Pramāṇa · Search · About · API

Manmathavijaya (Venkataraghava) 6

Manmathavijaya (Veṅkaṭarāghava) 6

Language
Sanskrit

Contents

6.1

nāyakaḥ [svagatam sacintam |] āḥ kimatravidheyam | yataḥ
āmiṣamiyaṃ hi manasoniyatavidheyaṃ nirliṃpavibhudūtyam
kathamihaca saṃvidhānaṃ gatamaryādāhi kāmukī vṛttiḥ

6.2

athavā niruddhacittavṛttyeva kimapyasmi vacmikathamapi | tathāpi nakhalu sā
me giraiva tadanurāgiṇī bhavitā | (smaraṇamabhanīya sakhedam |) adhipātramathā
yakhādyamanupadaṃ kākalakagrahaṇamiva paurajanereṇaprahṛṣṭātmanaḥ pratipādya me
parigrahārhatāṃ sāṃpratametaddidhāturvidhāturdhigatikuṭilamāceṣṭitam | yadvānaisargikīnu niyataduḥkhitā kāmukānāṃ | tatkimatra durantayānayācintayā
tatkathamapi samāpatito'smi tatsanniveśopavanabhuvam | tadyāvadenāmudīkṣe
( parikramya padāntare sthitvā puro'valokya | ) satyamasminneva sarasasarastīrapa
ryantavartini mañjuvañjulini bhavitā nikuñje damayantī | paśyāmi yāvata
( upasṛtyaiva talamavalokya saniścayam | ) atraiva sā | yataḥ
aspṛṣṭapūrvamatimagraparārdhabhāgaṃ
tyaktakramaṃ vinihitaṃ padametadatra
bhraṣṭamṛṇālamidaṃmaṃśukalekhikā'sā
veṣo'pi hanta ! patitaḥ kila karṇapūraḥ

6.2.p1

[ upasṛtya nipuṇamiverṇya | ] aye ! dṛṣṭā damayantī | yākilātra rāgānalajvā
lapaṭalamiva mūrtimatkisalayāstaraṇamadhiśayānā śiśiropacāraniratābhyāṃ
hṛdayāṅgahṛdayābhyāmiva sakhībhyāṃ kimapyādhikṛtya pṛcchayamānā'pyavacanai
va kevalamāceṣṭate | tadahamatratyavañjulagulmāntaritaeva tāvadāmāṃ viśrambhā
lāpāñchṛṇomi

6.2.p2

yathoktaṃ kurvannavahitastiṣṭhati

6.2.p3

tataḥ praviśati yathānirdiṣṭā saha sakhībhyāṃ damayantī

6.3

damayantī -- ( sakhedavaikalyanniśvasya | ) haddhī ! haddhī ! (parivṛtya śete | )
sakhyau -- [ka] halā damayanti pucchantīṇaṃ vi mahīṇaṃ ṇa kahesi imivi
se mandāvassa sambhavakāraṇaṃ | ṇavara ppasūrasi davadahaṇadāhidāvia ladā
damayantī -- [kha] halā lavaṃgie ! halā kesiṇi ! saṃdāviṇi vi kiṃ
maṃ bāhedha uṇo | kiṇo tumhe ṇa muṇādha | saṃdāvahāriṇīo khu sahīo
lavaṅgikā -- [ga] ajāṇiavea aṇujoijjai | ( apavārya smayate | )
keśinī — [gha] kudo pahudi īrisī si saṃvṛttā| ṇaṃ tumaṃ puvvaṃ savvaṃ vi
amhāṇaṃ avilaṃ baṃ aṇavahitthaṃ samatthejja | kiṇṇukhu edaṃ earihi
nāyakaḥ — (nirvarṇya saviṣādam |) hanta ! parāṃ koṭimārūḍheyama naṃgasya
tathāhi | phūtkāriṇī bahulabāṣpajalaplutākṣī
bhūyovivarttitatanummukuśā sitā ca
seyaṃ kamapyasadṛśaṃ dadhatī vikāraṃ
hāhanta ! śuṣyati na śoṣayate na śayyām

6.4

damayantī — [ṅa] halā mā mhu kuppadha | sālīnadā khu maṃ taha tuṇhiei
sakhyau — [ca] halā damayaṃti ! kiṃ amhāmuṃto vi avattavasi
nāyakaḥ — (maharṣaviṣādaṃ mahadvahukanirvedaṃ saviśramsamarāmbhaṃ savaigramagratavalagnam |)
subhaga durbhaga pāmyāmi sāṃprataṃ
śravaṇalipsitamatra sudhāviṣam
yadiyamātmasakhīvaśavartinī
vivṛṇute virahajvarakāraṇam

6.5

damayantī — [cha] halā, maha puḍhamaṃ aṃgamaṃdāvātraṇo aṇaṃ kuṇijjau
taṃ dūra jaha | (saromāñcama | pūrvvārdhana puṣpaśayanādutthāya | savilakṣāsmitam |)
(ja) halā, maha kira eṇṇiha
miulathaṇavahaṇasariso sisiro savvaṃgadiṇṇaromaṃco
nalao tti jei jo to roseṇa hiaajjaraṃ a ahihojja

