Pramāṇa · Search · About · API

Manmathavijaya (Venkataraghava) 5

Manmathavijaya (Veṅkaṭarāghava) 5

Language
Sanskrit

Contents

5.1

menā—laivaṅgie, kahiṃ me vacchā pavvadī vaṭṭadi
lavaṅgikā—èdassiṃ kāṇaṇe silāpaṭṭammi ciṭṭhantī adibhīsaṇaṃ
carei tavo
menā—(upasṛtya |) vècche, ṇa tumaṃ īdimasma sāhamakajjassa
joggā tā ṇivaṭṭehi tavoṇi amaṃ pekkha tuha ṇomāliākusumapelavā iaṃ taṇuladiā kahiṃ kahim̐a tādisaṃ adimettadukkharaṃ tavasiaṇapariidaṃ tavo avia maraṇṇaīvia diṇe
diṇe vi adikisā adimettapaṇḍurāa dīsai de taṇuyaṭṭhī tāāaccha gacchemo ṇiabhavaṇaṃ
pārvatī—(salajjaṃ saṃviṣādaṃ ca svagatam |) jam̐i attaṇo pahavissaṃ
(prakāśam dīrghamuṣṇaṃ viniśśvasya |) kiṃ me bhavaṇammi vaṭṭadi kañjaṃ
jā sadisaṃ vallahaṃ alahantī homi
menā—lam̐ddhavaījeva sadisaṃ daiaṃ ṇatthi me tahiṃ sandeho jaṃ bhaavado
ṇāradassa vaaṇaṃ ṇa kadā vi asaccaṃ bhave
pārvatī—tam̐ttavi tavojjeva kāraṇaṃ bhave kiṃ via dullahaṃ tavasohodi ado maṃ visajedu bhodi
menā—jei ebvaṃ ahaṃ gacchemi bhavaṇaṃ kusalaṃ de bhodu (iti
lavaṅgikayā saha niṣkrāntā |)
pārvatī—(dhyānaṃ nāṭayantī svagatam |)
ṇimmalaphoḍaavimale maṇasi vilaggaṃ mahesaraṃ saraṇam
gacchemi dīṇabandhuṃ rakkhadu duridammi laggahi aaṃ mam

5.2

lava0—(sasambhramamāgatya |) pim̐amahi, diṭṭhiā vaḍḍhasi maaṇo
savamando viṣṇavedi tumaṃ
pārvatī—kim̐ti
lava0—(saṃskṛtamāśritya |) mamedaṃ vijñāpanaṃ teṣu teṣu ca bhavasya
vedimammārjanabalikusumadarbhamalikādyāharaṇādiśuśrūṣaṇamamayeṣu tatrabhavatī punaḥ
savyājaṃ śanakairupaitya giriśaṃ cārusmitaṃ kurvatī
nīvīṃ viślathitāṃ vidhāya caturaṃ saṃyojayantī punaḥ
vakṣasyāhitamuttarīyamasakṛdviśliṣṭamādarśayet
sākṛtaṃ madhuraṃ ca mañjulavaco jalpantyamuṃ harṣayet

5.2.p1

to piasahi, appamattādāṇiṃ hohi | sivo vi ettha jeva
ṇandīsareṇa samaṃ kiṃpi ālavanto āacchadi

5.2.p2

iti parikramya niṣkrāntā lavaḍgikā

5.2.p3

iti cūlikā

5.2.p4

tataḥ praviśati śambhuḥ nandīśvaraśca

5.3

śambhuḥ—( nandīśvaramavalokya |) paśya yaducyate śreyāṃsi bahuvighnānīti tatsatyameva vacaḥ mama hi samprati
samyagdhyānaparasya saṃsṛtipathe gatvā viraktiṃ parāṃ
satye jyotiṣi cinmaye vilaganaḥ svānandabhājaḥ param
vikṣepā bahavo bhavanti hi muhuḥ śaile tapastanvato'pyevaṃ ced gṛhiṇāṃ kathaṃ bhavati nirvighnaṃ samādhiśriyam

5.3.p1

tanmaṃtatamapi tapasyeva niravadhikamānandamanubhavāmi
nandīśvaraḥ—deva, majjīkṛtaṃ sarvameva tapasmādhanaṃ tadbhagavānanubhavatu
samādhiṃ ahamapi bahirasminvipulagaṇḍaśailopari niṣaṇṇaḥ na
kaṃcidapyantaḥ praveśayāmīti | (niṣkrāntaḥ | )
śambhuḥ—( dhyānaṃ nāṭayati | )

5.3.p2

tataḥ praviśati manmathaḥ

5.4

manmathaḥ—( vasantaṃ prati | )
etatsarasmamadasārasacakravākanatyūhahaṃsarutaiḥ paritaḥ saśobham
kāraṇḍavaiśca salileṣvaniśaṃ plavadbhiḥ
utphullapaṅkajanaddhabhramābhijuṣṭaiḥ

5.5

idamapi purataḥ kusumitakurabakamākandacampakanavamālikādibhiralaṅkṛtaṃ abhinavakisalayarasāsvādamadanṛtyatkalakaṇṭhakaṇṭharajayatpadmamodaścitaiśca atiramaṇīyamaraṇyaṃ bhavati | tadatraiva kasyaciccampakavṛkṣasya mūle samupaviṣṭaḥ samayaṃ pratipālayāmi | saca śambhuratraiva guhāniṣaṇṇastapasyatitarām
so'yaṃ śambhurbhajati mahatīṃ yoganiṣṭhāṃ purastāt
śvāsairantarbharitavilasatkāṣṭhaniṣpandagātraḥ
ṣaṣṭhādhāre vilasati manaḥ sāmprataṃ dhāraṇāyā
atyārūḍhyā bhavati hi punarnirvikalpaḥ samādhiḥ

5.5.p1

parito'valokya saharṣam

5.6

ito'pi sannidhau puraścarati darpaṇe nirmale
hasanmṛdulasaṃsphuradrucikapolayugmānvitā
iyaṃ kuṭilakuntalā lalitagātrayaṣṭirmuhuḥ
jhaṇatkanakabhūṣaṇā kalitatoṣaṇā pārvatī

5.6.p1

tadadhunā śobhanamālabdhamālambanam

5.6.p2

tataḥ praviśati ākāśayānena citrasenaḥ cāruhāsinī ca

5.6.p3

citrasenaḥ—priye, paśya kathamatraivāgacchati mahendro bṛhaspatiḥ sarve
devā maharṣayaśca tadatraiva rahasi kasmiṃścit sthāne sthitvā vilokayāvaḥ kiṃ pratipadyate manmathaḥ sa śaṅkaraśca

5.6.p4

tataḥ praviśati indraḥ bṛhaspatiḥ sarve devā maharṣayaśca

5.7

indraḥ—( saharṣam | )
itaścarati pārvatī calitagātrayaṣṭirbhayāt
bṛhaspatiḥ—( savismayaṃ nirūpya | )
ito'pi madhurīkṣyatāṃ sapadi jṛmbhate kānane
indraḥ—( saharṣaṃ sasnehaṃ ca | )
ito dhanuṣi manmathaḥ śaravaraṃ vidhatte'pyasau
bṛhaspatiḥ—(sāśaṅkam |)
ito'pi khaluśaṃkaraścalitamānasastatkṣaṇāt

5.8

śambhuḥ—( saromāñcaṃ sagadgadañca pārvatīṃ prati | )
priye kuṭilakuntale ruciracārumandasmite
mano harasi śobhane caṭulavīkṣaṇaistatkṣaṇāt
mamāṅkamiha satvaraṃ pṛthunitambabhārānate
bhajasva bhujaśākhayā sapadi kaṇṭhamāliṅga me

