Mahabharata 7.157: saptapañcāśadadhika śatatamo'dhyāyaḥ
Mahābhārata 7.157
- Language
- Sanskrit
saptapañcāśadadhika śatatamo'dhyāyaḥ
7.157.1
dhṛtarāṣṭra uvāca |
ekavīravadhe moghā śaktiḥ sūtātmaje yadā |
kasmātsarvānsamutsṛjya sa tāṃ pārthe na muktavān || 1 ||
7.157.2
tasminhate hatā hi syuḥ sarve pāṇḍavasṛñjayāḥ |
ekavīravadhe kasmānna yuddhe jayamādadhat || 2 ||
7.157.3
āhūto na nivarteyamiti tasya mahāvratam |
svayamāhvayitavyaḥ sa sūtaputreṇa phalgunaḥ || 3 ||
7.157.4
tato dvairathamānīya phalgunaṃ śakradattayā |
na jaghāna vṛṣā kasmāttanmamācakṣva saṃjaya || 4 ||
7.157.5
nūnaṃ buddhivihīnaścāpyasahāyaśca me sutaḥ |
śatrubhirvyaṃsitopāyaḥ kathaṃ nu sa jayedarīn || 5 ||
7.157.6
yā hyasya paramā śaktirjayasya ca parāyaṇam |
sā śaktirvāsudevena vyaṃsitāsya ghaṭotkace || 6 ||
7.157.7
kuṇeryathā hastagataṃ hriyedbilvaṃ balīyasā |
tathā śaktiramoghā sā moghībhūtā ghaṭotkace || 7 ||
7.157.8
yathā varāhasya śunaśca yudhyatostayorabhāve śvapacasya lābhaḥ |
manye vidvanvāsudevasya tadvadyuddhe lābhaḥ karṇahaiḍimbayorvai || 8 ||
7.157.9
ghaṭotkaco yadi hanyāddhi karṇaṃ paro lābhaḥ sa bhavetpāṇḍavānām |
vaikartano vā yadi taṃ nihanyāttathāpi kṛtyaṃ śaktināśātkṛtaṃ syāt || 9 ||
7.157.10
iti prājñaḥ prajñayaitadvicārya ghaṭotkacaṃ sūtaputreṇa yuddhe |
ayodhayadvāsudevo nṛsiṃhaḥ priyaṃ kurvanpāṇḍavānāṃ hitaṃ ca || 10 ||
7.157.11
saṃjaya uvāca |
etaccikīrṣitaṃ jñātvā karṇe madhunihā nṛpa |
niyojayāmāsa tadā dvairathe rākṣaseśvaram || 11 ||
7.157.12
ghaṭotkacaṃ mahāvīryaṃ mahābuddhirjanārdanaḥ |
amoghāyā vighātārthaṃ rājandurmantrite tava || 12 ||
7.157.13
tadaiva kṛtakāryā hi vayaṃ syāma kurūdvaha |
na rakṣedyadi kṛṣṇastaṃ pārthaṃ karṇānmahārathāt || 13 ||
7.157.14
sāśvadhvajarathaḥ saṃkhye dhṛtarāṣṭra patedbhuvi |
vinā janārdanaṃ pārtho yogānāmīśvaraṃ prabhum || 14 ||
7.157.15
taistairupāyairbahubhī rakṣyamāṇaḥ sa pārthiva |
jayatyabhimukhaḥ śatrūnpārthaḥ kṛṣṇena pālitaḥ || 15 ||
7.157.16
saviśeṣaṃ tvamoghāyāḥ kṛṣṇo'rakṣata pāṇḍavam |
hanyātkṣiptā hi kaunteyaṃ śaktirvṛkṣamivāśaniḥ || 16 ||
7.157.17
dhṛtarāṣṭra uvāca |
virodhī ca kumantrī ca prājñamānī mamātmajaḥ |
yasyaiṣa samatikrānto vadhopāyo jayaṃ prati || 17 ||
7.157.18
tavāpi samatikrāntametadgāvalgaṇe katham |
etamarthaṃ mahābuddhe yattvayā nāvabodhitaḥ || 18 ||
7.157.19
saṃjaya uvāca |
duryodhanasya śakunermama duḥśāsanasya ca |
rātrau rātrau bhavatyeṣā nityameva samarthanā || 19 ||
7.157.20
śvaḥ sarvasainyānutsṛjya jahi karṇa dhanaṃjayam |
preṣyavatpāṇḍupāñcālānupabhokṣyāmahe tataḥ || 20 ||
7.157.21
atha vā nihate pārthe pāṇḍuṣvanyatamaṃ tataḥ |
sthāpayedyudhi vārṣṇeyastasmātkṛṣṇo nipātyatām || 21 ||
7.157.22
kṛṣṇo hi mūlaṃ pāṇḍūnāṃ pārthaḥ skandha ivodgataḥ |
śākhā ivetare pārthāḥ pāñcālāḥ patrasaṃjñitāḥ || 22 ||
7.157.23
kṛṣṇāśrayāḥ kṛṣṇabalāḥ kṛṣṇanāthāśca pāṇḍavāḥ |