6.6

lavaṅgikā — [jha] ajja halā kesiṇi, ṇaṃ ajja viṇṇādaṃ se tāva
kāraṇaṃ| jaṃṇaṃ aṇṇāvadesādu kahei imiyā nalotti | jado āhidasaṃeso
rāyahaṃso kiṃ vi sahiṃ bohidava̍to | ( ityadhokte| vacanamākṣipya | )
keśinī -- [ña] halā lavaṃgie, saccaṃ tado pabhṛdi jevva esā esa ava
sthā saṃvṛttā | silāhaṇijjo edva se maṇoraho | (sarvvata vilokayate | )
nāyakaḥ -- ( savāṣpamātmagatam |) śrutamakhilaṃ śrotavyaṃ mandabhāgyena
kathamiyamiha mama vacanādanurajyellokapāleṣu
kāmohi durnivaraiḥ prastravaṇasyāsti kutra vā hetuḥ

6.7

damayantī ( salajjā smitamathomukhī tṛṇena nakhaṃ likhantī'vanatā tiṣṭhati
sakhyau- [ṭa] jai so vi abbhavaaṇaṃ vivahamaṇia saaṃvaraṃ āgamissai
tado vea siddho se maṇoraho
damayantī — ( tathā sthiteva svagatam | ) [ ṭha] taha haṃsarājasaṃdesapesaṇo
so rāesī kiṃ tuṇhī ciṭṭhai | (prakāśam |) ṇaṃ ettha maṃdabhāiṇīe bhaggaṃ eṣva
ppaāṇaṃ | ( dīrghamuṣṇam niḥśvasiti | )
keśinī — [ḍa] halā ṇeā ṇimhemā vi virahammāi o vea vaṭṭijja
lavaṅgikā -- [ḍha] maha vi taha ekva paḍihāi | taha jai vā antareṇa viṇa
āvaḍaṃ kiṃṇo ṭhāṇaṃ dāṇiṃ
damayantī — [ṇa] saccaṃ imo kovi ammāmaṇappaāge piamahīṇaṃ
maha keraamma māṇamamma | aṇṇaha kahaṇṇu edma | ( aśrūṇi muṃcati )
nāyakaḥ - (saślāgham|) satyamevāhatuḥ sakhyau (sanirvedam|) mandabhāgyaḥ
paramaśaraṇo'smi| yadāpatitasyāpi pāṇigrahaṇamanu paretarau joparodhanami
tyābhāṇakomaṭyeva yathārthatāmayāsīt| alamanuśocya daivadurvilasitāni
saṃdeśahāriṇaḥ samayavilambanamapyasāmpratam| tadyāvadupasarpāmyevameva bhaimīṃ
yatre̱daṃ sarasasamīritāni vaktuṃ
śrotuñca prasamamadhatta kautukamme
tattādṛṅ mama hatamānasantva tūṣṇīṃ
anẏārthaṃ svayamanumanyate'bhidhātum

6.7.p1

bhavatu yathābalaṃ prayatiṣye| atha bhagavān bhūdhara jāvallabhaeva pramāṇam
(saṅkocakañca ka prameśa nāṭyeneva khedeneṣat nirūpya|) kimapihaṃta! pāpamāviṣka
geti dugdhanmanaḥ| tadetatpraṇidhānena nirudhya parama̱haṃ gantāsmi patiṃvarāmanu
(gatiṃ nirūpya| praṇidhānena manonirodhañcāṭitenena parikrāman damayantīṃ vilokya svagataṃ)
nanu tiraskariṇīvidyāntarhitamiyamapi mānnajñātumalam| tadalamanayā priya
makhījanānumṛtāyā avi purataḥ| tatprakāśamatra parikrāmāni
damayantī [ ta] jai so vi ā ado tado
nāyakaḥ - ( śanaiḥ tiraskariṇīṃ mapasārthāta|)

6.7.p2

sarvāḥ - - vilokya kiñcidiva saṃbhrāntāḥ

6.8

sarvāḥ -- (savasmayam|)
[tha] edaṃ pāda juaṃ saroruhajuīkuṭṭāasohāvahaṃ
lavaṃgikā ---- (sakutukam|)
[da] edaṃ sāradavārivāhasalacchāaṃ duūlaṃmuaṃ
damayantī - (sānurāgam|)
[dha] edaṃ a ppahamāṇapatthivasirīlīlāgharāhaṃ uraṃ
keśinī ---- (sagauravam |)
[na] edaṃ pañcaṇasavvarīsasarisaṃ uvyāsaṇāhammuham

6.9

damayantī - (svagatam|) [pa] añco ! ruvvam | añco ! lāvaṇṇam| kiṃgo
eso vasanto| kiṇṇu saruvvo malabhasamīro| āhu saṃkappajo saṃgo imo
nāyakaḥ -- [ trilokya | sadhairyaṃ | damayantīmuddiśya | ]
dūtye'smi dikpatīnāmeṣanṛpālasya kasyacitsūnuḥ
manvapratisīrikayā devi durīkṣannibodha māṃ prathamam

