Pramāṇa · Search · About · API

Jivanandanataka (Anandaramamakhin) 4

Jīvānandanāṭaka (Ānandarāmamakhin) 4

Language
Sanskrit

Contents

4.1

vidūṣakaḥ—uttaṃ khu doārieṇa pāṇeṇa raṇṇo rasagandhaavarappadāṇaṃ suṇia baliaṃ rosavasaṃgadeṇa jakkhahadeṇa paṇḍuṇā saha kiṃpi mantūṇa saparivārassa amhāṇaṃ raṇṇo uvari vaikkamaṃ kiṃpi kāduṃ ujjoo karīaditti sudavandeṇa viṇṇāṇaṇāmaheeṇa mantiṇā kajjagadiṃ āvediamāṇo anteuravediantare ciṭṭhaditti | tā rāasamīpaṃ gamissam | (iti parikramyodaraṃ karatalena parāmṛśya |)
aho, muhuttādo puvvaṃ khādidaṃ mātuluṅgaphalappamāṇaṃ modaāṇaṃ sadaṃ vi jiṇṇaṃ
jādam | jaṃ tasmi samae dhaṇṇakumbhīpīṇuttuṅgo maha picaṇḍo ṭhido | dāṇiṃ uṇa
tiṇṇakido kaṭo via taṇūhodi | (vimṛśya |) ṇaṃ majjaṇaṇo vahnidi | taha hi
pattagadaṃ varahariṇo tihāe pivai sīalaṃ salilam
gandheṇa kuṇai suhidaṃ vāṇaṃ tridamisrasakkarāpūvo

4.1.p1

aho pamādo | rāasamīvaṃ gamissaṃ ti mahāṇasasamīvaṃ gado hmi | ado
evva taha vattulataṇuaragodhūmāpūvasaṃhitasarāvohiṃ māhisadahimaṇḍamissidamāsavariṅgaabhagavavisemaṃṇiviḍiabhāaṇehiṃ paritattambarisabhajjidacaṇaaapūripiṇḍaehiṃ phāṇiasaṃkaliajavadhāṇāsamullasidavisālāmattehiṃ duddhadahisakkarāsammiliabhāvidvavivihapithuarāsisaṃpuṇṇavisaṅkaḍacasaavisesehiṃ mahillamuulapuñjadhavalasālitaṇḍulannasamucca avirājidastambhamaabhaṇḍagaṇabbhantaraṭṭhāvidvasuvaṇṇasavaṇṇamūpaṇihāṇapiṭṭharehiṃ kittaparivakvantākakāraillapaḍolakosātaīṇippāvarāamāsakadalīpa ṇasakubbhaṇḍappamuhasalāṭukhaṇḍamayaśākapaṇḍamaṇḍidabahuvidhabhāaṇavisesehiṃ a parisohamāṇassa mahāṇasassa visamaro
gandho | ghumaghumāadi me ṇāsābilam | silasilāadi tālurasaṇāmūle
suṇiggattaraṃ lālājalam | pajjaladviva haṇūmantavālaggalaggaggisihāgahidagharaparamparaṃ laṅkāuraṃ via bubhukkhāuraṃ me udaram | (kiṃcitpurato vilokya |)
iha khu mahāṇasaduvāradese avaṇadapuvvakāo viloīadi culhipāvaapajjalaṇatthaphukkārapavaṇavikkiṇṇabhasitaleśapuñjadhūsaramukho ṇiḍiladīsantaviralasedambukaṇio karaṅgulīlaggahiṅguparimalasaṃtappidasamīvagadajaṇaghāṇendio īsasaṃkamideṅgālalañchidparidhāṇapaḍo dakkhiṇakaraggahīdadavvīsiharataṇutaradīsantavilo liasāapāavappho aṇṇakaralambitendhaṇasaalo bhaddamuho ṇāma
paurogavo | tā eṇaṃ evva pucchāmi | ae bhaddamuha, tue pakkesu bhakkhavisesesu kiṃ vi kiṃ vi maha hatthe dādavvaṃ jaṃ bhakkhia edaṃ suṭu edaṃ ṇetti
viāria kahemiṃ jaṃ suṭhu taṃ parivesia raṇṇo hatthādo pāridosiaṃ gehvadu bhavam | (sāmarṣam |) kahaṃ eso dāsīeputto 'jai tuha bubhukkhā tado
raṇṇo samīpaṃ gadua bhoaṇaṃ dādavvaṃ ti puccha | ahaṃ udaraṃbhariṇo tuha
kiṃ vi ṇa dāissaṃ' ti bhaṇia mahāṇasabbhantaraṃ gado | hodu | rāasamīpaṃ
gamissam | (iti parikramyāvalokya ca |) kahaṃ ettha rāasamīve viaṇe alagaddeṇa gilhia bilaṃ pavesido maṇḍūo via kiṃ vi aṇakkharaṃ palavanto
amacco vedhaveo (?) ciṭṭhai | tā samaaṃ paḍivālissam | (iti tiṣṭhati |) (ka)

