Jivanandanataka (Anandaramamakhin) 7
Jīvānandanāṭaka (Ānandarāmamakhin) 7
- Language
- Sanskrit
Contents
7.1
jīvarājaḥ-(saharṣam |)
mantriṃstvadīyamatikauśalanaubalena
tīrṇo raṇāmbudhirabhūdatidustaro'pi
yasminbhayaṃkaragatirjvarapāṇḍumukhyo
rogavrajaḥ kila timiṃgilatāmayāsīt
7.2
kiṃ bravīmi saṃkulayuddhe'smadīyānāṃ tadīyeṣu pravṛtta mojāyitam
ekatra maṇḍabhedo guṭikābhedaḥ paratra mandāgnim
nikhilāmayajananakaraṃ nijapānaṃ prathamamidamahamadarśam
7.3
atha gulūcyādipañcabhadrakaṣāyaṃ nikaṣā yannavaṃ (?) tamavalokya palāyanta pittasamīrajvarāḥ | tadanantaraṃ jagadantaraprasiddhaḥ svayamanaśvarasāro yakṣmaparikṣapaṇadakṣiṇaḥ sannapi saṃnanāha svayaṃ trailokyacintāmaṇirvinipātāya
saṃnipātena sākamaṣṭavidhānāmapi jvarāṇām
sthāvarajaṅgamagaralaṃ jvaramāmotthaṃ vraṇopajātaṃ ca
ārogyapūrvacintāmaṇirapi nighnanmayā raṇe dṛṣṭaḥ
7.4
tataḥ sarvajvarānapi nigṛhītavantaṃ jvarāṅkuśamuttareṇa gulmārśaḥ saṃgrahaṇīvipāṭinavato grahaṇīkapāṭasya pūrvabhāge
yā pañcāmṛtaparpaṭī grahiṇikāyakṣmātisārajvaraplīhanpāṇḍugadāmlapittagadarukchanmāndyavidhvaṃsinī
tāmadrākṣamahaṃ raṇe striyamapi vyātanvatīṃ pauruṣaṃ
cāmuṇḍāmiva caṇḍamuṇḍasamaraprakrāntadorvikramām
7.5
paścādbhāge tasyāḥ
aruciplīhavamijvarakāsārśaḥśvāsaśūlānām
sūkṣmailādimacūrṇaṃ niravarṇayamāśu yudhi nihantāram
7.6
tadanu jalajākṣa iva danujalokasya siddhavasantaḥ śukradoṣasya gokṣurakādicūrṇamiśritapayaḥpānavidhiḥ puṃstvadoṣasya trivikramaraso mūtrakṛcchrāśmaryorviṣyandanatailayogo bhagaṃdarasya laghulaṅkeśvaraḥ kuṣṭhasya nityoditaraso mūlānāṃ
vidyādhararaso gulmānāṃ trinetrarasaḥ śūlānāṃ mahāvahnirasa udararogāṇāṃ girikarṇyādividhirguñjātailalepaśca śirorogasya candrodayavartiśca cakṣūrogasya
sauvīrādipakvatailaniṣekaḥ karṇarogāṇāṃ siddhārthatriphalādyauṣadhayogaviśeṣapānavidhiḥ kṛtyonmādaviṣajvarasarvagrahāṇāṃ madhusarpiryutacūrṇaviśeṣalehanavidhiḥ
pāṇḍuhṛdrogabhagaṃdaraśophakuṣṭhodarāśaṃsāṃ mehakuñjarakesarīpramehāṇāṃ ca vijayamahotsavena samutsāritasarvarogakhedāḥ samarajanairapyastūyanta | tataḥ kimapyavaśiṣyate kāryamasmākam
mantrī—svāmin, śrūyatām
janyārṇavo'rijinataḥ sumahānidānīṃ
tīrṇo'pyatīrṇa iti niścinute mano me
yanmatsareṇa raṇabhuvyupadiṣṭakāryaḥ
karṇe sa tatparamito vidadhīta yakṣmā
7.7
rājā—vijñānasaciva yathārthanāmadheya, matsareṇa yakṣmaṇaḥ karṇe kimuktaṃ
bhavet | yakṣmā ca tadākarṇya kiṃ vidadhyāt | tadvidhānena cāsmākamuttiṣṭheta