6.10

damayantī-- [svagatam|] [pha] kiṇo īrisā virāakumārā mahi alāmni
[prakāśam | sa śṛṅgāracenam | sakhī janamīkṣate |] [ sagauravam sapraśrayam |]
sakhyau - [ba] mahābhāa, ṇaṃ ṇaṃ āsaṇaṃ aṇugeṇhadu mahābhāo | kahedu a
nāyakaḥ - alamavaheḍanena| ko'sau mahābhāgaḥ| tṛnamayantrā''sanamayo vā
damayantī - [saṃskṛtamāśritya sadhairyāvaṣṭambham |]
ārya ke te dikpatayaḥ | kimavikraya dūtyamapyāryasya
nāyakaḥ - sandeśāharaṇenaiva dūtyam | vacmi ke te dikpataya iti
asti praśastavibhavasphuracakravartī
devastriviṣṭapabhujāmapi dehabhājām
kartā'pi yaḥ khalu śatasya mahādhvarāṇām
bādhāyate na maghaveti mahānubhāvaḥ

6.11

kiñca | udyānamasti kila nandanamadvitīyam
krīḍāsaricca subhagā suranimnagaiva
yānaṃ vimānamadhirūḍhamanonuyānam
saudho 'pi niṣpratinidhirnanu vaijayantaḥ

6.12

api ca | gāvaḥ kāmadudhāstathā 'sya nagarehāramā 'pi vṛkṣāapi
trailokyaprathamānarūpavibhavāḥ śālābhrujiṣyāapi
hastyaśvaṃ tadayonijaṃ prakṛtitaścetoharāṃghrikramam
bhuñjastāmamarāvatīṃ punarimāṃ vāñchennaṣṭathvījjanaḥ

6.13

damayantī — ārya alamalamatimātravāgmitayā
jānāmyevāvicāradūracaritaḥ śrīmānsahasrekṣaṇaḥ
vṛtradhvaṃsanavaddhaghoranimiṣaḥ sarvāpsarastrīvaraḥ
sthānañcānya nirāśraye nabhasi tatkṛtsnañca saṃkalpajam
syādnyo yadi tatpade śatamakhaḥ kāryaṃ kvacāsya śriyaḥ

6.14

sakhyau — (sāvajñam| [bha] kai vi se daiaṃ vi ko vi ohārijja
satrīḥ--- ( sāsāṃśaṅkamubhaṃ hasati |)
nāyakaḥ ---- [ svagatam | ] nūnamatranānurajyati nāme yamanyamapyāvedyāmi
[ prakāśam | ] devi, āstāmayaṃ | anyaṃ vā śṛṇu
dharmaścarācaracaritravicārayitrīṃ
vibhraddhuraṃ vijayate diśi dakṣiṇasyām
prāptuṃ sabhāsabhikatāṃ dhuri yasya sarve
rājarṣayammucaritāni samācaranti

6.15

damayantī ---- [ sollasitaṃ | sāvajñam | ] vidvan, vaktṛrītyaiva vācyānāmapyu
tkarṣaḥ | tadyathā
jāne tacca parettarājamaniśaṃ yonārakasthāsumadīnasvānavipañcikākalarava śrāvaprahṛṣṭaśravāḥ
tandaṇḍaṃ tamudārapāśama pitandehaśva yasyāsitaṃ
tadyānammahiṣañca vīkṣya manasāpyatra prajābibhyati

6.16

sakhyau ---- [ sakampasādhvasam | ] [ ma ] halā damaanti, daṇḍaharaṃvāvāharai
mahābhāo
nāyakaḥ ----- devi, ce dityamaparamapi śṛṇu | tathāhi
jānāsyatha rasādhīśaṃ pratīcīśaṃ pracetasam
yatprasādādbhavedvṛṣṭiryataḥ kṛtsnorvarā dharā

6.17

damayantī ― [saśiraḥkampam | ] prāyaśo mahataeva vyāharati mahābhāgaḥ
tathāhi | vedāhameṣahi nirāmayatodayāya
bhūyassamarcitagirīśapadojaḍātmā
krodhāstṛtasphaṭabhayānakabhogipāśān
svāpe'pi hastagatameva bibharti yo'sau

6.18

sakhyau ---- [ya] ṇaṃ appasārā vea siviṇaevi satthahatthā dīmanti
nāyaka ḥ ― devi, nacedanimiṣeṣvanurajyasi manuṣyadharmāṇamapi śṛṇu
yastryaṃbakasya suhṛdāmanidhiprakāṇḍaḥ
prastāricaitrarathavistṛtakuñjalīlaḥ
yasyāsti mānasamitīva saraḥ prasannaṃ
acchodamityapi paraṃ trijagaddurāpam

6.19

damayantī ― [ saśiraḥkampam | ] sādhu bho mahābhāga mā dhu
vedmi prakāsamayamayeva piśācarājaḥ
gandharvapattananidarśitarājanītiḥ
rakṣannidhīnaribhayena manuṣyadharmā
'pyasvapnaeva narayānacaraḥ kuberaḥ

6.20

sakhyau ― [ra] mahābhāa, osidā khu dippālakahā| adha ko saṃdemo
nāyakaḥ ― ( svagatam | sacintam | ] āḥ kimaghunā mayā vidheyam
nanvādhigatamasyāhṛdayam | sākṣiṇyassanttu sarvāśca devatāḥ
vīkṣethāḥ karmasākṣinnanila sahamuhujjāgṛhīndo'vadadhyā
vande'haṃ rodasī vāṃ praṇatiriyampāvitsa jānāsi sarvam
sandhye devyau namovāmaharapi sanirśa paśya māṃ vettu dharmo
yadvaiko lokapāleṣvayamatha śamamoveda niṣkalmaṣammāma

