣṭaṃ devalake dattamapratiṣṭhaṃ ca vārdhuṣe |
yattu vāṇijake dattaṃ neha nāmutra tadbhavet ||

13.90.15

bhasmanīva hutaṃ havyaṃ tathā paunarbhave dvije |
ye tu dharmavyapeteṣu cāritrāpagateṣu ca |
havyaṃ kavyaṃ prayacchanti teṣāṃ tatpretya naśyati ||

13.90.16

jñānapūrvaṃ tu ye tebhyaḥ prayacchantyalpabuddhayaḥ |
purīṣaṃ bhuñjate tasya pitaraḥ pretya niścayaḥ ||

13.90.17

etānimānvijānīyādapāṅkteyāndvijādhamān |
śūdrāṇāmupadeśaṃ ca ye kurvantyalpacetasaḥ ||

13.90.18

ṣaṣṭiṃ kāṇaḥ śataṃ ṣaṇḍhaḥ śvitrī yāvatprapaśyati |
paṅktyā samupaviṣṭāyāṃ tāvaddūṣayate nṛpa ||

13.90.19

yadveṣṭitaśirā bhuṅkte yadbhuṅkte dakṣiṇāmukhaḥ |
sopānatkaśca yadbhuṅkte sarvaṃ vidyāttadāsuram ||

13.90.20

asūyatā ca yaddattaṃ yacca śraddhāvivarjitam |
sarvaṃ tadasurendrāya brahmā bhāgamakalpayat ||

13.90.21

śvānaśca paṅktidūṣāśca nāvekṣerankathañcana |
tasmātparisṛte dadyāttilāṃścānvavakīrayet ||

13.90.22

tilairvirahitaṃ śrāddhaṃ kṛtaṃ krodhavaśena ca |
yātudhānāḥ piśācāśca vipralumpanti taddhaviḥ ||

13.90.23

apāṅkto yāvataḥ pāṅktānbhuñjānānanupaśyati |
tāvatphalādbhraṃśayati dātāraṃ tasya bāliśam ||

13.90.14_2

ime tu bharataśreṣṭha vijñeyāḥ paṅktipāvanāḥ |
ye tvatastānpravakṣyāmi parīkṣasveha tāndvijān ||

13.90.25

vidyāvedavratastrātā brāhmaṇāḥ sarva eva hi |
sadācāraparāścaiva vijñeyāḥ sarvapāvanāḥ ||

13.90.26

pāṅkteyāṃstu pravakṣyāmi jñeyāste paṅktipāvanāḥ |
triṇāciketaḥ pañcāgnistrisuparṇaḥ ṣaḍaṅgavit ||

13.90.27

brahmadeyānusantānaśchandogo jyeṣṭhasāmagaḥ |
mātāpitroryaśca vaśyaḥ śrotriyo daśapūruṣaḥ ||

13.90.28

ṛtukālābhigāmī ca dharmapatnīṣu yaḥ sadā |
vedavidyāghratasnāto vipraḥ paṅktiṃ punātyuta ||

13.90.29

atharvaśiraso'dhyetā brahmacārī yatavrataḥ |
satyavādī dharmaśīlaḥ svakarmanirataśca saḥ ||

13.90.30

ye ca puṇyeṣu tīrtheṣu abhiṣekakṛtaśramāḥ |
makheṣu ca samantreṣu bhavantyavabhṛthaplutāḥ ||

13.90.31

akrodhanā hyacapalāḥ kṣāntā dāntā jitendriyāḥ |
sarvabhūtahitā ye ca śrāddheṣvetānnimantrayet ||

13.90.32

eteṣu dattamakṣayyamete vai paṅktipāvanāḥ |
ime pare mahābhāgā vijñeyāḥ paṅktipāvanāḥ ||

13.90.33

yatayo mokṣadharmajñā yogāḥ sucaritavratāḥ |
ye cetihāsaṃ prayatāḥ śrāvayanti dvijottamān ||

13.90.34

ye ca bhāṣyavidaḥ kecidye ca vyākaraṇe ratāḥ |
ardhāyate purāṇaṃ ye dharmaśāstrāṇyathāpi ca ||

