Manmathavijaya (Venkataraghava) 2
Manmathavijaya (Veṅkaṭarāghava) 2
- Language
- Sanskrit
Contents
2.1
śambhuḥ—(sakaruṇaṃ viniśvasya |)
cireṇa premārdraṃ hṛdayamidamatyantamavaśaṃ
priyāyāstādṛkṣaṃ virahamapunardarśanamiha
upetyāpi kliśyatyasitanayanāṃ dṛṣṭirapi me
purastātkhelantīmiva satatamalokayati tām
2.2
(sānuśayam |) smitaṃ kṛtvā pūrvaṃ nayananaline kūṇitavatī
sakhelaṃ jalpantī madiranayanā mañjulavacaḥ
yadā pratyādeśāt kuṭilanayanaṃ vīkṣitavatī
mukhaṃ me vāmākṣī jhaḍiti sabhayaṃ kampitavatī
2.3
(vicintya |) aho dhiganāryaṃ mām
yayā śliṣṭaḥ pūrvaṃ jagati vacasāmapyaviṣayaṃ
gatā'sminnānandaṃ nibhṛtamamṛtaplāvita iva
yadīyaiḥ saṃlāpairapi ca paramaṃ harṣamagamaṃ
tayā śūnyo'pyasyāṃ kaṭhinahṛdayaḥ prāṇimi bhuvi
2.4
(savismayam |) adyāpi mama hi
priyāyāstadvaktraṃ sphurati purataḥ smeramasakṛt
lalāṭaṃ svedāmbhaḥkaṇakalitamārādudayate
kapolārvādarśāviva vimalakāntī vilasataḥ
dhvaniśca śyāmāyā hasitakalakaṇṭhī kalaravaḥ
2.5
vidūṣa0–(janāntikam |) 1ammo paḍigambhīrassa ahmāṇaṃ sāmiṇo vi hiaaṃ ṇaliṇīpattagadaṃ via salilaṃ adicavalaṃ hoi
ahmārisāṇaṃ uṇa kā vattā tā aṇṇado vāvāremi ṇaṃ (prakāśam |)
(upasṛtya nirūpya ca |) kīsā bhavaṃ ummatto via saaṃ jeva kiṃ
vi ālavanto sappo via puṇo puṇo vi phukkuvvāṇo dīsai
śambhuḥ–kāśyapa, nahi śakyaṃ jhaḍiti niyamanaṃ manaso harṣaviṣādābhyāṃ | paśya
yato yato dhāvati cañcalaṃ manastatastataḥ sādhuśanairniyamyate
balādyadākṛṣyata eva kāmataḥ
karīva saṃmardya bahiḥ pradhāvati
2.6
harṣe bhavati ca smeraṃ śoke glānimupaiti ca
rāgadveṣāvudasyaiva mano bhavati nirvṛtam
2.7
mama hi priyāyā lāvaṇyasauśīlyādiṣu dṛḍhasaṃlagnamanaso na kiñcidiha prītimutpādayati | paśya
bhṛṅgaḥ praphullasarasīruhametyayasya
mādhvīṃ pibannititarāṃ muditaśca pūrvam
tannāśato jhaḍiti daivavaśānnitāntaṃ
khedaṃ gataḥ kva punarasya manaḥ prahṛṣyet
2.7.p1
vidūṣa0—ahaṃ vi edassa daṇḍakaṭṭhassa kuḍiladāe kaḍiṇadāe
aadimettaṃ tosemi ado jeva khaṇaṃ vi ṇa muñcemi ṇaṃ ( iti daṇḍakāṣṭhamāliṅgya paricumbati | )
śambhuḥ—( vihasya | ) ko'tra bhoḥ
2.7.p2
praviśya
2.7.p3
mārjāra0—āṇavedu bhaṭṭā
śambhuḥ—api sunirūpitaṃ tvayā tapaścaraṇayogyaṃ sthānam
mārjāra0—aha iṃ
śambhuḥ—kutra
mārjāra0—himavado uvari gaṅgāpavādaṇāmahee sāṇummi
śambhuḥ—tarhi ārohaṇamārgamādarśaya
mārjāra0—im̐doido bhavaṃ
2.7.p4
sarve ārohaṇaṃ nāṭayanti
2.8
śambhuḥ—( abhito'valokya nandīśvaraṃ prati | )
etasminnibiḍanibaddhakuñjaśobhe
gaṅgāmbhaḥplavanapavitritāntarāle
ānṛtyanmadaviruvanmayūraramye
vīkṣyantāṃ mṛgaśiśavaścarantyaraṇye
2.9
nandīśvaraḥ—ito'pi devaḥ paśyatu
pamphullakaitakarajobhasitāṅgarāgā
bhṛṅgāvalīvalayahārinavākṣamālāḥ
etā latā api calannavapallavoṣṭhāḥ