6.21

kiñca | hantopakramaeva sūcitamanāstaiyaṃ kaṭhorauktibhiḥ
sandeśaśca kathaṃ vadānyadhigataṃ hyadyaiva yattatphalam
joṣañcedahamāśrayeya ca diśābhīśānataste punaḥ
sandeśākathanādṛḍhaṣṭhamanaso bhūyo niyokṣyanti mām

6.21.p1

[cintānāṭayati | ]

6.22

damayantī — [ svagatam | savitarkam | ] [la] kiṃ se vikkhavaṇādo ppahudi
ppavāamaṇṇihi o viappaīo phuraphuśaai mahamarṇa| eśovi haṃsamaṃsia
saalakala़āṇala़gvaṇo dīsai | maha amaṇaṃ aṇṇado ṇamaṇāṃvi laejja | tā
emoeṇva so me me maṇappio| [ savimarśam | ] saccasaṃdho khu so | nāpuṭhṭheovi
aṇṇaha ṇa kahejja | tāhodu | pucchissaṃ dāva ṇaṃ ṇaṃ sahīmuheṇa
[ śayanādutthāya | sakhīparisaramupasāntveva | prakāśam | ] kathyatāṃ sandeśaśca
nāyakaḥ — kathayāmi śrūyatāṃ | tatkila yathā
dikpālā vayamarthino diviṣadāmārtirna sādhāraṇī
medhāvinyatimātramatra vimṛśa svaśreyase bhūyase
śrutvā preṣyamukhātsavittarakathaṃ sarvān guṇānnaḥ parān
icchā yatra tavāsti taṃ vṛṇu caturvvammāsu candrānane

6.23

damayantī — [ sāvajñam | vihasantī | ] [ va ] halā, adhasuṇādha
[ nāvyenakeśinī karṇaṃ kiñcidvitra kathayitvā | stokamantaramapasṛtya | ]
kimmahābhāgo'pyabhīṣāmākṣigatatāmayāsīt
nāyakaḥ — [ svagatam | ] na kevalam teṣviyamananuraktā kiñca tānavahe
late| hanta dhairyamabalānāmati | [ prakāśam | ] devi, kintadakṣigocaratayā
te khalu mahātmāno darśanamātreṇa doṣānnivārayanti dehinām | atha kimebhī
romanthamantraiḥ | ucyatāṃ yadidaṃ priyannaveti
damayantī – athehaṃ kathanīyamapi | ucyate
keśinī – [śa] mahābhāa kahedu koṇāma deso taha devvacaraṇaṇaha
maūhajoṇhāhisittadharaṇidalo | ke uṇa debveṇa puttiṇo piaro | kāo
uṇa jaṇadāo caṃdaloavāsisaricchadaṃ uccaṃti devvamuhacaṃdakiraṇakaṃda
līkaṃdaliāṇaṃdāo | kudo devvassa taṇū kimā moṇamoṇaṃ aviloaṇaṃ
anugeṇhadu kahaṇeṇa ṇo savvassa
nāyakaḥ – (svagatam | savimarśam |) kathañcidimāmaccaritameva viśadayituṃ
yatante | kiṃ karavāṇi | yataḥ
pratyuktirdrutamamantharamatra deyā
sandeśaharturucitā na tiraskriyā'syāḥ
artho hatoyadanuyogamanuttarāṇi
yadvā kimapyabhigadeyamaha‍o mṛṣodyā

6.24

tadvadāmi yathārthameva bhaṃgyantareṇa | [prakāśam |] bhadre, aprakṛtaṃ pṛcchāmi
tathā'pi dūtasvabhāvena vacmi
janmakṣoṇī niṣadhāḥ janatāmama tadvadāsate'saṃkhyāḥ
naraevāsmi suto'pica rājñaḥ kasyā'pi vīrasenasya

6.24.p1

damayantī – (svagataṃ saharṣam |) [ṣa] aho ! ṇṇādaṃ se keavvam | kiṇo
emo daḍḍhadevvaducce vaṭṭai | aviṇāma imo aāmo | avia haṃsarāassa vaa
ṇāiṃ vivimo aṇakāraṇādu gaiāiṃ | āādu cirādu samāamappaāraṃ jhāūṇa
ṇivviṇṇo ṇu saṃvṛtto | āhossi maha hiaaaṃ parisivaduṃ vea ebvaṃ bhaṇai
ṇaṃeso saccasandho tti suvvai| tā savvaha so viratto vea| halā kiṇṇo ṇeṇa
saṃllavaṇeṇa| ṇaṃṇṇādā sesa alāvippautto
nāyakaḥ— tanimā vapuṣi śoṇimā ca dṛśyātmabhūśāsanavyasanajāgarataḥ
lavaṃgikā [sa] halā, jahacintidaṃ mahārāo ṇaro evva
keśinī — [sasmitam|] [ha] alāhi imiṇā parusavaṇṇodieṇa
ṇaṃ bhavaṃ ṇāao ṇisahāṇaṃ ādu savvahommo savvaṃsahāe ṇalo
nāyakaḥ — [śanaiḥ| savailakṣyam|] athakiṃ| atha kimanena
sarvāḥ — [utthāya| sabhaktipraśrayam|] [ḷa]ṇaṃ mahārāja bhavappauttisava
ṇādo bhavaṃ aruhadi aruhaṇaṃ amhāṇaṃ| tā alaṃkaredu edaṃ pallavasaiaṃ