kṛṣṇaḥ parāyaṇaṃ caiṣāṃ jyotiṣāmiva candramāḥ || 23 ||
7.157.24
tasmātparṇāni śākhāśca skandhaṃ cotsṛjya sūtaja |
kṛṣṇaṃ nikṛndhi pāṇḍūnāṃ mūlaṃ sarvatra sarvadā || 24 ||
7.157.25
hanyādyadi hi dāśārhaṃ karṇo yādavanandanam |
kṛtsnā vasumatī rājanvaśe te syānna saṃśayaḥ || 25 ||
7.157.26
yadi hi sa nihataḥ śayīta bhūmau yadukulapāṇḍavanandano mahātmā |
nanu tava vasudhā narendra sarvā sagirisamudravanā vaśaṃ vrajeta || 26 ||
7.157.27
sā tu buddhiḥ kṛtāpyevaṃ jāgrati tridaśeśvare |
aprameye hṛṣīkeśe yuddhakāle vyamuhyata || 27 ||
7.157.28
arjunaṃ cāpi kaunteyaṃ sadā rakṣati keśavaḥ |
na hyenamaicchatpramukhe sauteḥ sthāpayituṃ raṇe || 28 ||
7.157.29
anyāṃścāsmai rathodārānupasthāpayadacyutaḥ |
amoghāṃ tāṃ kathaṃ śaktiṃ moghāṃ kuryāmiti prabho || 29 ||
7.157.30
tataḥ kṛṣṇaṃ mahābāhuḥ sātyakiḥ satyavikramaḥ |
papraccha rathaśārdūla karṇaṃ prati mahāratham || 30 ||
7.157.31
ayaṃ ca pratyayaḥ karṇe śaktyā cāmitavikrama |
kimarthaṃ sūtaputreṇa na muktā phalgune tu sā || 31 ||
7.157.32
vāsudeva uvāca |
duḥśāsanaśca karṇaśca śakuniśca sasaindhavaḥ |
satataṃ mantrayanti sma duryodhanapurogamāḥ || 32 ||
7.157.33
karṇa karṇa maheṣvāsa raṇe'mitaparākrama |
nānyasya śaktireṣā te moktavyā jayatāṃ vara || 33 ||
7.157.34
ṛte mahārathātpārthātkuntīputrāddhanaṃjayāt |
sa hi teṣāmatiyaśā devānāmiva vāsavaḥ || 34 ||
7.157.35
tasminvinihate sarve pāṇḍavāḥ sṛñjayaiḥ saha |
bhaviṣyanti gatātmānaḥ surā iva niragnayaḥ || 35 ||
7.157.36
tatheti ca pratijñātaṃ karṇena śinipuṃgava |
hṛdi nityaṃ tu karṇasya vadho gāṇḍīvadhanvanaḥ || 36 ||
7.157.37
ahameva tu rādheyaṃ mohayāmi yudhāṃ vara |
yato nāvasṛjacchaktiṃ pāṇḍave śvetavāhane || 37 ||
7.157.38
phalgunasya hi tāṃ mṛtyumavagamya yuyutsataḥ |
na nidrā na ca me harṣo manaso'sti yudhāṃ vara || 38 ||
7.157.39
ghaṭotkace vyaṃsitāṃ tu dṛṣṭvā tāṃ śinipuṃgava |
mṛtyorāsyāntarānmuktaṃ paśyāmyadya dhanaṃjayam || 39 ||
7.157.40
na pitā na ca me mātā na yūyaṃ bhrātarastathā |
na ca prāṇāstathā rakṣyā yathā bībhatsurāhave || 40 ||
7.157.41
trailokyarājyādyatkiṃcidbhavedanyatsudurlabham |
neccheyaṃ sātvatāhaṃ tadvinā pārthaṃ dhanaṃjayam || 41 ||
7.157.42
ataḥ praharṣaḥ sumahānyuyudhānādya me'bhavat |
mṛtaṃ pratyāgatamiva dṛṣṭvā pārthaṃ dhanaṃjayam || 42 ||
7.157.43
ataśca prahito yuddhe mayā karṇāya rākṣasaḥ |
na hyanyaḥ samare rātrau śaktaḥ karṇaṃ prabādhitum || 43 ||
7.157.44
saṃjaya uvāca |
iti sātyakaye prāha tadā devakinandanaḥ |
dhanaṃjayahite yuktastatpriye satataṃ rataḥ || 44 ||
Commentaries (5)
- Bhāratabhāvadīpa — Nīlakaṇṭha Caturdhara 1650, Sanskrit
- Jñānadīpikā — Devabodha, Sanskrit
- Lakṣaślokālaṅkāra — Vādirāja, Sanskrit
- Mahābhārataṭīkā — Nīlakaṇṭha Dīkṣita, Sanskrit
- Lakṣābharaṇa — Vādirāja Sūri, Sanskrit
Other recensions (1)
- Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) — Sanskrit