Dashakumaracarita 2.2
Daśakumāracarita 2.2
- Language
- Sanskrit
2.2
hemakaraṇḍakāccavāsatāmbūlavīṭikāṃ kapūrasphuṭikāṃ pārijātakaṃ copayujyālaktakapāṭalena tadrasena sudhābhitau cakravākamithunaṃ niraṣṭhīvam /
aṅgulīyakavinimayaṃ ca kṛtvā kathaṅkathamapi niragām /
suraṅgayā ca pratyetya bandhāgāraṃ tatra baddhasya nāgarikavarasya siṃhaghoṣanāmnasteṣveva dineṣu mitratvenopacaritasya "evaṃ mayā hatastapasvī kāntakaḥ, tattvayā pratibhidya rahasyaṃ labdhavyo mokṣaḥ' ityupadiśya saha śṛgālikayā nirakrāmiṣam /
nṛpatipathe ca samāgatya rakṣikapuruṣairagṛhye /
acintayaṃ ca-"alamasmi javenāpasartumanāmṛṣṭa evaibhiḥ /
eṣā punarvarākī gṛhyeta /
tadidamatra prāptarūpam' iti tāneva capalamabhipatya svapṛṣṭhasamarpitakūrparaḥ parāṅmukhaḥ sthitvā "bhadrāḥ, yadyahamasmi taskaraḥ badhnīta mām /
yuṣmākamayamadhikāraḥ, na punarasyā varṣiyasyāḥ' ityavādiṣam /
sā tu tāvataivonnītamadabhiprāyā tānsapraṇāmamabhyetya "bhadramukhāḥ, mamaiṣa putro vāyugrastaściraṃ cikitsitaḥ /
pūrvedyaḥ prasannakalpaḥ prakṛtiśtha eva jātaḥ /
jātāsthayā mayā bandhanānniṣkramayya snāpito 'nulepitaścaparidhāpyaniṣpravāṇiyugalamabhyavahārya paramānnamauśīre 'dyakāmacāraḥ kṛto 'bhūt /
atha niśīthe bhūya eva vāyunighnaḥ "nihatya kāntakaṃ nṛpatiduhitrā rameya' iti raṃhasā pareṇa rājapathamabhyapatat /
nirūpya cāhaṃ putramevaṅgatamasyāṃ velāyāmanudhāvāmi /
tatprasīdata /
baddhvainaṃ mahyamarpayata' iti yāvadasaukrandati tāvadahaṃ "sthavire, kena devo mātariśvā baddhapūrvaḥ /
kimete kākāḥśauṅgeyasya me nigrahītāraḥ /
śāntaṃ pāpam' ityabhyadhāvam /
asāvapyamībhiḥ "tvamevonmattā yānunmatta ityunmattaṃ muktadavatī /
kastamidānīṃ badhnāti' iti ninditā kadarthitā rudatyevamāmanvadhāvat /
gatvā ca rāgamañjarīgṛhaṃ ciravirahakhedavihvalāmimāṃ bahuvidhaṃ samāśvāsya taṃ niśāśeṣamanayam /
pratyūṣe punarudārakeṇa ca samagacche /
atha bhagavantaṃ marīciṃ veśakṛcchudutthāya punaḥ pratitaptatapaḥprabhāvapratyāpannādivyacakṣuṣamupasaṃgamya tenāsmyevaṃbhūtatvaddarśanamavagamitaḥ /
siṃhaghoṣaśca kāntakāpacāraṃ nirbhidya tatapade prasannena rājñā pratiṣṭhāpitaḥ tenaiva cārakasuraṅgāpathena kanyāpurapraveśaṃ bhūyo 'pi me samapādayat /
samagaṃsi cāhaṃ śṛgālikāmukhaniḥsṛtavārtānuraktayā rājaduhitrā /
taṣveve divaseṣu caṇḍavarmā siṃhavarmāvadhūtaduhitṛprārthanaḥ kupito 'bhiyujya puramavāruṇat /
amarṣaṇaścāṅgarājo yāvadariḥ pāragrāmikaṃ vidhimācikīrṣati tāvatsvayameva prākāraṃ nirbhidya pratyāsannānapi sahāyānapratīkṣamāṇo nirgatyābhyadhikabalena vidviṣā mahati saṃparāye bhinnavarmā siṃhavarmā balādagṛhyata /
ambālikā ca balavadabhigṛhya caṇḍavarmaṇā haṭhātpariṇetumātmabhavanamanīyat /
kautukaṃ ca sa kila kṣapāvasāne vivāha ityabadhnāt /
ahaṃ ca dhanamitragṛhe tadvivāhāyaiva pinaddhamaṅgalapratisarastamevamavocam-"sakhe, samāpatitamevāṅgarājābhisaraṃ rājamaṇḍalam /
sugūḍhameva saṃbhūya pauravṛddhaistadupāvartaya /
upāvṛttaśca kṛttaśirasameva śutruṃ drakṣyasi' iti /
"tathā' iti tenābhyupagate gatāyuṣo 'muṣya bhavanamutsavākulamupasamādhīyamānapariṇayopakaraṇamistataḥ praveśanirgamapravṛttalokasaṃbādhamalakṣyaśastrikaḥ saha praviśya maṅgalapāṭhakairambalikāpāṇipallavamagnau sākṣiṇyātharvaṇena vidhinārpyamāṇamāditsamānasyāyāminaṃ bāhuduṇḍamākṛṣya cchurikayorasi prāharṣam /
sphurataśca katipayānanyānapi yamaviṣayamagamayam /
hatavidhvastadaṃ ca tadgṛhaman vicaranvepamānamadhuragātrīṃ viśālalocanāmabhiniśāmya tadāliṅganasukhamanububhūṣustāmādāya garbhagṛhamavikṣam /
asminneva kṣaṇe tavāsmi navāmbuvāhastanitagambhīreṇa svareṇānugṛhītaḥ' iti /
śrutvā ca smitvā ca devo 'pi rajavāhanaḥ "kathamasi kārkasyena karṇīsutamapyatikrāntaḥ' ityabhidhāya punaravekṣyopahāravarmāṇam ācakṣva, tavedānīmavasaraḥ' ityabhāṣata /
so 'pi sasmitaṃ praṇasyārabhatābhidhātum //
2.2.p1
iti śrīdaṇḍinaḥ kṛtau daśakumāracarite 'pahāravarmacaritaṃ nāma dvitīya ucchvāsaḥ
2.2.p2
START Dkc 2,3:
2.2.p3
tṛtīyocchvāsaḥ
Commentaries (4)
- Bhūṣaṇa — Śivarāma, Sanskrit
- Padacandrikā Daśakumāraṭīkā — Kavīndra Ācārya Sarasvatī, Sanskrit
- Laghudīpikā — Sanskrit
- Padadīpikā — Sanskrit
Discussed in (1)
- The Beginnings of Buddhist Art and Other Essays in Indian and Central-Asian Archaeology — Foucher et al. 1917, English