6.24.p2

[damayantīmanu śayyāndarśayati|]

6.29

lavaṃgikā — [kṣa] kudo evaṃ vakko maggo mahārāāṇaṃ vi
damayantī — [savyantītā bhūtvā| salajjāsmitam| sānurāgaṃ paśyantī| sacintaṃ|]
[jha] kiṃ bhaṇimmada vā| muṇāmi dāva suhāṇivvisesaṃ se vaaṇaṃ
nāyakaḥ — [svagatam|] kimidamāpatitamme vivāhayātrāyāṃ vīravetā
laveśaiva dūtyakṛtye dhūrtaparipāṭī| tathāhi
jñāto'smyahaṃ sthitirapi pramadāvane me
dṛtyandigīśvaratatermayi rajyatīyam
rūkṣaṃ kimapyabhidadhāti lavaṃgikāsā
'pyevaṃ pravālaśayanīmanu keśinī ca

6.29.p1

tatkāgatirapasaraṇādanyataḥ | [prakāśam |] āsatāṃ bhavatyaeva | kindūtepya
samācāraḥ [ damayantīmuddiśya | satvaram | ] bhavati, brūtāṃ kaḥ pratimandeśassande
śamabhipreṣitavatām | anucitamabhijñānāmasūrkṣaṇamamṛtānyasām
damayantī — [sadhairyam | sakhīmavalokayantyeva | ] [ a ] halā, bhaṇādha
paḍisaṃdeso a ppaṇāpuvvo paccāeso via tti
keśinī — [sasmitam |] [ā] kiṇo damaantīvaaṇaṃ muṇia nea
tuvarei via mahārāo | ṇaṃ abbhaṇuṇṇā ṇa diṇṇā
nāyakaḥ — kimito'pyatra me | [ damayantīmuddiśya | ] bhavati, praṇāmaḥ
sādhayāmi tāvat | [prasthitaḥ |]
damayantī — [maniśvāsaṃ | samambhramam | svagatam |] [ i ] kiṇo īrimo mai
saāmo huvijja | mū durahiampapemavaḍḍhaṇo daḍḍhappao
kāgaī|kiṃ uṇa ediṇā jīvidena imammiṃ pariśrṛṇia ppema ppaalide

6.29.p2

[ māstraṃ sakhyārvīkṣate | ]

6.26

keśinī — [sahamotthāya | nikuru tadbhāgamupagamya |] [ ī ] agahī iṭhabhaṇuṇṇo
mahīeppadvido mahārāo | āpucchanu ṇaṃ| ādu jomaṃ dāva nāvadomā ciṭṭha
damayantī — (svagatam) [ u ] aviṇāma ṇiggamaṇaṃ via ṇāḍaanto
uṇavi parikkhākrameṇa āabhiñjā | (sākṛtaṃ nāyakagamaṃ stimitamīkṣate |)
nāyakaḥ — gatinnirudhya sthitvā svagatam | bhavatu tiraskariṇyaivāntardadhe
[ prakāśam |] mahile, māsma māṃ rauttum | śrute hi mandeśe grāhyamabhyanujñā
vacanam | tadyathecchamepagaccheyameva
damayantī — [ salajjāsambhramabhayaruṇamakṣṇūramavakirantī sāmarṣa sakhīṃ paśyati|]
keśinī — [ ū ] mahārāja, lajjaneikhū ṇo piasahī | tā esevvabhāṇi
ssaṃ dāva me puḍhamappaṇaappatthaṇāvaaṇam | muṇia a edaṃ devo ppamāṇam
jaha | attāṇaṃ saṃdesaṃ kisalaasaidaṃ a maṃ a pekhkhaṃto
attattiharaṇaṇiuṇo kuṇau urīkaraṇamādu se haraṇam