5.9

pā0—' lajjate | )
śambhuḥ—( sānurāgam | )
ayaṃ malayamārutaḥ kamalasaurabhāmodito
haratyadhikaśītalo hṛdayamadya nirbhidya me
dalanmṛdulamallikācalitabhṛṅgajhaṅkārato
bhavāmi bhṛśapīḍito bhava mamauṣadhaṃ sundari

5.9.p1

( iti sabhramāmāliṅgitumutthāya svagatam | ) aho pramādaḥ kimidaṃ
samayāviruddhamārabdhaṃ kinnu khalu me niyamitasarvendriyasya hṛdayamatkāraṇaṃ bhavet bhavatu nirūpayāmi | ( iti purato manmathamavalokya
sakrodham |) aye mūrkha, virahijanamāraṇasampāditavividhakilbiṣamalinabuddhe kandarpa, kathaṃ mayyapi te pauruṣātiśayaḥ ( iti caṭulapadaṃ dhāvati | )

5.9.p2

nepathye

5.10

hādhik hādhik abrahmaṇyaṃ abrahmaṇyaṃ paritrāyadhvaṃ paritrāyadhvaṃ
me priyavayasyam
vegātsamāpatati so'yamatīva ruṣṭaḥ
kālāgnirudravapuretya bhayaṅkaraṃ naḥ
indraḥ—aho dhik pramādaḥ vasantasyeva dhvaniḥ śrūyate
bṛha0—( saviṣādam | ) yāvadvayaṃ sarabhasaṃ śivamabhyupaimaḥ
indraḥ—kiṃ tarhi
bṛha0—
tāvatsphālanayanānalabhasmito'bhūt

5.10.p1

haraḥ punaridānīmatiroṣaṇo vartate tadantarhitā bhavāmaḥ | vasantamukhena rati retain rati pānīya paścādbhavamabhyarthayāma | (iti tirohitāḥ sarve avartanta|)

5.10.p2

tataḥ praviśati āsanasthā ratiḥ navamālikā ca

5.10.p3

ratiḥ—( sodvegam |) helā ṇomālie, kahaṃ cirāadi me pāṇavallaho khaṇaṃ vi mae viṇā ṇa sa dhāredi jīvidaṃ
navamālikā—piasahi pabalaṃ khu mahendassa kajjaṃ tā vilambī
adi teṇa
ratiḥ—gaidāe raaṇīe kiṃ vi hiaabhīsaṇaṃ siviṇaṃ daṭṭūṇa raṇaraṇajuttaṃ vevadi me hiaaṃ
nava0—paḍihadaṃ amaṅgalaṃbhodu hodī riujaṇassavi mābhodusivedaṃ
ratiḥ—( hṛdayārpitahastā |) piasahi, kiṃ karemi ḍahijai me jaṭharaṃ suṇṇaṃ bhodi ṇaaṇaṃ tā dhārehi maṃ | (iti sakhyā urasi saṃlagnā purato'valokya sabhramrabhaṃ sakampaṃ ca |) haddhī haddhī ammo piasahi, kahaṃ ajjautteṇa viṇā āacchadi piavaasso vasando
savvahā kiṃ vi acchāhidaṃ bhave tā parittāehi parittāehi maṃ

5.10.p4

ityuttiṣṭhati

5.10.p5

nava0—piaṃsahi, mā uttamma mā uttamma tuha parihāsatthaṃ vukkhantarido bhave
ratiḥ—kaidā vi ṇa sa maṃ padāriavanto ahaṃ jāṇāmi tamma
hiaaṃ

5.10.p6

praviśya

5.11

vasantaḥ—(dṛgdeva sakaruṇaṃ saviklavaṃ ca |) priyasakhi, priyasakhi caṇḍālaṃ pāpaṃ mitraghātinaṃ māṃ māvalokayatu bhavatī
yasyādya jīvitamidaṃ mahamaiva tādṛksnigdhaṃ vihāya ca na gacchati vajramāgam
pāpo'hamatra bhuvane janagarhaṇīyaḥ
vahnau praviśya nijaduḥkhamahaṃ tyajeyam

5.11.p1

iti muktakaṇṭhaṃ roditi

5.12

(ratiḥ sasaṃbhramaṃ sagalagrahaṇādikaṃ vikṣipya mosmanādanaṃ patitvā dharaṇyo
mūrcchati |)
nava0— (sasaṃbhramaṃ sakaruṇaṃ ca utthāpya malilena cakṣuṣo hṛdayaṃ ca samukṣya
sāśaṅkam |) piaṃsahi, tumaṃ vi amhe mottūṇa kahiṃ gacchasi tā
dehi me paḍivaaṇaṃ (iti roditi |)
ratiḥ— (cireṇa saṃjñāṃ labdhvā |) piaṃsahi, muñca maṃ khaṇaṃ vi ṇatthi
me jīvideṇa phalaṃ (sasambhramutthāya vasantasya kaṇṭhamāśliṣya saṃskṛtamāśritya sagadgadam|) vasanta, kva te gataḥ priyavayasyaḥ yaḥ kṣaṇamapi
na muñcati bhavantaṃ kiṃ mandabhāginyai mahyaṃ kupyati prāṇanāthaḥ
na kañcidapyaparādhamahamupalakṣaye
nāhaṃ kadācidapi tasya virodhakāriṇyāsa sadaiva dayitā ca mano'nukūlā
so'pyādārānmama na kiñcidapi vyalīkaṃ
svapne'pi hanta kṛtavānkila sādhuśīlaḥ

5.12.p1

tasmātsatyaṃ kathaya kva te gataḥ priyavayasyaḥ kadā māmāhvayetsādaraṃ preyasīti
vasantaḥ—priyasakhi, kiṃ karomi mandabhāgyaḥ mahendreṇa preṣitāvāvāṃ tapasyataḥ śambhoniyamavighātāya himācalaṃ prasthitau sapadi
vayasyena saṃyojite ca kārmuke kusumasāyake
ratiḥ—( sakaruṇaṃ viniśvasya | ) ta̍dotado
vasantaḥ—caṭulapadmāgacchataśca harasya nayanānalena ( sa vākstambhaṃ
niśvasya | ) priyasakhi, saṃstabhyātmānaṃ śṛṇu, śalabha iva tatkṣaṇāt bhasmīkṛtaḥ priyavayasyaḥ
ratiḥ—( punarapi mūrcchati | )
vasantaḥ—( aṅgaṃ parimṛjan | ) samāśvasihi samāśvasihi priyasakhi,
ratiḥ—( saṃjñāṃ labdhvā sonmādaṃ satvaraṃ gatvā | )
āgatya matpatirasau purato'tra cāpe
bāṇaṃ ca yojayati sasmitavīkṣaṇena

5.12.p2

sapratyabhijñam

5.13

hā hanta samprati hi dhūrjaṭilocanāgnidagdhaḥ kathaṃ punarupaiti bhuvaṃ sa nāthaḥ

5.13.p1

tatsamprati ahamapi tasminneva tallocanāgnau visṛjāmi nijadehamiti ( vasantanavamālikābhyāṃ saha prasthitā | )

5.13.p2

nepathye

5.13.p3

i̍do bhaṭṭiṇi

5.13.p4

tataḥ praviśati lavaṅgikayā saha menā

5.13.p5

10—laivaṅgie kahehi kahiṃ me vacchā pavvaī vaṭṭādi
lava0—etthaṃ jeva saṅkaraguhāṇiaḍe saṃciakaṭṭhasaaṇe aggiṃ
pajjodi
menā0—(satvaraṃ dhāvantī |) heddhī haddhī vacche, pavvai muñca muñca
idaṃ sāhasamakajjaṃ āacchadi de pidā