13.90.35

adhītya ca yathānyāyaṃ vidhivattasya kāriṇaḥ |
upapanno gurukule satyavādī sahasraśaḥ ||

13.90.36

agryāḥ sarveṣu vedeṣu sarvapravacaneṣu ca |
yāvadete prapaśyanti paṅktyāstāvatpunantyuta ||

13.90.37

tato hi pāvanātpaṅktyāḥ paṅktipāvana ucyate |
krośādardhatṛtīyācca pāvayedeka eva hi ||

13.90.38

brahmadeyānusantāna iti brahmavido viduḥ |
anṛtviganupādhyāyaḥ sa cedagrāsanaṃ vrajet ||

13.90.39

ṛtvigbhirabhyanujñātaḥ paṅktyā harati duṣkṛtam |
atha cedvedavitsarvaiḥ paṅktidoṣairvivarjitaḥ ||

13.90.40

na ca syātpatito rājanpaṅktipāvana eva saḥ |
tasmātsarvaprayatnena parīkṣyāmantrayeddvijān ||

13.90.41

svakarmaniratānanyānkule jātānbahuśrutān |
yasya mitrapradhānāni śrāddhāni ca havīṃṣi ca |
na praṇinti pitṝndevānsvargaṃ ca na sa gacchati ||

13.90.42

yaśca śrāddhe kurute saṅgatāni na devayānena pathā sa yāti |
sa vai muktaḥ pippalaṃ bandhanādvā svargāllokāccyavate śrāddhamitraḥ ||

13.90.43

tasmānmitraṃ śrāddhakṛnnādriyeta dadyānmitrebhyaḥ saṅgrahārthaṃ dhanāni |
yanmanyate naiva śatruṃ na mitraṃ taṃ madhyasthaṃ bhojayeddhavyakavye ||

13.90.44

yathoṣare bījamuptaṃ na rohenna cāvaptā prāpnuyādbījabhāgam |
evaṃ śrāddhaṃ bhuktamanarhamāṇairna ceha nāmutra phalaṃ dadāti ||

13.90.45

brāhmaṇo hyanadhīyānastṛṇāgniriva śāmyati |
tasmai śrāddhaṃ na dātavyaṃ na hi bhasmani hūyate ||

13.90.46

sambhojanī nāma piśācadakṣiṇā sā naiva devānna pitṝnupaiti |
ihaiva lā bhrāmyati hanipuṇyā śālāntare gauriva naṣṭavatsā ||

13.90.47

yathā'gnau śānte ghṛtamājuhoti tannaiva devānna pitṝnupaiti |
tathā dattaṃ nartane gāyane ca yāṃ cānṛte dakṣiṇāmāvṛṇoti ||

13.90.48

ubhau hinasti na bhunakti caiṣā yā cānṛte dakṣiṇā dīyate vai |
āghātinī gārhitaiṣā patantī teṣāṃ pretānpātayeddevayānāt ||

13.90.49

ṛrṣāṇāṃ samaye nityaṃ ye caranti yudhiṣṭhira |
niścitāḥ sarvadharmajñāstāndevā brāhmaṇānviduḥ ||

13.90.50

svādhyāyaniṣṭhā ṛṣayo jñānaniṣṭhāstathaiva ca |
taponiṣṭhāśca boddhavyāḥ karmaniṣṭhāśca bhārata ||

13.90.51

kavyāni jñānaniṣṭhebhyaḥ pratiṣṭhāpyāni bhārata |
tatra ye brāhmaṇānkecinna nindanti hi te narāḥ ||

13.90.52

ye tu nindanti jalpeṣu na tāñchrāddheṣu bhojayet |
brāhmaṇā ninditā rājanhanyustraipuruṣaṃ kulam ||

13.90.53

vaikhānasānāṃ vacanamṛṣīṇāṃ śrūyate nṛpa |
dūrādeva parīkṣeta brāhmaṇānvedapāragān ||

13.90.54

priyo vā yadi vā dveṣyasteṣāṃ tu śrāddhamāvapet |
yaḥ sahasraṃ sahasrāṇāṃ bhojayedanṛtānnaraḥ |
ekastānmantravitprītaḥ sarvānarhati bhārata ||

Other recensions (1)

Linked texts (3)