6.27

nāyakaḥ — [ svagatam ] hanta ! prakrāntāḥ praṇayagiraḥ | tadatra kṣaṇamapi na
sthātavyam | [ prakāśam ] bhadrāḥ patiṃvarāṇāṃ mithovaraṇamanucitamāhuḥ | vitta
māmadhunā vartamānamamarasandeśe | tadatra bhagavatī bhavitavyataiva pramāṇam
[ svagatam ] mantratva mākṣiṇyasmatsaṃvidevatāḥ vacmi yathāvṛttamamarāṇām
[ antardhānanāṭayanneva niṣkrāntaḥ | sarvāḥ --- vismayastambhūnnāṭayanti | ]
sakhyau -- ( sakhedasambhramam ) [ṛ ] ahmo ! antarahido vea so rāesī
damayantī — [svagatam | ] [ ṛ ] haddhī ! duddevva, kiṃ edaṃ tuha iṃdaālavila
sidaṃ kahaṃ ṇu pekhkhivvassaṃ uṇa vi ṇaṃ | ( prakāśam ) kāgaī se mandabhaggāe
sakhyau — halā mā uttamma | se gamaṇāvasaravvavahidaṃ ahicintayantīṇaṃ
amhāṇaṃ ppaḍihāi atthi ettha kāvi ppaccāsetti | so tui aṇuratto vea
damayantī ---- savvadomuhaṃ khu se taṃ samui am | kiṇṇeṇa jevva vo ppaccāsā
( nepathye | ) aye idamidaṃ bhartṛdārikodyānam | tadyāvat praviśāmaḥ | hai he !
sarvāḥ ---- (niśamya | savitarkam | ) kāṇaṃ uṇa imo saṇṇāiāṇaṃ via sahdo
[ tataḥ praviśanti saha śivikayā saṃdaihekārañca sānnāyikāḥ puruṣāḥ | ]
puruṣāḥ — kimmahatsvapi kuñjeṣu na dṛśyate bhartṛdārikā avaśiṣṭāni
cacchitrāṇi paśyāmastāvat | ( vicayannāṭayantaeva laghupārikrāmanti
lavaṅgikā — ( kuñjargigamanam nāṭitakena | vilokya | sasādhvasam | )
[ka] halā, siviaṃ geṇhia saṇṇāiā vea āacchanti
keśinī — [kha] halā, kiṃvisaṃkejja| tā āmuṇīmaruha ṇiuñjavarā
damayantī — ( sabhayasambhramam | ) [ga] halā, taha ṇevva
( ubhe, -- pādābhyāṃ pallavaśayananirmukte nirgasannāṭayitvā | puro'valokya | saharṣam
āmā auppakalasā sidamuttāmaradukūlavalahiju ā
siṃhārkikadaṇḍā maṃgalasiviā uvei sāvaraṇā

6.27.p1

sarvāḥ — [gha] saccaṃ emā kallāṇasiviā
puruṣāḥ — ( upasṛtya | śivikāmavatārya | sapraśrayam | ) bhartṛdārike, ādiṣṭāḥ
smaḥ bhartrā | sānnāyikāḥ, sādhayata | sannihitadikpālādimahānaraḥ svayaṃ
varaḥ | tadacirādānayata varāṃgīṃ vatsāmiti | śrutvā'tha bhartṛdārikāpramāṇaṃ
damayantī — ( svagatam | ) [ṅa] tādovi dippālattaṇaṃ diṭṭhūṇa bhantotti
paḍihāi | ṇaṃ saaṃvvaraṃmi paiṃvarā ahaṃ via | ( prakāśam | ) halā, sāhemha ;
tumhevi siviaṃ ārohadha
sakhyau — [ca] māmā | amhe caraṇacāreṇevva saaṃvaramaṃḍavaṃ āsāemha
damayantī — (saṃskṛtamāśritya |) sānnāyikāḥ, samupasthāpyatāṃ śivikā
puruṣāḥ -- yathājñābhartṛdārikāyāḥ| ( śibikāmupasthāpayanti|)
damayantī -- [cha] halā, gacchamhi| aa pasuvaī pyaāṇaṃ
(ārohaṇaṃ nāṭayantyeva|) halā, gacchadha| saaṃvaratthalammi daṃsaṇīā hodha
sakhyau -- (sasmitam|) adde ṇu daṃsaṇīā saaṃvaraṃmi| hodu sāhemha

6.27.p2

niṣkrānte

6.28

damayantī-- āvartyatāṃ javanikā| (śivikāṃ skandhamāropya laghu parikrāmaṃti)
(nepathye|) sānnāyikāḥ, nanu kanyakāgṛhaṃ prāpayya kātyāyanīṃ parigamayya
pramādhyacaparaṃ svayaṃvaramānayata vatsām
puruṣāḥ -- aho amātyasyaivasvaraḥ| tadyathādiṣṭamanutiṣṭhāmaḥ
(parikramantargatvā purovilokya sāścaryam|) aye, nanviha
bhāsvaddhemavibhūṣaṇadyutilasaddvālatapaprakramaḥ
chatraiścāmarakūcakaiśca vitatajyotsnāpracārakramaḥ
raktasyāsakasāndhyarāgarucirassandarśayanvikṣaṇaṃ
dhatte rājamamājaeṣapurataḥ svasvāmaneṣu sthitim

6.29-2

(tataḥ praviśati svayaṃvaramaṇḍapasthaḥ sahadikpālaissahaiva rājakenaca nāyakaḥ|)
nāyakaḥ -- (svagataṃ|) kativātrarājānaḥ| kimiyanto'pi vartate'smaddaśe
puruṣāḥ -- tadvayamanyatonayāma śibikāṃ| (śivikayāsahaiva niṣkrāṃtāḥ)
nāyakaḥ -- (svagatam sacintam|)
āpannannamumakṣaṇe naca punaḥ kluptaṃ pradohākṛtau
nāpi prāptaśalāṭurūpavibhave vātādinopadrutam
nālādapyanipāti bāṣpabahulanniṣpacyamānāṃkaṃ
tattādṛkpatagāyute sati phalaṃ labdhā'tra kovā kṛtī