4.1.p2

tataḥ praviśati rājā mantrī ca

4.2

rājā—(karṇaṃ dattvā |) kāryaparyālocanayātikrānto'pyarthadivaso na jñātaḥ
yata idānīm
pātragataṃ gṛhahariṇastṛṣṇayā pivati śītalaṃ salilam
gandhena karoti sukhitaṃ ghrāṇaṃ ghṛtamiśraśarkarāpūpaḥ
aho pramādaḥ | rājasamīpaṃ gamiṣyāmīti mahānasasamīpaṃ gato'smi | ata
eva tathā vartulatanutaragodhūmāpūpasaṃhitaśarāvaiḥ māhiṣadadhimaṇḍamiśritamāpaviracitabhakṣyaviśeṣaniviḍitabhājanaiḥ paritaptāmvarīpabharjitacaṇakacayapūritapiṇḍakaiḥ
phāṇitasaṃkalitayavadhānāsamullasitaviśālāmātraiḥ dugdhadadhiśarkarāsālilabhāvitavividhapṛthukarāśisaṃpūrṇavipaṅkaṭaracapakaviśeṣaiḥ mallikāmukulapuñjadhavalaśālitaṇḍulānnasamuccayavirājitatāmramayabhāṇḍagaṇāmyantarasthāpitasuvarṇasavarṇasūpanidhānapiṭharaiḥ kṛttaparipakvavṛntākakāravellapaṭolakośātakīniṣpāvarājamāpakadalīkanasakūṣmāṇḍapramukhaśalāṭukhaṇḍamayaśākapaṇḍamaṇḍitabahuvidhabhājanaviśeṣaiśca pariśobhamānasya mahānasasya visṛmaro gandhaḥ | ghumaghumāyate me nāsāvilam | silasilāyate tālurasanāmūle sunirgatvaraṃ lālājalam | prajvalatīva hanūmadvālāgralagnāmiśikhāgṛhītagṛhaparamparaṃ laṅkāpuramiva vubhukṣāturaṃ me udaram | iha khalu mahānasadvāradeśe'vanatapūrvakāyo vilokyate cullīpāvakaprajvalanārthaphūtkārapavanavikīrṇabhasitaleśapuñjadhūsaramukho niṭiladṛśyamānaviralasvedānbukaṇikaḥ karāṅgulilagnahiṅguparimalasaṃtarpitasamīpagatajanaghrāṇendriyaḥ īṣatsaṃkramiteṅgālalāñchitaparidhānapaṭo dakṣiṇakaragṛhītadarvīśikharatanūtaradṛśyamānaviloḷitaśākapākavāṣpaḥ anyakaralambitendhanaśakalo bhadramukho nāma paurogavaḥ | tadekameva pṛcchāmi | aye bhadramukha, tvayā pakveṣu bhakṣyaviśeṣeṣu kimapi kimapi mama haste
dātavyaṃ yadbhakṣayitvā idaṃ suṣṭhu idaṃ neti vicārya kathayāmi yatsuṣṭhu tatpariveṣya rājño hastāt pāritoṣikaṃ gṛhṇātu bhavān | kathameṣa dāsyāḥputraḥ 'yadi
tava bubhukṣā tadā rājñaḥ samīpaṃ gatvā bhojanaṃ dātavyamiti pṛccha | ahamudaraṃbherastava kimapi na dāsyāmi' iti bhaṇitvā mahānasāmyantaraṃ gataḥ | bhavatu | rājasamīpaṃ gamiṣyāmi | kathamatra rājasamīpe vijane alagardena gṛhītvā
prāsādodarapuñjitapratiravaprāgbhāradīrghīkṛtaṃ
sadyaḥ pañjaragarbha eva cakitānuddhrāmayantaṃ śukān
kāryavyāpriyamāṇamānavamukhaṃ karṣantamātmonmukhaṃ
madhyāhnāgamasūcanāya paṭaho dhatte dhvaniṃ tāḍitaḥ

4.3

saṃprati hi ghorātapasaṃtāpamasahamānāḥ prāṇinaḥ prāyeṇa pracchāyaśītalaṃ
pradeśamāvāsāya prārthayante | tathā hi
āsīdanti viśālaśailaśikharabhraśyannadīnirjharāṃ
śukrāpāṅgakulāni sūryakiraṇaiḥ śūnyāmaraṇ‍yāvanīm
āvartasphuṭapuṇḍarīkamukulapreṅkholanodgandhinā
tṛpyanto marutā svapanti ca nadītīre vileṣūragāḥ