5.13.p6

tataḥ praviśati himavān

5.14

hima0—aho dhik kaṣṭaṃ kaṣṭam
diṣṭayā haraṃ kila sutā pariṇeṣyatīti
śrutvā tu nāradavaco giriśe hi klṛptā
bhūyo'pi samprati viṣādamupāgate'yaṃ
duḥkhaṃ hi hanta bhuvi bhūri pituḥ kumāryāḥ

5.14.p1

( satvaramāgatya valādenāṃ nivarttayan | ) kathamatraiva indrādayo devā
maharṣayaśca

5.14.p2

tataḥ praviśati saparivāra indraḥ

5.15

indraḥ—(bṛhaspatiṃ prati | ) amagguro kiṃ karttavyamidānīm
bṛha0—sarvalokaśaraṇyaṃ badarīnārāyaṇameva brahmāṇaṃ puraskṛtya śaraṇamadhigacchāmaḥ | ( puro'valokya savismayam | )
so'yaṃ hi dugdhajaladhau ramayā vihārī
vaikuṇṭha eṣa ramate kamalāsahāyaḥ
atrāpi sarvajanatākuśalāya śaile
nityaṃ tapaścarati mūrttiyugaṃ sa bibhrat

5.16

kathamita evāgacchati brahmaṇānugamyamānaḥ nareṇa maha kimapi sallapan nārāyaṇaḥ | ( punarniṃrūpya savismayam | )
lakṣm‍yāśliṣṭamuraḥ sakaustubhamidaṃ śobhāyamānaṃ strajā
keyūrojjvalahārakuṇḍalaśubhagraiveyakāḍhyaṃ vapuḥ
śaṅkhaṃ cakragadāsi śārṅga mapi yo bibhratkarairdakṣiṇe
haste cāpyabhayānvitaḥ sarabhasaṃ tārkṣyādhirūḍho'pyabhūt

5.16.p1

kathamito'pi dakṣasya patnī muktakeśā samāgacchati

5.16.p2

tataḥ praviśati dakṣapatnī

5.16.p3

dakṣapatnī—kiṃ maha bhuvaṇammi jīvideṇa phalaṃ jā mandabhāiṇī
tādiseṇa bhattuṇā puttīe a jhaḍii virahiā mae uṇa āṃkaṇṇiaṃ ṇaradamuhādo maha vacchā pavvadarāaduhidā bhavia vaḍḍhaditti tā tahiṃ gacchemi akāraṇaparivattāṃ duhidaraṃ āmantia pacchā pavisemi jolaṇaṃ | ( iti parikramya purato'valokya sāśaṅkam |)
keuṇa ede jolaṇaṃ pavimanti kumāriṃ ṇiṭhabandhanto ciṭṭhanti bhodu
pucchissaṃ| dāvaede (ityupasṛtya svagatam |) iaṃ paṭhavaī aggiṃ pavisādi
haddhī haddhī (prakāśam |) vacche, virama virama ido sāhasakajjādo
hima0—vatse, iyamapi te pūrvajananī vārayati tvām
pārvatī—kiṃ me dukkhaśīlāe jīvideṇa ekāe maha adhaṇṇadāe
savvevi bhavanto khinjanti
dakṣapatnī—vacche, alaṃ ekkavāraṃ pāṇavisajjeṇa | ( iti vārayati | )
pārvatī—(puro'valokya | ) kam̐haṃ etthajjeva āacchadi maha uvaāriṇo maaṇassa daiā vi vasandaṇomāliāsahidā bhodu
khaṇaṃ vilambemi | ( iti cintayantī sthitā |)

5.16.p4

tataḥ praviśati yathānirdiṣṭā ratiḥ

5.17

ratiḥ—(drutamāgatya sāvegam |) vasanda daṃsaa de vaassassa bhasiaṃ
vasantaḥ—(purato gatvā sāsram ) yadidaṃ śambhuguhādvāre kapotakabuṃraṃ
dṛśyate | ( ityaṅgulyā nirdiśati | )
ratiḥ—(sasambhramaṃ tadupari nipatya saṃskṛtamāśritya |) hā prāṇanātha,vasantavayasya,vilapantyā dehi me prativacanaṃ kiṃ mandabhāginyai mahyaṃ
kupyati bhavān tadāgatya śikṣaya mām
uttiṣṭha te vaktrasarojamādarāt
sandarśaya prāṇasakhīṃ vilokaya
kiṃ lajjase vyarthamudīritaṃ mayā
drutaṃ sameṣyāmi tavāntikaṃ tviti

5.18

na khalu lajjitavyaṃ bhavatā
tathāpi karṇābharaṇīkṛtaṃ purā
sarojamapyatra na cādṛtaṃ mayā
tvayaiva sarvaḥ khalu bhadramaśnute
tvameyivānīdṛśabhasmarūpatām

5.19

kimiharuditena tameva śambhuṃ śaraṇamupaimi sarvathā paramadayāluḥ śrīmannārāyaṇa eva rakṣatu māmiti | ( śambhumupasṛtya nātidūra eva dharaṇyāṃ
nipatya |) dīnadayālo,marṣayatu devaḥ ekavāraṃ mama nāthena kṛtamaparādhamimam | ( iti roditi |)
(tataḥ praviśati lakṣmyāsameto nārāyaṇaḥ brahmādayaḥ sarve devā maharṣayaśca | )
nārāyaṇaḥ—
eṣa sthāṇurupetya saṃsṛtipathe vairāgyakāṣṭhāṃ parāṃ
sthānaṃ ca svatapo'nurūpamadhigamyāṅgīśvarādhiṣṭhitaḥ
bhasmīkṛtya ca manmathaṃ tadadhunā siddhārtha eva svayam
bhūyo dārayuto'pi mārajidati svānandamevāpnuyāt

5.20

eṣa idānīm
nirvedāt paramānandaṃ gacchannapi girāviha
na tṛptiṃ samavāpnoti vidan saṃsāraheyatām

5.21

( brahmādīnprati |) idamatra adbhutaṃ saṃvidhānaṃ paśyantu bhavantaḥ
brahmā—na kiṃcidbhavati durlabhaṃ bhagavataḥ kaṭākṣasya
nārā0—
dakṣasya bhāryāpi ratiśca bhāminyanye ca sarve śubhabandhuvargāḥ
śivasya kalyāṇamihekṣamāṇā
dadhatvamandāṃ mudamadya śīghram

5.22

tadayamevedānīṃ śambhumanuneṣyāmaḥ | (iti satvaramupasarpati |)
śambhuḥ—( bhagavantamavalokya sarabhasamutthāya |)
brahmādisarvarūpāya jaganmaṅgalakāriṇe
sṛṣṭisthityantamūlāya nārāyaṇa namo'stu te

5.22.p1

iti praṇamati

5.23

nārā0—( ādāya āliṅgya ca |)
kuśalaṃ bhavate bhūyānmama rūpamupeyuṣe
bhaktānāṃ pāpanāśāya līlavidhṛtamūrtaye

5.24

ratiḥ kila suduḥkhitā luṭhati bhūtale sāṃprataṃ
cirāya bhṛśavihvalā bhavati dakṣapat‍nyapyasau
praveṣṭumiha satvaraṃ vrajati pārvatī pāvakaṃ
tadadya kṛpayā bhavānpariṇayotsavaṃ sevatām