6.30

apica || seyammamaiveti muniścite'rthe
'pyāśaṃkate hanta manaḥ pramādam
prāyeṇa siddhikṣaṇaeva daivaṃ
pratyūhamudbhāvayitājanānām

6.31

kiñca || sandeśāharaṇaṃ tathā nigadanaṃ tyaktānukampaṃ puraḥ
sadyo nissaraṇañca bhīmakasutā nidhyāya nidhyāyataḥ
vairāgyeṇa varīṣyate kimitaraṃ yadvā parāmmānmathīṃ
āpadyetadaśāmuttaihikamukhatyaktādarā sthāsyati

6.32

digīśāḥ -- (janāntikam |) atha vidheyam | yataḥ
anavamanaparāthaṃ so'yamājñāmadhāntaḥ
saṭhaśamida mamuṣminneva bhaimī sarāgā
iyati varasamāje kastviṣā tatsamānaḥ
tadapi yatanabhājaḥ syāma daivaṃ pramāṇam

6.33

athavā || dūtyantasya suduḥśravañca vacanaṃ dūre dayāyāmano
durvvārāṃ dhṛtimapyudīkṣya nipuṇaṃ nidhyāya yācñāñca naḥ
nirdhāyotkalikāṃca naḥ prati satī kiṃvā magagā bhavet
anyakṣmāpagaveṣaṇādvarimiyaṃ dikpālasevetyasau

6.64

kiṃbahunā || aghaṭitaghaṭanāghaṭitavighaṭanāsphuṭapāṭvāyatirnirgatiḥ
syāma ca yāvaddharaṇaṃ prāyobhūyaḥ prayatnavān saphalaḥ

6.35

yadvā | kimatimātracintayā| kṛtabhūmikatayaiva kāryamatimandhānamamyāḥ
yataḥ || hṛdayamidamupāste svāmiṣatvena yaktāṃ
yadiddamapi nalaikāyattacitteti siddham
nalatanukalayā tadvañcyatāṃ puṇḍarīko
'pyapihitamṛgacarmā sūpasarpohi mṛgyāḥ

6.35.p1

tathā'pi yadi nalamadhiṃgantā damayantī parantaddaurbhāgyannaḥ
nāyakaḥ - ( svagataṃ sotsukyam |) kiñcirāyati manmānasavirtakadoḷāśrṛṃkhalā bālā (nepathye -- vādyadhvani maṃgalagītitaśca |)
nāyakaḥ - ( niśamya |) aye, āgatā naścittacakoracandrikā

6.35.p2

avalokayaṃtra paśyanneva

6.36

paryantaprotamuktāphalasaravisarāṃ kṣauminīṃ kṣīragaurām̐
śasyāmadhyāsya kāñcinnanu śubhaśivikāmāvirasti priyā me
maccetaśśātanaikavyasaninamadayaṃ sāntvayantī sumeṣaṃ
pratyāyāntīha sākṣādratiriva karuṇāṃ bibhratī strīsvabhāvāt

6.36.p1

tataḥ praviśati vasudevāvalambyamānaśivikā damayantī

6.37

damayantī — ( sacintam svagatam | ) [jha] kiṃ atikrantesuvi bahusu rāesu ṇa laai maha maṇappio | kiṃ eso aāmadāe vea ṇiaṇaaraṃ
gado | ādu āado vea aphphahaāludāe via rūvantarido hodi
āhombhi atthi ṇu ettha evva koḍimmi kkhidikhālalehāe| hodu pekkhissaṃ dāva | jai so savvaha ṇa dīsai smaaṃvaramaṃḍavammi addhā imiyā
pavvivāiā bhavissaṃ | ( prakāśam | ) ajja vasudeva ido vi kettio rāāṇo hoṃti
vasudevaḥ — kiyadadya nirvṛttam | itaeva kila sarve'pi sārabhūtāssarvamahābhṛtaḥ
damayantī — [ña] hodu, āsu adilaṃghemha ahilā vi mahīvaiṇo
vasudevaḥ — sānnāthikāstvaritantāvat
(sto kamantargatvā padāntare sthitvā | tarjanyā nirdiśan | sagauravam | )
vatse, paśya | eṣakhalu
yeṣāmanvaya manvayātsatanayaḥ sākṣātsajāniriśavo
yeṣāmastyabhidhānato'pi madhuretyuktā purī pāvanī
yeṣvadyāpi nirīkṣyate purabhido līlābharaprābhavaṃ
pāṇḍyānāmayamīśitā paśupateḥ pautraḥ pavitraḥ svayam

6.38

damayantī — (nirvarṇya svagatam |) [ṭa] eso khu
suvaṇṇagoraṃ ṇahabiṃbalaṃchimaṃ
suvaṭṭulaṃ hatthataleṇa geṇhia
romaṃcido ṇaṃ liuaṃ uṇo uṇo
ṇimīlie ṇṇassadi ṇaṃ viloaṇe

6.38.p1

(prakāśam |) mahāppahāo khu so tā se ppaṇāo | aggado dāva

6.38.p2

bhramaṃjñayā codayati

6.39

vasudevaḥ — bāḍhaṃ (anyato gatvā | sabahumānam |) vatse, paśya paśya
ayaṃ hi
marudvṛdhāmarāvatīmapollayanmahāsvanaṃ
dadhāti garbhamaṃjikāṃ purañca cerabhūpatiḥ
yato'dhigantumuttamāṃ nṛpālanīticāturī
mupāsate divaukaso'pyupāttapauraketavāḥ

