The Great Epic of the Bhārata dynasty 6.9
Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) 6.9
- Language
- Sanskrit
6.9.1
dhṛtarāṣṭra uvāca |
yadidaṃ bhārataṃ varṣaṃ yatredaṃ mūrcchitaṃ balam |
yatrātimātralubdho'yaṃ putro duryodhano mama ||
6.9.2
yatra gṛddhā pāṇḍuputrā yatra me sajjate manaḥ |
etanme tattvamācakṣva tvaṃ hi me buddhimānmataḥ ||
6.9.3
sañjaya uvāca |
na tatra pāṇḍavā gṛddhāḥ śṛṇu rājanvaco mama |
gṛddho duryodhanastatra śakuniścāpi saubalaḥ ||
6.9.4
apare kṣatriyāścaiva nānājanapadeśvarāḥ |
ye gṛddhā bhārate varṣe na mṛṣyanti parasparam ||
6.9.5
atra te kīrtayiṣyāmi varṣaṃ bhārata bhāratam |
priyamindrasya devasya manorvaivasvatasya ca ||
6.9.6
pṛthostu rājanvainyasya tathekṣvākormahātmanaḥ |
yayāterambarīṣasya māndhāturnahuṣasya ca ||
6.9.7
tathaiva mucukundasya śiberauśīnarasya ca |
ṛṣabhasya tathailasya nṛgasya nṛpatestathā ||
6.9.8
kuśikasya ca durdharṣa gādheścaiva mahātmanaḥ |
somakasya ca durdharṣa dilīpasya tathaiva ca ||
6.9.9
anyeṣāṃ ca mahārāja kṣatriyāṇāṃ balīyasām |
sarveṣāmeva rājendra priyaṃ bhārata bhāratam ||
6.9.10
tatte varṣaṃ pravakṣyāmi yathāyathamarindama |
śrṛṇu me gadato rājanyanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi ||
6.9.11
mahendro malayaḥ sahyaḥ śuktimānṛkṣavānapi |
vindhyaśca pāriyātraśca saptaite kulaparvatāḥ ||
6.9.12
teṣāṃ sahasraśo rājanparvatāste samīpataḥ |
avijñātāḥ sāravanto vipulāścitrasānavaḥ ||
6.9.13
anye tato'parijñātā hrasvā hrasvopajīvinaḥ |
āryā mlecchāśca kauravya tairmiśrāḥ puruṣā vibho ||
6.9.14
nadīṃ pibanti vipulāṃ gaṅgāṃ sindhuṃ sarasvatīm |
godāvarīṃ narmadāṃ ca bāhudāṃ ca mahānadīm ||
6.9.15
śatadrūṃ candrabhāgāṃ ca yamunāṃ ca mahānadīm |
dṛṣadvatīṃ vipāśāṃ ca vipāpāṃ sthūlavālukām ||
6.9.16
nadīṃ vetravatīṃ caiva kṛṣṇaveṇīṃ ca nimnagām |
irāvatīṃ vitastāṃ ca payoṣṇīṃ devikāmapi ||
6.9.17
vedasmṛtāṃ vedavatīṃ tridivāmikṣulāṃ kṛmim |
karīṣiṇīṃ citravāhāṃ citrasenāṃ ca nimnagām ||
6.9.18
gomatīṃ dhūtapāpāṃ ca vandanāṃ ca mahānadīm |
kauśikīṃ trividāṃ kṛtyāṃ nicitāṃ lohitāraṇīm ||
6.9.19
rahasyāṃ śatakumbhāṃ ca sarayūṃ ca tathaiva ca |
carmaṇvatīṃ vetravatīṃ hastisomāṃ diśaṃ tathā ||
6.9.20
śarāvatīṃ payoṣṇīṃ ca veṇāṃ bhīmarathīmapi |
kāverīṃ culukāṃ cāpi vāṇīṃ śatabalāmapi ||
6.9.21
nīvārāmahitāṃ cāpi suprayogāṃ janādhipa |
pavitrāṃ kuṇḍalīṃ sindhuṃ rājanīṃ puramālinīm ||
6.9.22
pūrvābhirāmāṃ vīrāṃ ca bhīmāmoghavatīṃ tathā |
pāśāśinīṃ pāpaharāṃ mahendrāṃ pāṭalāvatīm ||
6.9.23
karīṣiṇīmasiknīṃ ca kuśacīrāṃ mahānadīm |
makarīṃ pravarāṃ menāṃ hemāṃ ghṛtavatīṃ tathā ||
6.9.24
purāvatīmanuṣṇāṃ ca śaibyāṃ kāpīṃ ca bhārata |
sadānīrāmadhṛṣyāṃ ca kuśadhārāṃ mahānadīm ||
6.9.25
sadākāntāṃ śivāṃ caiva tathā vīramatīmapi |