4.4

mantrī—aho yauvanaśriyaṃ puṣṇātyeṣa divasaḥ | yataḥ
chāyāśītalamadhvani drumatalaṃ caṇḍāttapopaplutāḥ
śauriṃ dānavapīḍitā iva surāḥ pānthā bhajanti drutam
duṣkīrtiṃ kṣitipā iva prakṛtibhirlobhāvadhūttārthino
gāhante ca kareṇubhiḥ saha nadīmāraṇyakā vāraṇāḥ

4.5

api cedānīm
gharmāmbhaḥkaṇalupyamānamakarāpatrāṅkurālaṃkriyaṃ
bhūyiṣṭhodgataphūtkriyānilagalanmāsṛṇyabimbādharam
tāmyallocanatārakālasagativyākhyātanidrāgamaṃ
pracchāye pathi rocate sthitavate pānthāya kāntāmukham

4.6

rājā—(svagatam |) nanvasminnavasare
snātavyaṃ japitavyaṃ vasitavyaṃ namasitavyamattavyam
a...........manukūlaṃ daivatamatra krameṇa mayā

4.6.p1

(prakāśam |) kimataḥparamācaritavyam
bilaṃ praveśito maṇḍūka iva kimapyanakṣaraṃ pralapannamātyo...........tiṣṭhati
tatsamayaṃ pratipālayiṣyāmi
mantrī—madhyāhna iti bubhukṣitāḥ parijanāḥ | tataḥ snānārthamuttiṣṭhatu
mahārājaḥ

4.6.p2

rājā uttiṣṭhati mantrī ca

4.7

vidūṣakaḥ—(śrutvā |) evaṃvādiyo mantiṇo hodu puṇṇaloo | (upasṛtya |)
jedu jedu mahārāo | (ka)
rājā—vayasya, kathamāgato'si
vidūṣakaḥ—(mantriṇaṃ prati |) avi kusalaṃ amaccassa | (kha)
mantrī—kathamabhyavahārasamaya iti prāpto'si
vidūṣakaḥ—dāṇiṃ jevva ṇiaghare bhoaṇaṃ kaḍḍua āadeṇa ajjeṇa
vi kiṃ ṇa viṇṇādaṃ majjhahno vahṇaditti | (ga)
mantrī—vijñātameva | śrūyatāmidānīm
yūnā saspṛhadṛśyamānakavarībhārorupīnastanī
pānthenādhvani śāligopavanitā śūnye sphuradyauvanā
āsannāṃ.......vāraṇabrusāpatrāpanītātapāmārāmakṣitimāpagātaṭagatāṃ sotkūtamālokate

4.7.p1

vidūṣakaḥ—(samukhabhaṅgam |) aṇṇassa purisassa aṇṇāe itthiāe
saṃpakkasūaṇaṃ ṇāma aṇuidaṃ kiṃ ti vaṇṇīadu ajjeṇa | jai majjhahno vaṇṇīo tti āggaho tado māṇavāṇaṃ saṃbhāvidaṃ pāṇabhoaṇaṃ vaṇṇīadu
jeṇa sudametteṇa vi maha saṃtoso hodi | (gha).
mantrī—(vihasya |) bhojanena tatprakārasya tatsādhanasya ca śravaṇe kutūhalī bhavān

4.7.p2

praviśya

4.7.p3

dauvārikaḥ—mahārāa, uvāaṇahatthā sāmantabhūvālā saṃpattā mae
vi tidīakacchaṃ pavesidā mahārāo pekkhidavvotti ciṭṭhanti | (ka)

4.7.p4

rājā mantrī ca taddarśanapradānāya nirgamanaṃ nāṭayataḥ

4.7.p5

vidūṣakaḥ—(ātmagatam |) ae dāsīeputtehiṃ sāmantarāehiṃ mama
ūsāhabhaṅgo kido | (kha)

4.7.p6

iti tadanusaraṇaṃ nāṭayati

4.8

mantrī—ete svāminaṃ praṇamanti
rājā—(ākāśe |) api kuśalino yūyam
mantrī—ete 'svāminaḥ kuśalapraśnena kṛtārthāḥ smaḥ' iti vadanti
vidūṣakaḥ—(svagatam |) bubhukkhidassa maha akusalaṃ ti ṇa jāṇādi
vaasso | (ga)
mantrī—
kaścitsvarṇaughameko maṇigaṇamaparo bhūṣaṇavrātamanyaḥ
kṣaumastomaṃ paro'śvāgrathakulamitaro bālamātaṅgasaṃgham
sāmantakṣoṇipāleṣvahamahamikayopāharaddṛṣṭipātairdevasyānugrahītuṃ sakaruṇamucitaṃ sarvamityarthaye'ham