kīdṛśamatyāhitam
mantrī—(kṣaṇaṃ vicintya |) kimanyadbravīmi | kecidasādhyarogā yakṣmāṇamupāsate tairasmānbādhituṃ yakṣmāṇaṃ prati matsareṇa saṃketitamiti śaṅke
rājā—(savitarkam |) evamevāsmāsu yakṣmā yadi vakraṃ vidhimupakraṃsyate
tatra kamupāyaṃ paśyati bhavān
mantrī—'bhaktāya bhavate kadāpi mayā darśayiṣyate sāmbaḥ' iti bhagavatyā tubhyaṃ jātucidāveditaṃ bhaktyā iti kadācitkathāntare devenaiva māṃ
prati prāguktam | tadidānīṃ tāmeva bhagavatīṃ bhaktiṃ hṛdi dṛḍhamavalambya bhagavaddarśanārthaṃ saṃnidhānānugrahaḥ prārthyatām | tata evāsādhyarogābhibhavaḥ sulabhaḥ pratibhāti
rājā—yadyevamanudhyāya vidhyādivibudhakṛtaniṣevaṇaṃ karomi manasā
śaraṇaṃ śaṃkaram | (ityanudhyāyati |)
mantrī—āścaryamāścaryam | bhaktavatsalā bhagavataścandracūḍasya parāṃ koṭimavalambate | yadanudhyānamātramanutiṣṭhati svāmini tadāvirbhāvasūcanametadālakṣyate | yatkila
śailasthūlaśirobhirugrabhujagaprāyaśravobhūṣaṇairjānusparśivṛhatpicaṇḍacaṭulaistāladrudīrghāṅgibhiḥ
prāvṛṇaiśatamisranīlatanubhirbhasmatripuṇḍrāṅkitaiḥ
śūlollāsibhujaiḥ samāvṛtamidaṃ bhūtairabhūdbhūtalam
7.8
rājā—(dhyānādviramya karṇaṃ dattvā |) aho bhāgyaprakarṣo jīvalokasya| yataḥ
'jaya viśvapate jayendumaule jaya śaṃbho jaya śaṃkareti śaṃsan
paritaḥ śrutigocaro janānāṃ kaluṣaṃ lumpati kāhalīninādaḥ
7.9
mantrī—(saharṣam |) rājan, phalitaste manorathaḥ | paśya
ārūḍhaḥ sphāṭikakṣmādharanibhavṛṣabhaṃ sārdhamadrīndraputryā
vītāvaṣṭambhakumbhodarakarayugalodastamuktātapatraḥ
gāyadgandharvanṛtyatsuragaṇikapurobhāgavopanmṛdaṅgo
gaṅgābhṛtyuttamāṅge śaśiśakaladharaḥ śaṃkaraḥ saṃnidhatte
7.10
api ca
maulinyastāñjalīnāṃ daramukulitadṛṣṭiryadānandavāṣpakliyadgaṇḍasthalānāmaviralapulakālaṃkṛtasvākṛtīnām
vedāntaprāyabhūristutimukharamusvāmbhojabhājāmṛṣīṇāṃ
paktyā pāścātyabhāgo jhaṭiti nibiḍito dṛśyatāmasya śaṃbhoḥ
7.11
rājā—mantrin, itaḥ paraṃ praṇipātādinā bhagavantaṃ prasādya svābhīṣṭamarthaṃ prārthayiṣye
mantrī-anitarasādhāraṇametasya bhaktābhīpsitapradānacāturyam | yaḥ
prasāditavate pārthāya pāśupatamastraṃ pratipāditavān | yena ca nikhilakṣatriyakulajighṛkṣave bhārgavāya prasādīkṛtaḥ paraśuḥ
rājā-upapannamidam | evamaparimitāni mahāntyāścaryacaritāni
devasya | yacca kapilabhasmīkṛtaprapitāmahasaṃghasamuttāraṇakṛtaprayatnabhagīrathaprasāditāyāḥ surāpagāyā bhusamuttarantyā garvabhañjanaṃ nāma mṛtyuṃjayasya caritaṃ
tadapi paramādbhutameva