5.29

śambhuḥ—anugṛhīto'smi bhagavatā kintu nivṛttaviṣayābhilāṣasya
punarapi dāraparigrahe lajjate me hṛdayam | kiṃca | yo'haṃ madanamidānīmadyākṣaṃ punarapi tadvaśaṃvado yadi bhaveyaṃ tadapi mahatparibhavasthānam
nārā0—na kiṃcitparihīyate jagati prakhyāpanāya pṛcchati bhavān
kutaḥ svādhīnamāyānāmasmākaṃ gṛhamedhitā
lokānāṃ rakṣaṇāyaiva dāmpatyaṃ bibhṛmo vayam

5.26

tadasminneva śubhe muhūrte purāpi mayā bahuśo'nubhūte bhavatu bhavato jhaḍiti pariṇayavidhirhimagiritanayāyāḥ
śambhuḥ—kimadyunā mayā kartavyaṃ tadādiśatu bhagavān
nārā0—prathamaṃ manmathaṃ jīvayatu bhavān paścād dakṣaprabhṛtīnmakhabhuvi vidhvastān | (ityūrdhvaṃ avalokayan | )
kimambare tāḍyata eṣa dundubhirbhavatyapi drāgiha puṣpavarṣaṇam
satūryanādaṃ śubhaśiñjitaṃ muhuḥ
pranṛtyate cāpi mudāpsarogaṇaiḥ

5.26.p1

praviśya saharṣam

5.27

vasantaḥ—
yadā ca devī ratiratra bhūmau javena śambhuṃ śaraṇaṃ prapannā
tadaiva suptotthitatulya eṣa kāmo'pi saṃśliṣya ratiṃ prahṛṣṭaḥ

5.27.p1

pārvatī0—piaṃ ṇo | pi aṃ ṇo

5.27.p2

tataḥ praviśati ratyā saha savinayaṃ manmathaḥ

5.28

manmathaḥ—( rativasannābhyāṃ saha śambhuṃ praṇamya |)
ṇāhaṃ bhavanmahimatoyadhiśīkarāṇāṃ
jānāmi rūpamayamekatamasya vāpi
tenāparādhamasakṛdvacasā ca kṛtyaiḥ
kṛtvādya bhaṅgamanulaṃ gatavān kṣamasva

5.29-2

haraye jalajākṣāya brahmaṇe padmayonaye
indrādisarvadevebhyo maharṣibhyo namo namaḥ

5.30

nārā0—
bhrūkiṅkaro bhava harasya sadā sametaḥ
ratyā samaṃ ca suhṛdā viharasva loke
keṣāṃcideva bhavadīyamidaṃ hi rūpaṃ
pratyakṣamastu bhuvane bhavitāsyanaṅgaḥ

5.30.p1

nepathye mahān kalakalaḥ

5.30.p2

nārā0—nandīśvara, kimidaṃ jñāyatām
nandī—yadājñāpayati devaḥ | ( iti niṣkramya punaḥ praviśya | savismayam | ) deva, dakṣabhṛguprabhṛtayo ye makhavidhvastāste sarve'pi bhagavatkṛpayā labdhayathāvasthitamūrtayaḥ himavadādibhiśca militā bhavataḥ
sarvānapi namaskartumāgacchanti
nārā0—yathecchamāgacchantu sarve ca pārvatīpariṇayamabhinandantu

5.30.p3

tataḥ praviśanti yathānirdiṣṭā dakṣaprabhṛtayaḥ

5.31

dakṣaḥ—( svapatnīmavalokya | ) ehyehi priye, mahotsavamabhinandāmaḥ
( parāvṛtya | ) acalādhīśvara, yaducyate sampadamanubadhnanti sampada
iti tatsatyam | mama hi cireṇa vipannasya anayā preyasyā bhavadādibhiśca suhṛdbhiḥ yugapadeva melanaṃ śrīmannārāyaṇādisandarśanaṃ
pārvatīpariṇayābhinandanaṃ ceti ekaikamapi na paryāptaṃ harṣavijṛmbhaṇasya | tadatra sarve devāḥ sadasi hi dṛśyante vayamapi śambhumupāsmahe | ( iti satvaramāgamya śrībhagavantaṃ brahmāṇaṃ ca saha patnyā praṇamya
śambhunikaṭamāgacchati | )
śambhuḥ—( sasambhramamuttiṣṭhati | )
dakṣaḥ—( hastau gṛhītvā | ) alamalamupacāraniyantraṇayā
aparāddhaṃ mayā pūrvaṃ bhavati brahmarūpiṇi
śvaśuratvābhimānena tatsarvaṃ kṣamyatāmiha

5.32

nārā0—( dakṣabhavalokya |) avagataṃ khalu sarvaṃ bhavatā taddveṣeṇaiva
bhavitavyam sarvatra paśyatu bhavān
adveṣa eva sarvatra brahma paśyan hi paṇḍitaḥ
phalaṃ cānābhisandhāya karma kurvanna lipyate

5.32.p1

himavān menayā saha praṇamati

5.32.p2

nārā0—kalyāṇaṃ bhavatu himācala tarhi tvaryatāṃ tvaryatāṃ āhūyatāṃ pārvatī kalyāṇavedikāyāṃ vadhūvarātrupaveśayatu bhavān athavā
ahameva upaveśayāmi | ( iti niṣkrāntaḥ | )

5.32.p3

nepathye

5.33

nāradaḥ—
sarve devavarāstathaiva militā gandharvavidyādharāḥ
śailāścāpi maharṣayaḥ pramuditāḥ saṃvīkṣya gauryutsavam
nṛtyantyapsarasaśca tūryyamurajārāvaiḥ samaṃ vyomani
smerāsyāḥ kulapālikāśca vividhaṃ nīrājayantyaṅganāḥ

5.34

yatrotsave ramānātho brahmendrādimarudgaṇāḥ
dhuraṃ vahanti śambhorhi tatkalyāṇaṃ kimucyate

5.34.p1

bahirāgatya sarve santoṣaṃ nāṭayanti

5.35

hima0—( parinṛtya |) idaṃ aṅgulīyakaṃ pratigṛhṇātu bhagavān | (iti
pārvatyaṅgulyāḥ śambhuṃ pratigrāhayati | )
( śambhuḥ pārvatyā saha lakṣmīnārāyaṇau brahmāṇaṃ sarasvatīṃ ca praṇamati |)
nārā0—( sasmitam | )
bhavān svayaṃ śaṅkaro'sau pārvatī sarvamaṅgalā
kimāśiṣā jagacchūraṃ labhethāṃ putramañjasā

5.36

brahmā—asmābhirapi tadevābhinanditam
lakṣmīḥ—( pārvatīmāliṅgya |) vecche, daidassa addhasarīravāsiṇī
hohi
sarasvatī—ucchāhajutto jo bhodi savvadā vi vigghaṇivāraṇe tādisaṃ gaavaaṇaṃ puttaaṃ sigdhaṃ uppādehi
nāradaḥ—āścaryaṃ āścaryam
lakṣmīvacanataḥ śambhurardhanārīśatāṃ gataḥ
divo'pi tārakaṃ hatvā skandaḥ svayamihāgataḥ

5.36.p1

indraḥ—priyaṃ naḥ priyaṃ naḥ
( tataḥ praviśati subrahmaṇyaḥ pitarau praṇamya nārāyaṇādīn yathocitaṃ praṇamati | )
śambhuḥ—( sādaram | ) ehyehi vatsa, pitarāvāliṅgaya āvām
subrahmaṇyaḥ—tathā karoti
indraḥ—kathamasmadīyasainyamanapekṣyaiva kumāreṇa jitaḥ sa tārakaḥ
kimiva durlabhaṃ bhavati bhagavatā kṛtanāmadheyasya jagadekaśūrasyāsya
śambhuḥ—mahendra, abhiṣicyatāṃ vā devasenāpatye kumāraḥ
indraḥ—kaḥ saṃśayaḥ ahamabhiṣecayāmi | ( iti sarvairapi devasamūhairabhiṣecayati | )