4.9

api ca
haṃsāścitragatāḥ śukāḥ sphuṭagiro lāvā mitho'marṣiṇaḥ
śyenāḥ śīghrajavāḥ śikhaṇḍina upārohatkalāpoccayāḥ
ānītāstapanīyapañjaragatā bhūpairamībhirmudā
kiṃ cāvekṣitavikramāśca mṛgayākāleṣu kauleyakāḥ

4.10

rājā—mantrin,
dattāni bhūpatibhirebhirupāyanāni
teṣāṃ vaśe kuru mayādhikṛtā narā ye
etānsabhājayitumarpaya tattadarhāṇyuṣṇīṣakañcukadukūlavibhūṣaṇāni

4.10.p1

mantrī—yathājñāpayati devaḥ
vidūṣakaḥ—ṇaṃ vaassa, mae vi vijaī hoitti vāāmetteṇa tuha uvāaṇaṃ diṇṇaṃ tado vubhukkhidaṃ maṃ kiṃ tti ṇa saṃbhāvesi | (ka)
mantrī—rājan, śrotavyaḥ kāryaśeṣaḥ
vidūṣakaḥ—huṃ, ciṭṭhadu dāsīe vaccho kajjaseso | vaassa, kiṃ maha
paḍivaaṇam | (kha)
rājā—mantrin, brāhmaṇasya prathamaṃ bhojanaṃ nirvartayeti antaḥpuraṃ
gatvā devīṃ vada | ataḥ prāgeva saṃbhāvyātra sāmantabhūpānravasthānaṃ preṣaya
vayasya, tvamapi mantriṇā saha gaccha
vidūṣakaḥ—dīhāo hoi | (ga)
mantrī—vijayī bhavatu devaḥ | (iti vidūṣakena saha niṣkrāntaḥ |)
rājā—kaḥ ko'tra bhoḥ

4.10.p2

praviśya

4.11

dauvārikaḥ—āṇavedu mahārāo | (gha)
rājā—majjanagṛhamārgamādiśaya
dauvārikaḥ—ido ido bhavaṃ | (ṅa) (parikramyāvalokya ca saṃskṛtamāśritya |)
snātuṃ te paricārikāḥ stanabharaśrāntāḥ śanaiḥ sāṃprataṃ
kvāthoṣṇāni jalāni majjanagṛhe kumbhīṣu saṃgṛhṇate
āyāntīva tṛṣā jalārthanamiṣādāsāṃ vilāsādgatiṃ
haṃsāḥ keśabharaśriyaṃ ca śikhinaḥ snehādimā yācitum

4.12

atra ca hiraṇmayasya gṛhasthūṇasya pārśvabhāge
abhyaṅgāya suvarṇapātranihitaṃ tailaṃ calatsaurabhaṃ
vistīrṇasphuṭakarṇikārakusume yenābhibhāvyaṃ madhu
nyastaṃ candanadārunirmitamidaṃ kūrmāsanaṃ cāsituṃ
yatpṛṣṭhe pṛthivīva ca triguṇitā kauśeyaśāṭī sthitā

4.13

api ca navāmbudaśyāmalāyāṃ vipulāyatāyāmindranīlamaṇinirmitāyāṃ harmyabhittau pratiphalitavapuśceṭījanastaḍillatāvinyāsamavalambate | atraiva
kañculyā dṛḍhasaṃyatastanabharā hāraṃ gale kurvatī
paścāllambitamambaraṃ ca jaghane kāñcyā dṛḍhaṃ badhnatī
svedāmbhaḥkaṇamañjarīṃ ca bhajatī celāñcalenānane
ceṭīṣvekatameyamatra yatate kartuṃ tavābhyañjanam

4.14

rājā—dauvārika, mantrī vidūṣakaśca kṛtocitavyāpāro na veti vicāryatām | ahamapyatra snātvā kṛtaśivārcano bhojanāya yatiṣye
dauvārikaḥ—taha | (ka) (iti niṣkrāntaḥ |)
rājā—(smṛtimabhinīya |) aye mahānubhāvā śivabhaktiḥ, yasyāḥ prasādādbhagavantaṃ sāmbaṃ sākṣātkṛtya tadīyakaruṇākaṭākṣāmṛtaniḥṣyandakandalitākhilapumartho'pi sansaṃprati prākṛtānarthanivartakānrasagandhakānāsādya tāvataiva
kṛtakṛtyaṃmanyo mūḍho'haṃ vismṛtavānasmi tāṃ bhagavatīṃ śivabhaktim | aho
dhik pramādam | nūnaṃ sā bhagavatī māṃ kṛtaghnaṃ manyeta | (niḥśvasya |)
dṛṣṭamātradarśitanijaprathitaprabhāvā
prahlādabhūmasurabhūruhamūlabhūtā
janmāntarīyatapasāṃ paripākataḥ sā
prāptāpi daivahatakena mayā vimuktā