kṣipraṃ bhavantamabhivīkṣya japanti nūnam
2.11
vidūṣa0—( mārjāranayanamavalokya | ) ahma vi pekkhāmo idha ekko
vaṇamajjāro aṇuarei tumaṃ maṃ vi ekko kuḍilasāhāhattho vuddhaṇīlavāṇaro
śambhuḥ—yo'yaṃ sarvairapi parvatarāja iti yaducyate tadupapannaṃ | tathāhi
ratnānāṃ nilayaḥ samunnatiyutaḥ khaṅgivrajaiḥ sevito
mattairhairaniśaṃ madārdrakaraṭairgarjadbhirapyāvṛtaḥ
sattvodriktatarāntaraśca vibudhaiḥ ślāghyo bhujaṅgāvṛttaḥ
kāṭhinyaṃ kvacideti hanta mṛdutāṃ kasmiṃścideti sphuṭam 10
nandī0—idānīmevāsya girirājatvamupapadyate | tathāhi
śaśvaddhyānavidhūtakalmaṣatayā nairmalyabhāk cetasāṃ
sattvodrekamavāpya santatatapassaṃmodabhājāṃ param
vācīmapyatidūravaibhavajuṣāṃ yogīśvarāṇāmapi
smartu durlabhadarśano'tra tapase yenāgato'bhūdbhagavān
2.12
vidūṣa0—( nandinaṃ prati sākṣepam | ) īāṃṇiṃ jeva tuha vuddhavāṇaramuhassa vaaṇaṃ vi sohai jaṃ sigghappasādhiṇaṃ sādiṇaṃ dullhahadaṃsaṇaṃ kahesi ahaṃ khu bahmaṇavariṭṭho dullhahaddaṃsaṇo a maha saṇṇijjhado uṇa assa pavvadassa māhappaṃ hoi
śambhuḥ—( sasmitam | ) mahābrāhmaṇasya tava māhātmyaṃ ahaṃ jānāmi
vṛthājalpatvayaṃ mā bhavān kupyatu nandine ( iti sāntvayati |)
vidūṣa0—em̐hiṃ pasaṇṇohmi
nandīśvaraḥ—atiramaṇīyaṃ khalvetatsthānaṃ tapasyataḥ svāmino'tihihṛdayarañjanaṃ bhavatīti manye
śambhuḥ—na kevalaṃ hṛdayasya rañjanametat | api tu sarvendriyāṇāmapi
paśya
cakṣuḥ snihyati pāvane tarutale gātraṃ ca śītānaILE
śrotraṃ vedavidāṃ śrutipraṇayināṃ kaṇṭhadhvanau mañjule
ghrāṇaṃ yajñakṛdarpitādhvarahavirgandhe ca vistārite
lolaṃ me rasanaṃ ca hanta mṛdule kande phale svāduni
2.13
vidūṣa0—( janāntikaṃ nandinaṃ prati | ) jaittha khu tava so vighdhakāraṇaṃ
vaṭṭai taṃ jeva thalaṃ silāhai bhavaṃ
nandī0—dhiṅmūrkha, na tvaṃ jānāsi atipāvaneṣu girinadītaṭeṣu ṛṣīṇāmuṭajeṣu ca manaḥ prasannaṃ vidyamāneṣvapi bahuṣu vikṣepahetuṣu
puṇyavaśāt samadhigacchati samādhimiti
śambhuḥ—ito'nyatrāpi vidyamānaṃ draṣṭavyaṃ paśyāma iti gatvā nirūpya (sānandam |)
puṣpaughairbharitāḥ svanadbhiralibhiḥ śaśvadbhramadbhirvṛtāścañcatkomalapallavairapi yutā vātairmuhuḥ kampitāḥ
etāḥ pārśvagatā latāḥ samādhikaṃ kamrāśca namrāḥ svayaṃ
śikṣante madhuraṃ hi nṛtyamadhunā veśyā yathā bālikāḥ
2.14
nandī0—ito'pi devaḥ paśyatu
phūtkāraiḥ phaṇināṃ jvaladbhiradhikaṃ dāvānalaiḥ saṃvṛtāḥ
kṣiptaṃ tairdalitāḥ patanti dharaṇīpṛṣṭhe muhuḥ kīcakāḥ
teṣāṃ ḍhātkṛtibhīṣitāśca sahasā mūkībhavantaḥ kṣaṇaṃ
pakṣāṇāṃ vidhutiṃ vidhāya gagane bhrāmyantyamī pakṣiṇaḥ
2.15
vidūṣa0—ahaṃ vi dāva edāṇaṃ piṭṭhado gamissaṃ (iti satvaraṃ dhāvati
sarve hasanti |)
mārjāra0—āaccha re mahābahmaṇa, paaḍiaṃ tue bahmaṇassa
cāvalaṃ