mantrī--jagataprasiddhamevedam | tathāhi
vegākṛṣṭoḍucakrānukaraṇanipuṇaśvetaḍiṇḍīrakhaṇḍaśliṣṭormīnirmitorvīvalayavilayanāśaṅkasātaṅkadevā
vibhramyākāśagaṅgā vidhibhuvanabhuvaḥ sarvadurvāragarvā
nirviṇṇā dhūrjaṭīyoddhaṭaghaṭitajaṭājūṭagarbhe nililye
7.12
kiṃ ca | adhvaravidhāvaparādhino dakṣaprajāpateḥ śikṣaṇāvasare roṣasaṃdhukṣitena nīlalohitena visṛṣṭaḥ svāṃśabhūtaḥ prabhūtakopavidhūtavinayamudro vīrabhadra
eva kiṃ na kṛtavān | tathāhi
śūlāgrakṣatadakṣakaṇṭharudhiraiḥ śoṇe raṇaprāṅgaṇe
kīrṇo dantagaṇaścapeṭadalitādarkasya vaktrāntarāt
vīraśrīkarapīḍanotsavavidhāvetasya vaiśvānaraprakṣiptojjvalalājavibhramakaro nāloki lokena kim
7.13
rājā-kimiti varṇyatāmayamāścaryacaryo bhagavān
krodhārūḍhabhrukuṭiralike krūrakhaṅgaprahāraśchinnagrīvatridaśanikaracchannasaṅgrāmabhūmiḥ
śakraśrīśadruhiṇaśaraṇālābhavidrāṇavidyādānonnidraḥ praṇatajanatābhadrado vīrabhadraḥ
7.14
kaḥ punarasya svarūpaṃ tattvataḥ śaknotyavadhārayituṃ yadantarvāṇayaḥ sarve'pi
svacchandānurodhātkalayanti svarūpametasya | tathāhi-kartāraṃ katicitkilānumimate kāryārthamurvyādibhiḥ
ke'pyāhuḥ puruṣasya yasya purataḥ sṛjyaṃ prakṛtyā jagat
kleśaiḥ karmabhirāśayaiśca sakalairaspṛṣṭarūpo'khilaprajño'nādiguruḥ sa īśvara iti vyākhyānti kecittu yam
7.15
api ca
śrutamiti nigamānteṣvekamevādvitīyaṃ
niravadhi paripūrṇa brahma saccitsukhātma
vilasati kila yasminviśvametattamistre
sraji phaṇivadabodhādityamāhuḥ kilānye
7.16
mantrī—tattādṛśamena mavāṅmanasagocaramahimānaṃ paṅkajāsanapākaśāsanaprabhṛtayo devāḥ praṇamanti bhagavantam| ataḥ sevāvasaraṃ pratipālaya kṣaṇamātram
rājā—samyaṅnirūpitamamātyena
namadamarasrahasramaulimālāparigalitairbhuvi pārijātapuṣpaiḥ
alikulamanavāsadivyagandhagrahaṇakutūhali kṛpyate samantāt
7.17
mantrī—avasaro'yamakhilasurāsuraguroḥ saroruhākarasaṃveśavidyāṃdeśikakalāśekharasya sevanāya devasya | ata eva
saṃbhrāntanandikaraghūrṇitavetrapātabhītāpagatvaragaṇavrajavarjitena
etena kīrṇakusumena pathā maheśaṃ
sevasva bhaktimadadurlabhasaṃnidhānam
7.17.p1
tataḥ praviśati yathānirdiṣṭaḥ parameśvaryā saha parameśvaraḥ
7.18
parameśvaraḥ—ayi girīndrasute,
anitarasādhāraṇayā bhaktyā jīvasya māmanusmarataḥ
sapadi mayāsya purastatsaṃnihitaṃ saparivāreṇa
7.19
devī—deva, turiaṃ tuha āgamaṇaṃ evva daṃsedi aṇaṇṇatulla bhaktitmattaṇam | (ka)
rājā—(mantriṇā saha tvaritamupasṛtya |)
vidhihariviṣamekṣaṇātmakaḥ sansṛjati bibharti nihanti yo jaganti