4.15

tāmeva hā sitasudhāmadhurānanenduṃ
bhaktiṃ tathā nirupamāmasakṛdvicintya
snātuṃ ca bhoktumaśituṃ śayituṃ vihartuṃ
śaknomi nāhamadhunā paritapyamānaḥ

4.16

hṛdayānandavidhātrīṃ bhaktiṃ tāmantarā na me saukhyam
āsāreṇa vinā kiṃ gharmamlānasya śālinastṛptiḥ

4.16.p1

tatkathamahaṃ prākṛtamimaṃ vyāsaṅgaṃ parityajya tāmeva paramānandalīlāmanbhūya
kṛtārtho bhūyāsam | (iti sacintastiṣṭhati |)

4.16.p2

tataḥ praviśati smṛtiḥ

4.17

smṛtiḥ—ammo, bhavavadīe śivabhattīe vioeṇa baliaṃ ukkaṇṭhido rājā saṃpadaṃ vhāṇabhoaṇavvāvāraṃ vi ṇāṇumaṇṇedi | tā turiaṃ
gadua bhavavadīe imaṃ vṛttantaṃ ṇivedita tāe ṇaṃ saṃdojaiduṃ yatissaṃ ti puṇḍarīapuraṃ gadua tattha sadghāe sevijjantīṃ bhavavadiṃ diṭṭhūṇa sadghāmuheṇa taha
saṃvidhānaṃ kaḍhua āadamhi | tā rāasabhīcaṃ gadua edaṃ ṇivedemi | (iti
parikramyopasṛtya |) jedu jedu devo | (ka)
rājā—(dṛṣṭvā |) aye, kathamiyaṃ smṛtiḥ | sakhi, diṣṭyā cirādāgatāsi
smṛtiḥ—deva, bhavavadiṃ śivabhattiṃ uddisia tuha eārisīṃ baliaṃ
ukkaṇṭhaṃ diṭṭhūṇa—(kha) (saṃskṛtamāśritya |)
yātaṃ deva mayā javena mahatā tatpuṇḍarīkaṃ puraṃ
śraddhāyai viniveditaṃ ca bhavadīyautkaṇṭhyametādṛśam
tāṃ tvadvismṛtikopitāmiva muhuḥ saṃprārthya bhaktiṃ tayaivāgatyānujighṛkṣyase na tu yathā śraddhā samādhāttathā

4.17.p1

rājā—(saharṣam |) kathametāvadanugṛhītaḥ | aho prasādātiśayo mayi
bhagavatyāḥ | kathaya sakhi, kimatraivāgamanānugrahaṃ kariṣyati bhagavatī
smṛtiḥ—adha iṃ | (ka)

4.17.p2

tataḥ praviśati śraddhayā saha bhaktiḥ

4.18

bhaktiḥ—sakhi śraddhe, sahajaniḥsaṅganirmalasvabhāvo'pi devo jīvastathā
sarvapumarthaprasavitrīmapi māṃ vismṛtya buddhipāravaśyamāpanno virasaviṣayābhimukha eva saṃvṛttaḥ
śraddhā—amba, deīe guṇamaīe duraccaāe māāe kuḍilāe eso
aṇādisiddho sahāvo jaṃ viveiṇaṃ vi purisaṃ mohia virasavisaappavaṇaṃ
karei | taha a kadidaṃ ahijuttehiṃ | (kha) (saṃskṛtamāśritya |)
jaraṭhāpi kācidasatī saṃdarbhya guṇānparasya puruṣasya
saṅgaṃ vinaiva hasitaiḥ sarvasvaṃ harati hanta kiṃ brūmaḥ

4.19

bhaktiḥ—bhavatu | atastasminmama dṛḍhaḥ premātiśayaḥ
satyajñānanidhiḥ sadaiva sahajānandasvabhāvo'pyayaṃ
devo buddhivaśaṃ gataḥ puramidaṃ trātuṃ vyavasyatyaho
astvetadyadapayuktamātmakalane tasmānnirastāmayaṃ
niścintaṃ punarīśatatparamamuṃ kuryāmabhīṣṭāptaye

4.20

śraddhā—jujjai edaṃ ṇirupadhiniravadhikaruṇāe bhavavadīe | tā ehi
taṃ jevva aṇuggahīdum | (ka)
rājā—aho amṛtāsāramayaḥ ko'pyālāpaḥ karṇavivaramāpyāyayati
sakhi, kimāgatavatī bhagavatī
smṛtiḥ—ko saṃdeho | (kha)
rājā—(puro'valokya |) aho
nirupādhikaniḥsīmakascriptruṇāmṛtavāridhiḥ
diṣṭyā dṛṣṭā bhagavatī pumarthaghaṭanāpaṭuḥ