5.36.p2

nepathye maṅgaladhvaniḥ

5.36.p3

indraḥ—idānīṃ phalito'smanmanorathaḥ amararājyabharaṇakleśo'pi
laghūkṛtaḥ

5.36.p4

praviśya

5.37

vidū0—hī, hī, sāmiṇo saṃsārasuhaṃ uvekkhantassa mammahaparipanthiṇo vi dārapariggaheṇa putto vi samuppaṇṇo sa sattūsūdaṇo a āsī kahaṃ ido vi jeṭṭhasudo gaavaaṇo maha ucchāhavaḍḍhaṇo ciṭṭhai | ( sarve hasanti | )
śambhuḥ—dhikmūrkha, sarvadāpi ātmani ramamāṇasya dākṣāyaṇīvirahāt vyaktamabhavat tapaḥ | idānīṃ tu tasyā eva pārvatīśūpeṇāvatīrṇāyāḥ saṅgatirabhilaṣitaiva | paśya
yasyāḥ kaṭākṣaleśena bahavo yogino'bhavan
bhavanti ca bhaviṣyanti tadyogaḥ kimu nindyate

5.38

bṛha0—na nindyate kiṃ tu sarvairapyabhinandyate
jagadviḍambanāyaiva mūrtidvayamupāgatau
yuvāṃ yadi vinindeta sa bhraśyati hi vartmanaḥ

5.39

nārā0 — śambho,
dakṣādyā bhṛgucandrasūryamilitāḥ sarve svarūpaṃ gatāḥ
jitvā manmathametyaśailatanayāṃ putraḥ samutpāditaḥ
saināpatyamapīha devanivahaiḥ skande samāveśitam
pārvatyā samameva bhūri tapaāsakto bhavān varddhate

5.40

tadadya kinte bhūyaḥ priyamupaharāmi
śambhuḥ—kimiha labdhavyamitaḥ paramapyasti kamalānilayasya bhagavataḥ kṛpayā sarvamapyadhigataṃ mayā | tathāpi idamastu bharatavākyam
snihyantu svayameva paṇḍitavarā mātsaryamutsāryatām
deśānāmupari kṣamābhṛdadhikaṃ pakṣeṇa jīyācciram
tāṭasthyaṃ bhajatāmapīha sudhiyāṃ tattvaṃ samujjṛmbhatāṃ
kāle varṣatu sasyavṛddhikaraṇāyendro mahī varddhatām

5.40.p1

iti parikramya niṣkrāntāḥ sarve

5.3-2

manmathajayo nāma pañcamo'ṅkaḥ
iti śrīveṅkaṭarāghavācāryapraṇītaṃ manmathavijayābhidhānaṃ
nāṭakaṃ sampūrṇam
śubhamastu śrīmate hayagrīvāya namaḥ śrīmate lakṣmīnṛsiṃhaparabrahmaṇe namaḥ
gaṃdiva vijñāpaye.
drakāvyamāhitasvasvakavitā
rlabhāiti suniścityedaṃ
kṣuṇṇamabhinavarūpakanirūpa
pi katicana (ṣaṇṇavatiḥ)
(96) rūpakāṇi karuṇavīraśṛṅgāraprāyaṃ prāṇāyiṣata | tadanu tadanumodanaparāḥ katicana kṛtadhiyaḥ kavikanakanikaṣāyamāṇacittavṛttayaḥ
sumanasaḥ, śrībhūsthalīyaśrīmadraśrīsāṃbaśivaśāstriprabhṛtayaḥ prakaṭayitumimāni sumadhuramasamadhuraṃ samadhuraśāthelaṃ samadhuramudyamān | atha ca
yadyapi dramiḍāndhralipiṣu mudritacaramasti mama rūpakaṣaṅgavaṃ, tathā'pi
tāsāṃ lipīnāmatuṣyadvṛcāmanayā nāgaralipyaiva hṛṣyadvracāṃ mama priya
suhṛdvacāṃ bhadraśrī sāṃbaśiva, bhavyaśrī veṃkaṭarāmāryābhyāmidamidamanayoreva svakīyāyāṃ mudrākṣaraśālāyāṃ mudrāpitamāsīt kalividhūnanannāma
madīyamahnātriṃśaṃ nāṭakam | atra ca nāmnaiva jñāyate kalirvidhūyate'sminniti, yadeva niravakṣyahaṃ nirvahaṇe netāsya prakhyātaḥ parorajāḥ
puṇyaślokaḥ pārthivonalaḥ vastucādatsīyaṃ caritaṃ, rasaścavijayī karuṇaḥ
pare ca yathā sambhavamūhyāḥ phalañca kalibhaṅgaḥ spaṣṭamanyadakhilamapi prabandhataḥ iti dik
taddhīdaṃprabandhamaṃkayiturgacchataḥ skhalitamiva vāyatuśca lakhanapramādādvijanitaṃ doṣamapyadoṣatvena gṛhṇantassantarattarṣantoṣamidamakṛtapurātananūtanatvāvicāramātmīyanirviśeṣamamantrayantaḥ śrotrayoruta netrayaurabhina
deyuravakireyuśca māmamudritānāmapareṣāmapi madīyānāṃ navaternāṭakāṃnā
manaticirādevaivaṃ prakaṭanamupapādayantīmitmadoṣānabhimukhalekhalekhanairityalamaliśarām
nmāsma ca vo rasajñā'pi kāvyalakṣīkaraṇakamaditi ca kṛtapadapraṇatirabhyarthaye | atha nimittamaprabhāvobhavitavyatāyāḥ saṃpradheyaṃ vā'sya kavayiturbhe
bhavānīvallabhasyetyalamatihalahalitena
chalanāmani ṣaṣṭhāṃke
bāhukasya svapnapralapitaṃ jīvalavārṣṇeyasaṃvādaśca
pratipattināmani saptamāṃke
sudevena sairandhrīrūpāyānāyikāyāḥ pratyabhijñānam cedirājābhijanasaṃvādaśca
tattvanāmani aṣṭamāṃke
parṇādena pratisandeśaprāpaṇaṃ, sātritrasya ṛtuparṇasya bhīmakapatrikāprekṣaṇā
svayaṃvaraprasthānam,nāyakasārathyena javāt kuṇḍinapraveśaḥ, akṣahṛdayaprastāvaḥ, nāyakasya
kalerābhimukhyaṃ, śubhodarkāśā ca
prakāśanāmani navamāṃke
nāyakasya damayantyā coditayā keśinyā tatvodghāṭanam, nāyikāviṣayonāyakasyāpratyayaḥ, vāyoraśarīṇī vāṇī, abhyupagamaśca
bhadranāmani daśamāṃke
sajānernāyakasya saparivārasya ca puṣkareṇa saha punarkṣakrīḍāyāṃ sarvasvavijayaḥ, āsthānaprāptiḥ, ṛtuparṇasyāśvahṛdayopadeśaḥ, puṣkarānugrahaḥ putrasya gautamena yauvarājyābhiṣekakaraṇañca bharatavākyañceti sarvaṃ śivam | oṃ namaḥ śivāya
gautamaḥ—niṣadharājapurodhāḥ
damayantī-—nāyikā (bhīmakasutā)
lavaṃgikā—
keśinī— } nāyikāyāssakhyau
sunandā—cedirājakanyā
sairandhrī—mālākāravadhūveṣā nāyikā
rājamātā—cedirājajananī
śrībhaṭṭaśrīpāṇḍetana
ka lividhūna ne
pra tha mo ' ṅkaḥ
naḥ pūrvaṃ niṣigauravāt pracālitaḥ śliṣṭormikaṃ puṣkarāt
jāṭāṭīrajaṭāṭavīmanuviśan jātovimuktaprabhaḥ
tatratyāhiviṣaṃ viṣahyaca paraṃ sāvitrabhūpāśrayād
bhūyādvaḥ prakṛtiṃgataḥ kalimalocchittyai sa gaṃgājharaḥ
pica|| adya prātarnṛpatiradhunā mārgaṇaḥ śvassaeva
prāptambhākṣānnidhipatipadaṃ bhikṣuko'yaṃ paraśvaḥ
mo'yaṃ paścānmaghavapadavīṃ yātaityātmabhājāṃ
netrī kācinniyatiriti sā nityamāstāṃ mude naḥ ||2||!
tyante|) sūtradhāraḥ||—(samantādavalokya savismayaṃ|) aye ! kathametat
pariṇatakalamaprakarāḥ paricaladatimātraśītaśītabharāḥ
paribhāvitaviṣamaśarāḥ parimahi himevāsarāḥ kṛtodvārāḥ