tadahamamalamekameva saccitsukhavapuṣaṃ parameśvaraṃ nato'smi
7.19.p1
iti praṇamati
7.20
bhagavān—vatsa, mantriṇā samamabhimatena yujyasva
jīvaḥ—(mantriṇā sahottiṣṭhan | śirasyañjaliṃ baddhvā |)
jaya jaya jagadīśa devāsurāvadhyatādarpavegoddhatatvatpadāṅguṣṭhaniṣpīḍanastabdhakailāsūlāttadorviṃśatiprastutastotrapuṣyaddyārakṣitonmuktalaṅkāpate niṣprapañcākṛte
jananamaraṃṇalābhapaunaḥpunodītatattajjanāvdhaghoravrataprīṇitatvakkaṭhoraśravaḥprārthanājātakopotthaśāpāmiṣāśībhavattāpasatrāṇakṛdrāmarūpagraha sveṣu sānugraha
anupamitagṛhītatāruṇyalakṣmīnirokṣonmiṣaddārukāraṇyanārīvratabhraṃśakupyanmunīndrābhicārotthitaṃ tuṅkanādaṃ kuraṅgaṃ jvalajjavālamagniṃ karābhyāṃ vahandṛśyase sadbhiramṛśyase
kalaśabhavamaharṣivātāpinirvāpaṇādakṣiṇorvībharāpādanāvindhyasaṃstambhanāsindhunāthāmbuniḥśeṣaniṣpānaśaktipradāyisvapādāmbujadhyānamāhātmya śaṃbho
namaste namaste
7.21
punaḥ
prasūnaśaradāhine prabalakālakūṭāśine
kṛtāntaparipanthine tripuragarvanirvāsine
jaṭāpaṭalayantritāmarātaraṅgiṇīsrotase
prapannabhayahāriṇe pramathanātha tubhyaṃ namaḥ
7.22
niṣkriyasyāpi devasya jagatsṛṣṭyādikarmaṇi
pravṛttiṃ kurvatīṃ devīṃ prapadye bhaktavatsalām
7.23
devī—ṇāha, imassa maṇorahaṃ pucchia jhatti taṃ ṇivattehi | (ka)
bhagavān-priye, kimatra praṣṭavyam | viditameva | yakṣmarājaḥ kaiścidasādhyarogaiḥ sahānugato vikurvāṇo nirmūlaṃ chettavya ityetasya manoratha iti
tata etasmai yogasiddhimupadiśya nirjitanikhilarogaṃ brahmarandhrasthitacandramaṇḍalaniḥṣyandamānāmṛtāplutaśarīraṃ nijānandānubhavatucchīkṛtākhilaprākṛtasukhāntaraṃ saphalamanorathamenaṃ kṛtārthayiṣyāmi
devī-(saharṣam |) sarisaṃ khu edaṃ tumhekerassa bhattavacchalassa | (ka)
bhagavān-vatsa jīva, yogasiddhimupadiśāmi te
jīvaḥ-bhagavan, ko nāma yogaḥ kīdṛśī vā tasya siddhiḥ
bhagavān-vatsa, śrūyatām | yogaścittavṛttinirodhaḥ | cittaṃ nāmāntaḥkaraṇam | yaccakṣurādikaraṇadvārā bahirnirgacchadviṣayākāreṇa pariṇamati
yattattādātmyāpanno draṣṭāpi tadrūpākāra eva paribhāvyate | taduktam'dhyāyantyāṃ dhyāyatīvātmā calantyāṃ calatīva ca
buddhisthe dhyānacalane kalpyete buddhisākṣiṇi ||' iti
'dhyāyatīva lelāyatīva' iti śrutiḥ | tasya vṛttayo nāma kāmaḥ saṃkalpo
vicikitsā śraddhāśraddhā dhṛtiradhṛtirhrīrdhīrbhīrityādyāḥ śrutīritā āntarāḥ,
bāhyāśca śabdasparśādiviṣayagrāhiṇyaḥ | sattvarajastamorūpaguṇatrayātmikānāṃ