4.21

(utthāya sasaṃbhrasaṃ pratyudgacchati | śraddhābhaktī parikramyopasarpataḥ | rājā sāṣṭāṅgaṃ praṇamati |)
bhaktiḥ—sakalābhīṣṭabhājanaṃ bhūyāḥ
śraddhā—jedu jedu devo | (ga)
rājā—(utthāya |) devi nirupadhikaruṇānidhe, aparādhinamapi māmevamanugṛhītavatyasīti sakalamanorathānāmupari vartāmahe
avane hi nirāgasāṃ janānāṃ bhajatāṃ jāgrati devatāntarāṇi
avanādvihitāgaso'pi me'stu prathitaṃ te nirupadhivatsalatvam

4.22

uktaṃ cātrābhiyuktaiḥ
pravahantī tu dayā tava parihṛtanīcoccavastuvaiṣamyā
patatu mayi sphuṭamadhunā paṅkoruparīva gaganagaṅgormiḥ

4.23

bhaktiḥ—deva, bhavānmāmanusmṛtya balavadutkaṇṭhitaḥ prakṛtakāryavimukhaḥ
saṃvṛtta iti śrutvā tatrabhavantaṃ sāntvayitumāgatāsmi | saṃprati vijñānamantrimatānusāreṇaiva prakṛtaśatruvijayāya vyāpriyasva | tadanantaram
nirjitanikhilavipakṣaṃ nīrujagurususthamapagataātaṅkam
ahamāgatya vidhāsye paramānandābdhimāptakāmaṃ tvām

4.24

rājā—(sapraśrayam |) paramanugṛhīto'smi | idaṃ tu prārthaye
yā prītiravivekānāmiti nyāyātsadā mama
hṛdayānmāpasarpa tvaṃ prasīda karuṇānidhe

4.24.p1

bhaktiḥ—tathā bhavatu | (smṛtiṃ prati |) ayi vatse, etattvadāyattam
smṛtiḥ—bhaavadi, avahidahmi | (ka)
bhaktiḥ—tathā bhavatu | (iti niṣkrāntā |)
rājā—(sotkaṇṭham |) kathaṃ gatavatī bhagavatī | (smṛtiṃ prati |) sakhi,
sarvadā hṛdi saṃnihitā bhava
smṛtiḥ—taha | (kha) (iti niṣkrāntā |)

4.24.p2

praviśya

4.24.p3

dauvārikaḥ—deva, eso amacco bhuttavanteṇa vidūsaeṇa aṇugado
āacchadi | (ga)

4.24.p4

tataḥ praviśati mantrī vidūṣakaśca

4.25

mantrī—bhoḥ, sādhu bhuktaṃ bhavatā
vidūṣakaḥ—devīe buddhīe sāhupaḍivesaṃṇa kidaṃ jahamaṇorahaṃ udaraṃ
pūriam | (gha) (saharṣaṃ saṃskṛtamāśritya |)
bhūmau sādhu vitatya gāruḍamaṇiśyāmaṃ kadalyā dalaṃ
śālyannaṃ ghṛtapakkaphāṇitamathāpūpaiḥ sahātrārpitam
dhanyā eva hi sūpapāyasamadhukṣīrājyadadhyanvitaṃ
nānāśākayutaṃ phalaiśca madhurairevaṃ sadā bhuñjate

4.25.p1

mantrī—bhuktavato'pyevamihādaraścetkimuta bubhukṣitasya | (rājānamupasṛtya |)
vijayatāṃ devaḥ | devānujñayā sarve'pi sāmantā yathārhaṃ saṃbhāvitāḥ | ayamapi
baṭurākaṇṭhamabhīpsitābhyavahāryeṇa bhojitā devyā | taddevenāpi snānapūjanabhojanādividhirnirvartyatām
rājā—tarhyatraivāvasthīyatāṃ bhavatā | ahamapi prakṛtamāhnikaṃ nirvartyāgacchāmi | (iti dauvārikeṇa saha niṣkrāntaḥ |)

4.25.p2

nepathye

4.26

abhyaktaḥ snāpitāṅgaḥ śucivasanadharo japyamantrāntjapitvā
devānabhyarcya bhaktyā ghumaghumitavapuścandanaiścandramiśraiḥ
rajyattāmbūlapūrṇānanasaroruho ramyamārāmabhāgaṃ
sākaṃ devyāpa rājā praviśati sulabho yatra dolāvihāraḥ

4.26.p1

mantrī—(ākarṇya |) yatra mahārājastiṣṭhati tatraiva gacchāmaḥ | (iti vidūṣakeṇa saha parikrāmati |)

4.26.p2

tataḥ praviśati devyā saha rājā

4.27

rājā—devi, paśya paśya rāmaṇīyakamārāmasya
krīḍaccikroḍadantakṣatavivaragalannālikerāmbudhārāsaṃpūrṇāvālapuṣyatphalakuhukadalīdāḍimīmātuluṅgā
saṃṣuṣpatyūgapālī parimaḷamilitotphullamālatyudañcatsaurabhyocchrāyalabhyaśramaśamapathikā seyamārāmasīmā