vastrāṃ suvastrāṃ gaurīṃ ca kampanāṃ sahiraṇvatīm ||
6.9.26
varāṃ vīrakarāṃ cāpi pañcamīṃ ca mahānadīm |
rathacitrāṃ jyotirathāṃ viśvāmitrāṃ kapiñjalām ||
6.9.27
upendrāṃ bahulāṃ caiva kuvīrāmambuvāhinīm |
vinadīṃ piñjalāṃ veṇāṃ tuṅgaveṇāṃ mahānadīm ||
6.9.28
vidiśāṃ kṛṣṇaveṇāṃ ca tāmrāṃ ca kapilāmapi |
khaluṃ suvāmāṃ vedāśvāṃ hariśrāvāṃ mahāpagām ||
6.9.29
śīghrāṃ ca picchilāṃ caiva bhāradvājīṃ ca nimnagām |
kauśikīṃ nimnagāṃ śoṇā bāhudāmatha candramām ||
6.9.30
durgāṃ citraśilāṃ caiva brahmavedhyāṃ bṛhadvatīm |
yavakṣāmatha rohīṃ ca tathā jāmbūnadīmapi ||
6.9.31
sunasāṃ tamasāṃ dāsīṃ vasāmanyāṃ varāṇasīm |
nīlāṃ dhṛtavatīṃ caiva parṇāśāṃ ca mahānadīm ||
6.9.32
mānavīṃ vṛṣabhāṃ caiva brahmamedhyāṃ bṛhaddhvanīm |
etāścānyāśca bahudhā mahānadyo janādhipa ||
6.9.33
sadā nirāmayāṃ kṛṣṇāṃ mandagāṃ mandavāhinīm |
brāhmaṇīṃ ca mahāgaurīṃ durgāmapi ca bhārata ||
6.9.34
citropalāṃ citrarathāṃ mañculāṃ vāhinīṃ tathā |
mandākinīṃ vaitaraṇīṃ koṣāṃ cāpi mahānadīm ||
6.9.35
śuktimatīmanaṅgāṃ ca tathaiva vṛṣasāhvayām |
lohityāṃ karatoyāṃ ca tathaiva vṛṣakāhvayām ||
6.9.36
kumārīmṛṣikulyāṃ ca māriṣāṃ ca sarasvatīm |
mandākinīṃ supuṇyāṃ ca sarvāṃ gaṅgāṃ ca bhārata ||
6.9.37
viśvasya mātaraḥ sarvāḥ sarvāścaiva mahāphalāḥ |
tathā nadyastvaprakāśāḥ śataśo'tha sahasraśaḥ ||
6.9.38
ityetāḥ sarito rājansamākhyātā yathāsmṛti |
ata ūrdhvaṃ janapadānnibodha gadato mama ||
6.9.39
tatreme kurupāñcālāḥ śālvā mādreyajāṅgalāḥ |
śūrasenāḥ pulindāśca bodhā mālāstathaiva ca ||
6.9.40
matsyāḥ kuśalyāḥ sauśalyāḥ kuntayaḥ kāntikosalāḥ |
cedimatsyakarūśāśca bhojāḥ sindhupulindakāḥ ||
6.9.41
uttamāśca daśārṇāśca mekalāścotkalaiḥ saha |
pañcālāḥ kosalāścaiva naikapṛṣṭhā dhurandharāḥ ||
6.9.42
godhā madrakaliṅgāśca kāśayo'parakāśayaḥ |
jaṭharāḥ kukkurāścaiva sadaśārṇāśca bhārata ||
6.9.43
kuntayo'vantayaścaiva tathaivāparakuntayaḥ |
gomantā mandakāḥ saṇḍā vidarbhā rūpavāhikāḥ ||
6.9.44
aśmakāḥ pāṇḍurāṣṭrāśca goparāṣṭrāḥ karītayaḥ |
adhirājyakuśādyāśca mallarāṣṭraṃ ca kevalam ||
6.9.45
vāravāsyāyavāhāśca cakrāścakrātayaḥ śakāḥ |
videhā magadhāḥ svakṣā malajā vijayāstathā ||
6.9.46
aṅgā vaṅgāḥ kaliṅgāśca yakṛllomāna eva ca |
mallāḥ sudeṣṇāḥ prahlādā māhikāḥ śaśikāstathā ||
6.9.47
bāhlikā vāṭadhānāśca ābhīrāḥ kālatoyakāḥ |
aparāntāḥ parāntāśca pañcālāścarmamaṇḍalāḥ ||
6.9.48
aṭavīśikharāścaiva merubhūtāśca māriṣa |
upāvṛttānupāvṛttāḥ svarāṣṭrāḥ kekayāstathā ||
6.9.49
kundāparāntā māheyāḥ kakṣāḥ sāmudraniṣkuṭāḥ |
andhrāśca bahavo rājannantargiryāstathaiva ca ||
6.9.50
bahirgiryāṅgamalajā magadhā mānavarjakāḥ |
samantarāḥ prāvṛṣeyā bhārgavāśca janādhipa ||
6.9.51
puṇḍrā bhargāḥ kirātāśca sudṛṣṭā yāmunāstathā |
śakā niṣādā niṣadhāstathaivānartanairṛtāḥ ||
6.9.52