ca tāsāṃ devāsurasaṃpadrūpatvena dvedhā vibhāga ukto gītāyām'abhayaṃ sattvasaṃśuddhirjñānayogavyavasthitiḥ
dānaṃ damaśca yajñaśca svādhyāyastapa ārjavam ||'
ityādirdevī saṃpat | 'dambho darpo'bhimānaśca krodhaḥ pāruṣyameva ca'
ityādirāsurī saṃpat | tatra daivī saṃpatsāttvikī | āsurī tu rajastamaḥpradhānā | 'daivī saṃpadvimokṣāya nibandhāyāsurī matā' | tāsāṃ ca sarvāsāmāntarīṇāṃ bāhyānāṃ ca cittavṛttīnāṃ nirodho nāma svaviṣayebhyaḥ pratinivartya
kvacitsaguṇe nirguṇe vā vastuni cittasya samavasthāphrase-naṃ | tacca dṛḍhataravairāgyasatkāranirantarasevanābhyāṃ yatnena labhyate | taduktam‘asaṃśayaṃ mahābāho mano durnigrahaṃ calam
abhyāsena tu kaunteya vairāgyeṇa ca gṛhyate ||’ iti
etādṛśasya yogasya siddhirnāma dhyeyavastusākṣātkārarūpāvasthitiḥ
mantrī—bhagavan,
evaṃbhūtāḥ ka iva ghaṭate cittavṛttīrniroddhuṃ
vairāgyeṇābhyasanavidhinā syāccirāttannirodhaḥ
jeyaḥ śīghraṃ ripuraparathā na sthitirnaḥ pure'to
yoge siddhirbhavati ca yathānugrahaste tathāstu
7.24
jīvaḥ—bhagavan,
smṛtiste sakalābhiṣṭaṃ datte kimuta darśanam
tatprāptamamitaiḥ puṇyaiḥ sadyaḥ siddhiṃ dadātu me
7.25
devī—(sadayam |) deva, saṃkappādo jevva se joasiddhī hodu tti
aṇugehlīadu eso | (ka)
bhagavān—vatsa, devyaivamanugṛhīto'si | saṃkalpādeva te yogasiddhirbhavatu
mantrī—rājan, bhagavatyā bhagavatā ca saṃkalpādevākhilayogasiddhiranugṛhītā | tatsarvathā kṛtārthāḥ smaḥ
rājā—(sapraṇāmam |) anugṛhītaiveyam | yataḥ
yā pratyakṣapadārthamātraviṣayā sā yogasaṃskārataḥ
saṃskārānpratibadhnatītarakṛtāndhīḥ kāpi me jṛmbhate
sūkṣmaṃ yattu vidūramavyavahitaṃ sarvānviśeṣānsphuṭaṃ
paśyāmpeṣa yathāvadadya paramārthodbhūtayā prajñayā
7.26
āścaryo'yaṃ bhagavatprasādamahimā
bhagavān—devi, evaṃ saṃprajñātasamādhiretasya prādurbhūtaḥ, ya evamālambanāmanubhavati ṛtaṃbharāṃ nāma prajñām | ataḥ paraṃ nirbījayogasaṃjñamasaṃprajñātasamādhimasyāṃnugṛhṇāmi
devī—aṇugehīadu appaṇiñciseso eso | (ka)
jīvaḥ—(saharṣollāsaromāñcam |) āścaryamāścaryam
bhagavatkaruṇāmitsamiddhe dṛḍhanirbījasamādhiyogavahau
pravilāpitasarvacittavṛttiḥ paramānandaghano'smi nityatṛptaḥ
7.27
bhagavān—devi, jhaṭiti vighaṭitākhilaparāgvṛttiḥ pratyagātmaikyānubhavarūpo'saṃprajñātasamādhirāvirbhūto vatsasya | yata evamanubhūtamarthamanuvadati
devī—deva, kidatyo khu eso jo evaṃvidhassa devāṇuggahassa bhāaṇaṃ jādo | (kha)
bhagavān—saṃpratyenaṃ vyutthāpya prakṛtakāryapravaṇaṃ karomi | (jīvaṃ prati |)
vatsa, anyadapi kiṃcidanuśāsanīyo'si