4.28

devī—malaapavaṇacaliataruladāpupphagandhā disāsu visappanti | ido
tado paribbhamanto bhamarā kalaṃ kūjanti | (ka)
rājā—yuktamāha bhavatī
kuravakakalikā vilokamāne taruṇapike mṛdu gāyati dvirephe
naṭati kila muhuḥ kṛtopadeśā malayamahīdhrabhavena mārutena

4.29

devi, sarvataścāraya cārusaroruhadalasamayamuṣī cakṣuṣī
kaṃdarpāgamamantrapāṭhamukhare puṃskokile kānanaśrīpāṇigrahamaṅgale mayi madhordevasya dīptaujasaḥ
baddho pāṭavakāntipallavamaye smeraprasūnotkaraḥ
prakṣiptasya matiṃ na kiṃ vitanute vyājavrajasyādhunā

4.30

mandāravakulacampakakuravakasahakāramañjarīlolaḥ
alanikaraḥ keliślathavanalakṣmīkeśapāśa iva lasati

4.31

devī—pekkhadu bhavaṃ | (ka)
kiamāle ṭiṭṭibhao rasālarukkhammi koilo vasai
ṇīvaviḍave sihaṇḍī jambūsihare suo ekko

4.32

vidūṣakaḥ—(upasṛtya |) jedu vaasso | devi, sotthi bhodīe | (kha)
mantrī—deva, vijayī bhava | devi, jayatu bhavatī
rājā—atra niṣīdatu vayasyaḥ | ihāsyatāmamātyena
mantrī—(upaviśya udyānabhūmimabhito vilokya |) āścaryamāścaryam
ihodyāne tādṛkpaśupatidayāsāditamahāmahimnaste sevārasaparavaśāḥ sarvata ime
yathāsvaṃ puṣpyanto yugapadṛtavaḥ saṃnidadhate
prasaṅgādatrāhaṃ katicana vadāmyārtavaguṇān

4.33

rājā—avahitāḥ śṛṇumastāvat | (puro vilokya |) mantrin, paśya paśya
sphuṭakuṭajamandahāsā kadambamukulābhirāmaromāñcā
nīlāmbudakucavigaladdhanapuṣpā viharatīva vanalakṣmīḥ

4.34

mantrī—rājan, tarhi varṣā etāḥ | pittasaṃcayo'tra bhavati | evaṃ hi
ṛtucaryāṃ bhiṣajo bhāṣante
rājā—kathamiva
mantrī—
śaṃsanti bhādrapadamāśvayujaṃ ca varṣāstāsvoṣadhipracuratā sudṛśo'lpavīryāḥ
vīrya prasannamasupatsu ca śītavātāviṣṭeṣu tatra śikhinodayate vidāhaḥ

4.35

sa eva pittasaṃcayamāpādayati
rājā-śaradi katham
mantrīmāsau śaratkārtikamārgaśīrṣo tatrābhrakārśye sati paṅkaśoṣaḥ
vilāpitaḥ pittacayo'rkabhāsā sapaittikaṃ vyādhikulaṃ prasūte

4.36

rājā-hemante kīdṛśo rogaḥ
mantrī-śrūyatām
hemantaḥ pauṣamāghāviha bhavati balaṃ vīryamapyauṣadhīnāṃ
snigdhāścāpaḥ prasannā bhṛśagarimabhṛto yāḥ pivantyaṅgabhājaḥ
mandāṃśutvācca bhānoḥ sahimamarudupastambhitāṅgeṣu dehiṣveṣu snehādvidagdhādbhavati himagarācchleṣmaṇaḥ saṃcayaśca

4.37

rājā-kadā punarayaṃ ślaiṣmikānvyādhīñjanayati
mantrī-phālgunacaitramāsarūpe vasante yato'rkaraśmipravilāpitaḥ śleṣmasaṃcayo'gnivṛtau bhavati | evaṃ ca
niḥsārā raukṣyabhājo dadhati ca laghutāmoṣadhīnāṃ samūhāḥ
sarva te grīṣmasaṃjñāṃ bhajati kila ṛtau jyeṣṭhavaiśākharūpe
tasminsūryapratāpavyathitatanubhṛtāṃ lāghavāccāpi raukṣyājjantūnāṃ pīyamānaṃ janayati salilaṃ saṃcayaṃ mārutasya

4.38

sa saṃcayaḥ prāvṛṣi śītavātavarṣerito vātikarogakārī
snigdhāṅgabhājāṃ payasaiva nityaṃ prakopahetustrayasaṃcayasya