5.4-2

ñca|| kālāvarjitaparṇaśūnyaviṭapiskaṃdhāntaraprollasakrauḍotpīḍasanīḍagānijarucchannārbhakāḥ patriṇaḥ
sphāyanmaimanehemasaṃbhṛtapayodhārābhiṣekārdritāḥ
śītārtāḥ karuṇaṃ ruvanti vipinādārādananyāśrayāḥ

5.1-2

kalividhūnanam
apica|| kāsārā rasamagrakāsarakulāḥ luṣṭasravatsārasāḥ
paurāiśāraniśārakaṃbaladharā madhyandine'pyāsate
vācā kevalamakṣatādharamasacchetyopacāraṃ rataṃ
dvīpālokaśirogṛhācalavanīpūrāśca nirmānuṣāḥ

5.1-2.p1

(parikrāmitakena| savitarkam|) kathamīdṛśe 'pisamaye sammilitāḥ pāriṣadāḥ
(smṛtimabhinīya saharṣam|) āḥ! nanvadya samupasthitaścarācaraguroḥ makaradhva
janmaṃgalasya maṅgalājāneḥ sikatātanoḥ śrīmatkumbheśvarasya mahotsavaḥ
tadevāsandheyaṃ| tatpriyasakhaṃ priyaṃvadamāhūya saṃgītikamupakrame
(parikramya nepathyābhimukhamavalokya|) māriṣa, itastāvat

5.1-2.p2

praviśya pāripārśvakaḥ

5.6-2

pāripārśvakaḥ; bhāva, eṣo'smi| anugṛhyatāmayamājñāniyogena
sūtradhāraḥ; māriṣa, nanu paśyasyenāṃ akhilakalākalāpakanakīnakaṣaṭṭaṣa
daṃ pariṣadaṃ| ādiṣṭo'smyanayā- yathā "bharatarāja, bahuśata... vyaśitabhāva
tkaprayogāṇāmapi nāma nastṛpyanti na bhavadabhivyāhāramadhurimṇāṃ manāṃsi
tadadya bhavatā kimapyatibahularasaniṣyandi kandaladamandakaruṇatironarūpa
kaṃ rūpakaṃ atisaralasandarbhagarbhamabhinīya sabhājanīyā ime mabhājanā vayaṃ,,
iti| tat katamat prakaraṇamāśrityaināmārādhayāmaḥ
pāripārśvakaḥ; tadiha bhāvaeva pramāṇam
sūtradhāraḥ; (smṛtimabhinīya|) āḥ! pārśvagatamapi pāthodhirodhasi vici
nvīṣyate| yadastikila nikhilamahīmaṇḍalamaṇḍanāyamānakumbhaghoṇanaga
vāstavyena stavyena śrīrāmasūnunā sītāṃbāgarbhaśuktimuktāphalena mātuḥ
śrīrāmacandrabudhendrakaruṇāvatārakalyāṇatīrthena paṇḍitasudarśanopapade
bālabhāratībirudabhājā bhaṭṭaśrīpadalāñchanena bhāvukaśiromaṇi
nārāyaṇena viracaya sahādaramasmabhyaṃ vitīrṇaṃ kalividhūnanaṃ nāma kima'
puṇyaślokavārttānivaddhamaśeṣarasaśrṛṃgāṭakaṃ nāṭakam| tena sabhāsadaḥ parite
ṣayiṣye| (parikramya| ūrddhamavalokya|) sakhe, avilambameva nāṭyamupakramya
yataḥ| avatīrṇaḥ kila sarvātmanā'sau sāyantanasamayaḥ ||tathāhi
paśvādviṣṇumavimṛśya tiraskri yāṃ svāṃ
roddhuṃ sa eṣa malino yatate'ndhakāraḥ
śyāmāmiha priyatamaṃ pratipālayantīṃ
bhaimīṃ yathā kalirasau niṣadheśvaraktām

5.6-2.p1

( iti niṣkrāntau

5.6-2.p2

[ iti prastāvanā ]

5.6-2.p3

śivābhyānnamaḥ

5.6-2.p4

tataḥ praviśati cintānāṭayan kaliḥ

5.7-2

kaliḥ — (svagatam | ) nanu nāradaniveditavidarbhavātārkarṇanātprabhṛti
rabhasaṃ bhaimīmabhi prasthitamiva me hṛdayaṃ | tathāhīdānīṃ
bhīmo vīkṣya patiṃvarāmakṛtatāṃ sācātimedhāvinī
tasyāḥ premaca tulyarūpavibhave dharmaikaśīle nale
straṣṭaiṣā'pi tathaiva tasyahigale mālāṃ nṛpāṇāṃ puraḥ
karṣatyatra manaśca kāmadamunodagdhasya kāme gatiḥ

5.8-2

( vimṛśya | saniśvāsam sahātmopālambham |) aho ! kinnu khalvetata
kālakuṭilasya mama kālakauṭilyaṃ
sarvamākulayata ssakalamākulitaṃ
saddha timudasyata ssā dhṛtirudastā
durvillasitāni nanu durvillasitānāṃ

5.9-2

vrā tṛṣṇāṃ puṣṇatyahaha ! bahuśo duṣprapūrān prakārān
labdhe randhre haratihi manastaskaraḥ puṣkarāstraḥ
labhyālabhyākalanadaśayā sāvakāśā navāśā
ttaṃ vṛttaṃ smarati na manāk bhauvanaṃ yauvanañca

5.10-2

midaṃ suduṣprāpameveti suniścite'pyāmiṣe sānurāgamantaḥ punaḥ punarmāṃ
te | tadeṣapriyasakhaṃ dvāparamupatiṣṭhamānaḥ pratikiyāmasya vidhāsye
iti niṣkrāntaḥ)
śuddhaviṣkambhaḥ)
tataḥ praviśati latākāyamānasthaḥ kāmayamānāvastho nāyakaḥ
nāyakaḥ — ( smaraṇamabhitīya saniścāsam | )
bālā patiṃvareyaṃ bhuvi divyarapi santi sundarāḥ puruṣāḥ
duṣkṛtabhīrormama punaridamatirabhasaṃ suduryamaṃ cetaḥ