jīvaḥ—(vyutthāya |) bhagavan, avahito'smi
bhagavān—
prācīnaḥ sacivaḥ priyastava suhṛdyo jñānaśarmā muniḥ
so'nyasyāpi sudurlabhaḥ sa bhavatā mānyaḥ sadāhaṃ yathā
śreyaḥsaṃghaṭanāya hanta bhavataḥ satyaṃ sa evārhati
preyastvaihikamātanotu satataṃ vijñānaśarmāpi te
7.28
śaśvajjñānādabhinnaḥ sanvijñānamapi mānaya
evaṃ sati ghaṭeyātāṃ bhuktimuktī kare tava
7.28.p1
rājamantriṇau—(sāṣṭāṅgaṃ praṇamyotthāya |) anugṛhītau svaḥ
devī—sumaraṇamettasaṃṇihidaṃ ṇāṇasammāṇaṃ sacivaṃ viṇṇāṇeṇa samaṃ
muttavirohaṃ karia duve vi mantiṇo raṇṇo hatthe samappaanteṇa bhaavadā
bahulīkidaṃ bhattavacchalattaṇam | (ga)
7.28.p2
nepathye
7.29
jīve śivaprāpitayogasiddhau kālo janāndhyena samaṃ tamovat
pāpo viṣūcyā saha rājayakṣmā gadairasādhyaiḥ saha nāśameti
7.30
īśānasya nideśātprāptā sāpyatra śāṃkarī bhaktiḥ
catvāro'pi pumarthāḥ puṃbhiryasyāḥ prasādato labhyāḥ
7.31
mantrī—(ākarṇya |) priyaṃ naḥ priyam | bhagavānkāla eṣa evaṃ naḥ
yamācaṣṭe
rājā—(saharṣollāsam |)
mūrdhanyamaṇḍalaniketasudhāṃśubimbaniḥṣyandiśītalasudhāsrutinirvṛtāṅgaḥ
meghāvṛtivyapagame gaganaṃ yathācchaṃ
caitanyamāvaraṇavarjitamasti tadvat
7.32
mantrī—evamevāyaṃ jīvo rājā bhagavatoḥ prasādānnīrogo nityanirābādho bahukālaṃ jīyāditi prārthaye
bhagavān—tathaivāstu
devī—taha hodu | (ka)
rājā—(saharṣavismayaṃ mantriṇaṃ prati |)
mantriñjanmaiva doṣaḥ prathamamatha tadapyādhibhirvyādhimiścairjuṣṭaṃ kaṣṭaṃ batātaḥ kimadhikamapi tu tvanmatervaibhavena
devyā bhaktyāḥ prasādātparamaśivamahaṃ vīkṣya kṛcchrāṇi tīrṇaḥ
sarvāṇi drāktadatyadbhutamiha śubhadaṃ saṃvidhānaṃ tavedam
7.33
mantrī—rājan,
bahujanmārjitaiḥ puṇyaistāvakaireṣa toṣitaḥ
sarvābhīṣṭaṃ dadātīśaḥ saṃvidhānaṃ kimatra me
7.34
bhagavān—vatsa, kimataḥ paramanyattava priyaṃ kurmaḥ
rājā—devadeva bhagavan, sarvamapi priyamācaritameva
sarve'pi me praśamitā ripavaḥ pure'bhūdārogyamaikṣiṣi bhavantamumāsahāyam
yogaṃ tatastvadupadiṣṭamavāpya jīvanmukto'smi te karuṇayā kimataḥ priyaṃ me
7.35
tathāpīdamastu bharatavākyam
parjanyaḥ samaye'bhivarṣatu phalaṃ vāñchānurūpaṃ mahīṃ
prauḍhāmātyanirūpite pathi mahīpālāḥ padaṃ tanvatām
karṇālaṃkṛtaye bhavantu viduṣāṃ kāntāḥ kavīnāṃ giro
bhūyādasya kaveścirāyurarujo bhaktiśca śaivī dṛḍhā
7.35.p1
iti niṣkrāntāḥ sarve
Linked texts (3)
- Jīvānanda (Ānandarāya Adhvarin) — Ānandarāya Adhvarin, Sanskrit
- Śrīkaṇṭhacarita — Maṅkha, Sanskrit
- Jīvānanda — Ānanda, Sanskrit