durgālāḥ pratimatsyāśca kuntalāḥ kosalāstathā |
tīragrahāḥ śūrasenā ījikāḥ kanyakāguṇāḥ ||
6.9.53
tilabhārā masīrāśca madhumantaḥ sakundakāḥ |
kāśmīrāḥ sindhusauvīrā gāndhārā darśakāstathā ||
6.9.54
abhīsārā ulūtāśca śaivalā bāhlikāstathā |
dārvī ca vānavā darvā vātajāmarathoragāḥ ||
6.9.55
bahuvādyāśca kauravya sudāmānaḥ sumallikāḥ |
vadhrāḥ karīṣakāścāpi kulindopatyakāstathā ||
6.9.56
vanāyavo daśāpārśvaromāṇaḥ kuśabindavaḥ |
kacchā gopālakakṣāśca jāṅgalāḥ kuruvarṇakāḥ ||
6.9.57
kirātā barbarāḥ siddhā vaidehāstāmraliptakāḥ |
oṇḍrā mlecchāḥ saisiridhrāḥ pārvatīyāśca māriṣa ||
6.9.58
athāpare janapadā dakṣiṇā bharatarṣabha |
draviḍāḥ keralāḥ prācyā bhūṣikā vanavāsikāḥ ||
6.9.59
karṇāṭakā mahiṣakā vikalpā mūṣakāstathā |
jhillikāḥ kuntalāścaiva sauhṛdā nabhakānanāḥ ||
6.9.60
kaukuṭṭakāstathā colāḥ koṅkaṇā mālavā narāḥ |
samaṅgāḥ karakāścaiva kukurāṅgāramāriṣāḥ ||
6.9.61
dhvajinyutsavasaṅketāstrigartāḥ sālvasenayaḥ |
vyūkāḥ kokabakāḥ proṣṭhāḥ sarmavegavaśāstathā ||
6.9.62
tathaiva vindhyaculikāḥ pulindā valkalaiḥ saha |
mālavā ballavāścaiva tathaivāparaballavāḥ ||
6.9.63
kulindāḥ kāladāścaiva kuṇḍalāḥ karaṭāstathā |
mūṣakāstanabālāśca sanīpā ghaṭasṛñjayāḥ ||
6.9.64
aṭhidāḥ pāśivāṭāśca tanayāḥ sunayāstathā |
ṛṣikā vidabhāḥ kākāstaṅgaṇāḥ parataṅgaṇāḥ ||
6.9.65
uttarāścāparamlecchāḥ krūrā bharatasattama |
yavanāścīnakābhyojā dāruṇā mlecchajātayaḥ ||
6.9.66
sakṛdgrahāḥ kulatthāśca hūṇāḥ pārasikaiḥ saha |
tathaiva ramaṇāścīnāstathaiva daśamālikāḥ ||
6.9.67
kṣatriyopaniveśāśca vaiśyaśūdrakulāni ca |
śūdrābhīrāśca daradāḥ kāśmīrāḥ paśubhiḥ saha ||
6.9.68
khāśīrāścāntacārāśca pahlavā girigahvarāḥ |
ātreyāḥ sabharadvājāstathaiva stanapoṣikāḥ ||
6.9.69
proṣakāśca kaliṅgāśca kirātānāṃ ca jātayaḥ |
tomarā hanyamānāśca tathaiva karabhañjakāḥ ||
6.9.70
ete cānye janapadāḥ prācyodīcyāstathaiva ca |
uddeśamātreṇa mayā deśāḥ saṅkīrtitā vibho ||
6.9.71
yathāguṇabalaṃ cāpi trivargasya mahāphalam |
duhyeta dhenuḥ kāmadhuk bhūmiḥ samyaganuṣṭhitā ||
6.9.72
tasyāṃ gṛddhyanti rājānaḥ śūrā dharmārthakovidāḥ |
te tyajantyāhave prāṇānvasugṛddhāstarasvinaḥ ||
6.9.73
devamānuṣakāyānāṃ kāmaṃ bhūmiḥ parāyaṇam |
anyonyasyāvalumpanti sārameyā yathā''miṣam ||
6.9.74
rājāno bharataśreṣṭha bhoktukāmā vasundharām |
na cāpi tṛptiḥ kāmānāṃ vidyate'dyāpi kasyacit ||
6.9.75
tasmātparigrahe bhūmeryatante kurupāṇḍavāḥ |
sāmnā bhedena dānena daṇḍenaiva ca bhārata ||
6.9.76
pitā bhrātā ca putrāśca khaṃ dyauśca narapuṅgava |
bhūmirbhavati bhūtānāṃ samyagacchidradarśanā ||
Other recensions (1)
- Mahābhārata — Vyāsa, Sanskrit
Linked texts (3)
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Śivatattvaratnākara — Basappa Nāyaka 1684, Sanskrit
- Śivattvaratnākara — Basava, Sanskrit