5.11-2

satyamahamamunā pūrvarāgeṇa mahatyāṃ vipadi vinihitaḥ | tathāhīdānīṃ
jātaḥ prāhuṇikottarāraṇimukhakṣaṇapriyākhyāraṇeḥ
rāgāgniḥ smarayajvanā vinihitastadvedikāyāṃ mayi
hautraṃ tatra vidhurdhadhāti madhurapyaudgātramādhvaryavaṃ
sākṣādyauvanamṛtvijaṃ malayajāvātaḥ paśurme manaḥ

5.12-2

nanvadhīdamadhvaramidhmayitaṃ rājahaṃsavacasā | kinnukhalu haṃsarājavacanamapi
visaṃvaditā | sarvathā sambhāvyeva sarvamapi devopahatasya | athavā syādetat
udyatkandharamūdaśoṇimakalāniṣpandanimmekṣaṇam
uccorvīrūhacāṭukāra mudayannirvedaśūnyāntaram
uddīkṣyātra nalaṃ nalo'pi dayate tanmāṃ samāśvāsayan
ūce'yaṃ sadṛśantu kinnu phaṇitirmithyā suvaścāriṇām

5.12-2.p1

tatko'styupāyamtaddarśanāyavā | nūnamayamaśakyasaṃghaṭanamsandarbhaḥ

5.12-2.p2

cintānnāṭayati | ) ( praviśya sapraśrayāśrayam

5.12-2.p3

senānīḥ — deva ! krathakaiśikebhya āgateyaṃ patrikā | pratyakṣīkriyatāṃ

5.12-2.p4

patramarpayati

5.12-2.p5

nāyakaḥ — ( saharṣatarbha gṛhītvā vegādunmocya vācayati | )
"svasti śrīrājādhirājarājatpratāpavibhavātirājarājamahārāja
jagadīśvaraśrīmaṅkacaḥ śrīmaṅkacaḥ kṛtanatisahastraḥ kimapi vidarbha
vibhurbhīmo'bhyarthayate — yatkila —
"iha kuśalamanāmayañca cakravartinaḥ kapālinaśca kṛpayā
atha prakṛtaṃ — asti kila cirānapatyatādūnamānasasya diṣṭyā
saniyamaṃ sajāni samupāsīnadamanamuneśca mama madupāsanāpramatta
tanmuniprasādalabdha mātmajatritayaṃ kanyaikakañca| tatraca damayantī
samārūyasya surasutāprakhyasya kainyāratnasya saubhāgyasamṛddhiḥ svayaṃ
vareṇaiva patiṃ varītumamūmimaṃ māmavilamba manvamīmanat| tadanenasamā
janīyasakalasabhājanopacārasaṃbhṛtasamagrasaṃbhāreṇa mayā svayaṃvaro'
dya jāmitraguṇasanāthāyāṃ śuddhatithau bhāvinibhārgavedine bhāvanīya
iti suniścitya pracaṃ- - tadatra sannihitaiḥ sārvabhaumacaraṇairanugrāhyaḥ
sva yaṃ va ra ḥ pa tiṃ va rā ceti - atha
sārvabhaumaḥpramāṇaṃ - iti sarvaṃ śivam ,,
vikramaśagat vaiśākhamāḥ
vadi trayodaśī
vibhuvāsare
abhijiti
vilikhya
preṣitam
iti kṣititalaluṇṭhitakirīṭakoṭi
ghaṭitamaṇighṛṇinikaranīrājitarājādhirāja
mahārājamahārghamaṇipādapamūlaśilāgarbho vidarbha
durādhigamamahimādhigamanasāhasakṛtaduṣkara
ni kā ma kā mi tā nu ba ndha -
bhīmo......... bhī maḥ ,,
śi vā bhyā nna maḥ oṃ tat sat
iti
senānīḥ -- (saślāgham svagatam|) sādhu re bhīma sādhu| samīcīyaṃ lekhasara
ṇiḥ| satyamasi sakalavidarbhakaḥ| (prakāśam|) deva apyabhyanujñāyai
nāyakaḥ -- (svagatam saharṣam|) āgata iva tāmīkṣitumavasaraḥ| tadeṣa
nāmapyāmi| atha daivaṃ pramāṇam| (prakāśam|) bhadra, api sajjīkriyate
kṣaṇārtha eva varūthinī vidarbhagamanāya ?
'nānīḥ --yathā''jñāpayati devaḥ

5.12-2.p6

itiniṣkrāntaḥ

5.13-2

āyakaḥ -- (utthāya vaiklavyannāṭayan savyatham|) kathamidaṃvidhaḥ svayaṃvarama
āmaṇḍapamaviśaṃkamadhigantāsmi
yataḥ
ye māṃ purā tathāsthaṃ dhṛtimantaṃ vīkṣya bhayanatāstasthuḥ
saṃprati taeva bhūpā īdṛśamudvīkṣya vitanuyuravajñām

5.14-2

thavā kimadya svayaṃvaragamanena sabhāmaṇḍapapraveśenavā| yataḥ
eśvīryaṃ pariṇāhinī tribhuvanaprakhyāta rūpā ca sā
kāmī naiti vicāraṇāmativayaṃ rūpeṇa bhūpādaśatam
kasmiṃścicca tayāvṛte tadanu kiṃ vairāyitaistena naḥ
stheyāna bhaṃgaihāpyamutra ca mahān pāpānubhāvaḥ param

5.14-2.p1

laghuparākrāmitakena gatinirodhanirūpya sakhedaphutkāram

5.15-2

hatahṛdayaṃ karṣati māṃ anuguṇamapyasya satvarau caraṇau
athavā kāmārtānāṃ kimmānaḥ kimavamāna iti

5.15-2.p1

tadapagaccheyamanyathā nayenmāmavarṇanīyāṃ daśāmananyajaḥ| (sotkramantāgatvā
(puro'valokya sāśaṃsam |) aye kimiha cirāyati naḥ senānīrāpa ? (praviśya)
senānīḥ— (sapraśrayam |) deva sajjā sahaupavāhyena senā
nāyaka ḥ— (saharṣam saślāgham |) sādhu bhomahāmātra māthu samayajñosi!
upavananirgamanamārgamādarśaya
senānīḥ — itaitodevaḥ| (karamavalaṃbya naryāta|)

5.15-2.p2

tataḥ praviśati saharathena sārathiḥ

5.16-2

sārathiḥ — (karatalamavalokayan svagatam |) cirādavamṛṣṭāḥpragrahāḥ
nanu navamiva raktīkaroti karatalamkavikāvalambanamā jānaprājiturapi me
bālyaeva bhṛtasārvabhaumatāśālinaḥ kṣaṇavataśca yauvane
saṃśrayādiva vibhossadācamūḥ saukumāryamupamāmudīkṣate