vidūṣa0—majjāraṇaaṇa, ṇa khu mae tue via acchīṇi ṇimīlia aṇṇassa dahikkhīrādiaṃ corīadi | (anyato'valokya
sabhayaṃ mukulitanayano nandinaṃ samāliṅgya savākstambhaṃ |) haddhī edassi
ṇiujje ko vi vṛddhasīho kesarasaṇāho adidīhaṇaharabhīsaṇo silāalaṇisaṇṇo maṃ jeva uddisia kiṃpi cintei tā parittāadha
parittāadha maṃ (iti roditi |)
nandī0-mūḍha, mā bhaiṣīḥ eṣa tāvacchilātala(niṣaṇṇo) madhyāsīno'nevakalapaparivardhitatapā maharṣistapasyati paśya
ādhāya brahmaṇi manaḥ svairaṃ mukulitekṣaṇaḥ
samādhistho mahāneṣa na kiñcidapi paśyati
2.16
śambhuḥso'yaṃ vallīparivṛtatanuḥ pakṣiṇāmaṇḍajuṣṭairjīrṇairviṇvakprapatitajaṭāmaṇḍalaiḥ kīryamāṇaḥ
sattvairanyairapi ca paritaḥ svecchayā sevyamāno
dhatte sāmyaṃ bhujagarnilayaḥ kasyacitpādapasya
2.16.p1
parito'valokya saharṣam
2.17
atrāpi jahna tanayāsalilāvagāhadattādarāḥ salilapuramamī praviṣṭāḥ
snānaṃ maharṣinivahā aghamarṣaṇena
sākaṃ muhurvidadhate dadhate na tṛptim
2.18
api ca
iha hi sapadi bhasmoddhūlitāṅgāśca kecit
karavilulitacañcatsphāṭikākṣā japanti
drutataramatiramyānūrdhvapuṇḍrāndadhānāḥ
katicana jalajākṣadvyānamatrācaranti
2.19
tadahamapi tapase'tisamīcīnaṃ sthalamanveṣayāmi | ( nepathye mardaladhvani
nandī0-( sakautukamākarṇya | ) deva, bhavato'bhilaṣitasiddhirā
caiva bhaviṣyatīti manye yadayamanukūla eva pravartate mardaladhvani
śambhuḥ-kiṃnveṣaḥ syāt
nandī0-atrāgataṃ tatrabhavantaṃ upaśrutya svayameva parvatarāja
mabhyarcayitumāgamiṣyatīti manye
śambhuḥ—upapadyate, kimucyate | atimahānviśuddhasvabhāvaḥ vṛddhopasevī ca parvatarājaḥ
brahmāpi svayameva hanta haviṣo bhāgaṃ purā kalpayat
yasmai sarvadharādharādhipatitā yogyaṃ mahattvaṃ vidan
anyebhyo'pihi parvatebhya itare'trāgatya sarve tapaḥ
kurvāṇā munayo bhajanti ca parāṃ siddhiṃ viśuddhiṃ gatāḥ
2.20
anyacca
yābhūtapurā sarasijākṣapadāmbujātamādhvītriviṣṭapapurīdhvajapaṭṭikāca
seyaṃ mayāpi śirasā vidhṛtāca pūrvaṃ
gaṅgāpi yasya śikharātsravati prasannā
2.21
vidū0—meha vi eso pūāriho hoi pavvadarāo jaṃ mama gottaṇidāṇeṇa bahmaṇāvi samabbhaccido
śambhuḥ—( sasmitam |) idānīmevāsya parvatarājasya mahadgauravaṃ yanmahābrāhmaṇena tvayāpyabhinandyate
vidū0—( nandinaṃ prati |) sevvadā sallavantarassavi tuha ṇatthi virāmo
ahaṃ uṇa bahmaṇo bhoaṇappioa visesadoa pipāsidohni
saṃvṛtto
śambhuḥ—gamyatāmabhilaṣitasiddhayai ahamapi viviktadeśe parvatarājaṃ
pratipālayāmi ( iti stokamantaraṃ gatvā |) atrahi
kastūrikāmṛgavarāḥ khalu mandamandaṃ
khādantyamī damanakāṅkurajālakāni
gaṅgānilāśca śiśirāḥ sphuṭapadmagandhavāhā vahanti vicaranti taṭe caparyaḥ
2.21.p1
iti parikramya niṣkrāntāḥ sarve
2.21.p2
himālayagamanaṃ nāma dvitīyo'ṅkaḥ
2.21.p3
tataḥ praviśati himavān menayā saha vibhavataśca parivāraḥ