4.39

rājā-kau māsau prāvṛṭ
mantrī-āṣāḍhaśrāvaṇau tathā bhiṣagbhirucyate
rājā-kadā punareṣāmupaśamaḥ
mantrī—so'pyeteṣāṃ jñātavya eva svāminā | tadyathā—
hemante kila paittikāmayaśamo grīṣme kaphodyadrujaḥ
śāntirvātikarogaśāntirudayedvarṣātyaye kevalam
evaṃ ṣaḍṛtuṣu svabhāvajatayā vyākhyāyi tubhyaṃ mayā
pittaśleṣmanabhasvatāṃ saha cayenāpi prakopaḥ śamaḥ

4.40

api ca
rajanīmukhārdharātrapratyūṣā naktamahaha pūrvāhnaḥ
madhyāhno'pyaparāhno varṣādyāḥ ṣaṭ prakīrtitā ṛtavaḥ

4.40.p1

eṣvapi pittaśleṣmavātānāṃ saṃcayaprakopaśamāḥ prāgvadeva jñātavyāḥ
rājā—astvetat | dauvārika, āntaḥpurikaṃ janaṃ praveśaya
vidūṣakaḥ—kiṃ ukkaṇṭhido bhavaṃ dolāvihārassa | (ka)
rājā—smāritaṃ bhavatā | tathaiva kriyate | mantrivinyastasamastakāryabharasya
mama vihārādṛte ko'nyo vyāpāraḥ
mantrī—devyā saha dolāmadhirohatu mahārājaḥ | dauvārika, padmamukhīṃ
candramukhīṃ ca ceṭīmānaya
dauvārikaḥ—tathā | (iti niṣkramya ceṭībhyāṃ saha praviśati |)

4.40.p2

rājā devī ca dolādhirohaṇaṃ nāṭayataḥ

4.41

mantrī—(ceṭyau prati |) gāyantyau dolayataṃ bhavatyau
prathamā—
jaai mahutundiraguṇo surahisaro mahurakammuo vīro
jassa khu vi. jaapatāā sāmāruṇavāmadakkhiṇāavaā

4.41.p1

(kha)
vidūṣakaḥ—(sakopam |) āḥ dāsīe putti, vālisā kkhu tumaṃ | jaha
atthabodho ṇa hodi taha paḍhidam | (ga)
rājā—vayasya, jayati bhramaraguṇaḥ puṣpabāṇa ikṣucāpo manmathaḥ
yasyārdhanārīśvararūpā vijayapatāketi padyārthaḥ
vidūṣakaḥ—(saśiraḥkampam |) jujjai | (ka)
dvitīyā—
kairavaṇiddāmaṅge cakoratihāṇivāraṇe a paḍu
so ko vi jaau devo pekkhantaṇiḍālapurusamaulimaṇī ||42||(kha)
vidūṣakaḥ—edassa pajjassa attho vaṇṇīadi | (ga)
rājā—kathamiva
vidūṣakaḥ—kairavaviāsaārī cakoratittiārī bhaavaṃ tassa tiṇettassa sihāmaṇī cando jaai tti | (gha)
mantrī—samyaguktaḥ padyārtho bhavatā
vidūṣakaḥ—(sagarvam |) puvvapajjassa vi maha atthabodho jādo jevva
vayasseṇa attho vaṇṇīadi ṇa vetti tumhiṃ ṭhidam | (ṅa)
mantrī—(vihasya |) kaḥ saṃdehaḥ
vidūṣakaḥ—amacca, kiṃ uvahasasi maṃ | edaṃ suṇādu bhavaṃ | dharaṇīe
via maha naraṇīe anakkharāe vāāe vi maha atthabodho hoi | (ca)

4.41.p2

sarve hasanti

4.41.p3

nepathye

4.43

vaitālikaḥ—
gandhena sphuṭakairavākarabhuvā viṣvagvikarṣannalīnsvacchandaṃ divasāvasānapiśuno mandānilaḥ syandate
bhāvī nau virahādhirityavidite'pyantaḥ śucā sthīyate
kokena priyayā sahaikanalinīnālādhirūḍhena ca

4.44

dvitīyaḥ—
moktuṃ tāpamiva pratīcijaladhau majjatyayaṃ bhānumānrāgaḥ ko'pi vijṛmbhate ghanapathe citte vadhūnāmapi
ārdrāṅgāḥ kupitāmupāsisiṣate kāntāṃ vilāsī jano
bhaktyā karmaṭhabhūmidevaparipatsaṃdhyāṃ ca sāyaṃtanīm

4.44.p1

mantrī—ahamapi saṃdhyopāsanārthaṃ gacchāmi
vidūṣakaḥ—ahaṃ pi | (ka)
rājā—ahamapyantaḥpurameva gacchāmi

4.44.p2

iti niṣkrāntāḥ sarve

4.44.p3

iti caturtho'ṅkaḥ
pañcamo'ṅkaḥ

4.44.p4

tataḥ praviśati dhāvanmatsaraḥ

Linked texts (6)