5.17-2

nāyakaḥ — (parikrāmanneva svagatam |) kathaṃ nu phalitā me manorathaḥ
senānīḥ — deva vīkṣyatāmupasthitomanorathaiva rathaḥ|(rathaṃ nirdiśati|)
nāyakaḥ —- (nirvarṇyatmagatam |) upaśrutirapyanukūlaiva| nimittamuttaratra
nīlagrīvaeva sākṣāt| (prakāśam| sārathinirdiśya) kinnavāsau rathakuṭumbī
senānīḥ — deva nakhalu nakhalu nassajyeṣṭhā vārṣṇeyaeva
nāyakaḥ — oṃ | ciraprekṣitatayā duṣpratyabhijñassamebhūt
sārathiḥ — (rathamupanīyajavādvatīrya savinayamupasṛtya sāñjalivandham )
jayatu jayatvāyuṣmān| anugṛhyatāmayaṃ rathassārathiśca
nāyakaḥ — sūtaputra rathārohaṇamārgamupadiśa| (senānīḥ karāvalambanam karoti|)
sārathiḥ -āyuṣman, itaitaḥ | ( karamavalambya rathamārohayati | )
nāyakaḥ - ( ārohaṇannāṭayanneva paritṛtya | ) bhadra sahasenayā prasthitasyamama
panthānamabhirvatethāḥ | māsmamanāgapi vilambiṣṭhāḥ
senānīḥ - yathājñāpayatidevaḥ ( iti niṣkrāntaḥ | )
nāyakaḥ - ( nāṭayenopaviśya ) mūta codayāśvān | ativāhyatāmmārgaḥ
sārathiḥ -yathā''jñā''yuṣmataḥ ( aśvāṃścodayan rathaveganirūpya | )
āyuṣman , ime muktāḥ | raśyūraśmayaḥ paśyatvāyuṣmān
marvīvīkṣaṇalaṅghanakṣamamahājaṅghālajaṅghābhṛtaḥ
prādeśāntaravadvidarbhagamane hrīṇāivāmī hayāḥ
ānamvānanamucchrasadvilabṛhannāsāpuṭaṃ medinīm
kiñcitkuñcitacañcalāgracaraṇairyātyullikhantomuhuḥ

5.18-2

nāyakaḥ - yatsatyamatimanaso'mīhayāḥ | tathāhi
mama manaeva manorathamatilaghugati nayati samprati vidarbhān
adhikataratarasaete prāgeva tayorathaṃ nayantīva

5.19-2

( paścādavalokya savismayama | ) aye ! dūre dṛśāmadya niṣadhāḥ
sārathiḥ - āyuṣman nanvāgatāḥ smaḥ kṛthakaiśikān
nāyakaḥ - ( savismayam puratovalokya saharṣatvarṣama | ) aye ! amīkila
kāsārasārasaparīmalacauratīravānīrakuñjagṛhamurcchadudāravātāḥ
atyantatāntabisakāntikisālatalpāḥ
svāntaṃ haranti hi nṛpopavanapradeśāḥ

5.20-2

( saromāñcaṃ nirvarṇya svagataṃ sacintam | ) athavā kimasmān pratyevedama | santi
khalu bhūyāṃsobhuvi divica śreyāṃsaḥ sukṛtinaḥ
( nepathye | ) sakhe ! samavartin ! samudīkṣyatāṃ dakṣiṇāṃhi kuṇḍinataḥ
śvetacchatrasitadhvajācchacamarīvāladvayībhāsvaraṃ
bhāsvantaṃ bhagavanmivārkamahāsaṃ rathe saṃśritaḥ
kṣātre'pi śritasaumyaśociṣi mukhe śāntiṃ samagrāṃ vahan
āyātyatra śanaiḥ kaeṣaparitaḥ paśyan praharṣī prabhuḥ

5.21-2

nāyakaḥ — (niśamya|) vārṣṇeya ! aśrutacaro'yaṃ mandramadhuraḥ svaraḥ
sārathiḥ — āyuṣman, amānuṣaevāyaṃ tanna jñāyate kasyāyamiti
(punarnepathye !) — mahārāja ! kimenapi najānāmi | eṣakhalu
sūnurviśrutavīrasena nṛpatervikhyātadorvikramaḥ
sarvadvīpagasārvabhaumavirudaḥ prāgeva bālyāttvayān
niścintaṃ niṣadheṣu nityavamatirnivyājarakṣāvidhiḥ
śatrūṇāmanalo 'pi yonalaiti prakhyātanāmā vaśī

5.22-2

nāyakaḥ — aye ! ayamaparaḥ kasyāpyanyādṛśaḥ svaraḥ
sārathiḥ —āyuṣmantameva stavautyayamapi
(punarnepathye|) — mahārāja ! jāne tvatvenamahamapi | asya kila !
anadhītamamṛtamaviditamanyavadhṛtvakramabhṛtamapyayaśaḥ
amṛtamayamajigīṣitamavanīsuravīryamanitamapi phalgu

5.23-2

nāyakaḥ — sūta ! kimayaṃ saṃ gaṇebhidyate tanmanye bhinnabhinnānāmevāyama
(punarnepathye|) mahārāja ! kṛtakṛtyāḥ smaḥ | tathāhi
enaṃ sāṃpratamasmaddarśa nanitaṃ dharmaikatānāntaraṃ
trailokyātiśayālū rūpamamamaśraddhālumasmāsviha
dūtyenaiva vidarbhajāmabhi mithaḥ prasthāpayaṃmahātmā
vasmāsvanyatamaṃ vadhūśca vṛṇuyādīkṣyeti dikpālatām

5.24-2

nāyakaḥ — (ātmagatam saviṣādam |) ā jñātaṃ mahārājapadabhājanamatra
maghavāpareca katipaye digadhipatayaiti | amīca bhaimīsvayaṃvarāthaivāgatāmadhye
mārgamamumavalokya durbhagamasyāeva dūtyakṛtye niyuyukṣante | tatkā gatiryataḥ
prāgevedamavāptabhīmatanayaṃ taddurlabhaṃ me manaḥ
dikpālāapi tatparāvivadhate māmeva dūtye mithaḥ
māśvedeṣahato'smi viṣṇamavibhudrohāpavādodayād
yadvātān vṛṇuyādiyaṃ yadi hataṃ hā ! hanta ! tanme manaḥ

5.25

kiñca | vācā kinnu vaśībhavanti muḍhaśastatkāmyabhāvāhate
myāccetsapratibhūḥ kutaḥ kimayamapyetādṛśaḥ kalpyate
devānapyayamātmabhūrvitanute bhraṣṭadvivekānaho
yadvā durbhagaeṣaeva bhavitā te'mī syurudyatkalāḥ

5.26-2

yadbhāvitadbhavatu | bhagavān bhavataḥpramāṇam | ( prakāśam | ) sūta kutorathomaṃdaḥ
sārathiḥ nanvaviśāmedaṃ kuṇḍinaṃ | paśyatvāyuṣmān | idaṃ kila
śubhrābhrāḍyopakāryyāśatatanivitataṃ sphāragaurāśvajuṣṭaṃ
hammodyatpūrṇapātrapracalitapuruṣaṃ prasphuradvāramukhyam
arvyānardhyāmmarasmicchuritamabhinavaprāptalakṣmyekalakṣyaṃ
kṣubdhakṣubhyanmudhāmbhonidhipratinidhi nagaraṃ bhīma ramyāntarālam

5.27-2

(punarnepathye |) savāyaḥ ! praviśyavidarbhapuraṃ paramakhilaṃ vicārayāmastāvat
nāyakaḥ ( anākarṇita kena svagatam |)
atilaṃghitāca velā madhyepātraṃ sudūramupayātum
avagāhaneca bahubhiḥ kovā muktāphalañca labdhā naḥ

5.27-2.p1

( prakāśam |) savyeṣṭhaḥ ! pratiniveditena pratyudgamyamānābhīmena praviśāma
kuṇḍinaṃ nagaram | tadatraivakvacana skandhāvāramavatārayāmaḥ | śivāyonmamaḥ
(iti puropavanapraveśanrāṭayanneva sahasārathinā rathena niṣkrāntaḥ |)
itiśrī bhaṭṭaśrīpaṇḍitanārāyaṇasudarśanīye kalivibhramane yātrā nāma prathamoṅkaḥ
atha dvitīyoṅkaḥ

5.27-2.p2

tataḥ praviśati pādacāreṇaiva viniśvasannāyakaḥ !