6.40

damayantī — (vilokya svagatam |) [ṭha] imo ḍura
diṭṭhūṇa diṭṭhūṇa uratthāṇiñccakkhittaṃ paḍicchaṃdavaraṃ mahevva
ṇetteṇa jevvattaṇakeracittaṃ
vimmāṇaaṃto vva pulovaīmo

6.40.p1

prakāśam-prāgvadāsthayati

6.41

vasudevaḥ--- (anyataḥ parikramya | nirdiśan |) vatse, | vīkṣyatāmayamayam
kāñcīti prathite pure'sya vasatiḥ kaṃpāmarucchītale
gaurīstanyapibastanandhayadaśaḥ sūnuḥ sudhāśno mahān
śaṃbhorāla̱yamādarādaharaharbadhdvaiva bhuṅkteparaṃ
rājanvānamunaiva colaviṣayo nāmnāpyasau saṃvaraḥ

6.41.p1

damayantī -- (nidhyāya svagatam |) [ḍa] eso khu maha daṃsaṇā vea vevai

6.41.p2

prakāśam | prāgvat

6.42

vasudevaḥ - (apasṛtya |) vatse, vilokyatāmasau
yadaṃśe vidhurapyagāttanunutāṃ yatrāsti śīprā sarit
yatrāśrāntamuparbudhaḥ pariṇataḥ prākārabhityātmanā
yatra brahmatiraskṛterbhuvamitādevāśca bhikṣāmadhuḥ
so'yammālavarājasūnuratulāmāptoviśālāmilaḥ

6.43

damayantī - (vilokya svagatam |) [ḍha] imo ira kaṃpi cittaphalaaṃ
pulovaanto uṇo uṇo kaolatthalagaliakauṇhasamasalilapisaāīṃ
kara alakalidadhavaladaūlakhaṃḍeṇa omāṭhṭhi | (prakāśam prāgvat |)
vasudevaḥ - (svagatam |) iyāneva me śramaḥ | yadiṃto naiṣadhasyaiva mañcaḥ
(parikramya vīkṣya savismayam |) kimatra pañcatayī nalānām ! (vimṛśya |)
nūnamidaṃ kimapi vaikṛtamāśāpatīnām | tadanalamasmi nalamādhagantum
tadyathāsthitamasmi vatsāyai nivedyai | atha sā vatsā vā, bhagavatī bhavitavyatā vā pramāṇam | (prakāśam | savismayasmitam |) vatsaṃ,
sarvataḥsamasaundaryaṃ samākāraṃ samadyuti
navedmadyamī kaiyatra nalānāmasti pañcakam

6.44

damayantī - (niśāmya savismayaviṣādam saṃskṛtamāśritya | svagaṃtam |),
kartāyaṃ kimapīha kaitavamiti prāgeva tattarkitaṃ
śāntaṃ pāpamasau nu kāmavidhurāṃ kāntāṃ tyajeddhārmikaḥ
etaddagdhadigīśadurvilasitaṃ kā durbhagāyāgatiḥ
nanvete praṇipātamātraśithilakrauryānamāmyadya tān

6.45

( prakāśam | ) ārya, vasudeva, avatāryatāṃ śibikā
vasudevaḥ — ( svagatam | ) drakṣyāmaḥ kiṃ kariṣyati vā | ( prakāśam | )
sānnāyikāḥ, samavatārayata śibikām | ( sānnāyikāḥ - yathādiṣṭaṃ kurvanti | )
damayantī — ( avatārannāṭayitvā śanairupasarati | )
rājānaḥ — ( sakautukalajjāvismayabhayaviṣādaṃ paśyanti | )
digīśāḥ — ( nirvarṇya svagatam | ) aye iyamitamitaevāgacchati
kathamiyamadhigantā nalamavalokayāmastāvat ( taddattadṛṣṭayaeva tiṣṭhanti | )
nāyakaḥ — ( svagatam | sakhedam | ) āḥ kimeṣa kṣate kṣārāvasekaḥ
āsanneyamamī punardigadhipāmadbhūmikālino
māmapyākalitacchalaṃ varatanurdhyātvā'pasartā nvasau
doṣāyātra manāk ca sūcanamamī kiṃ syurdayāśālinaḥ
sarvatra praṇatārtipāṭanapaṭuḥ śarvaḥpramāṇaṃ param

6.46

damayantī — ( upasṛtya praṇamyotthāya | kareṇa varaṇasrajamādāya | sadhairyam | )
devāścedanaghāstathaiva sadayāstaddhantatābhīṣṭadāḥ
preyānme'pyatha cedananyahṛdayastadvacca yadyasmyaham
janmedaṃ saphalīcikīrṣati yadi brahmā'pyajihmāśayo
māleyaṃ nipateddhi naiṣadhagale māheśvarānugrahāt

6.46.p1

mālāṃ kṣipati | ) (mālā ca nāyakakaṇṭhe nipatati

6.46.p2

nepathye | puṣpavṛṣṭirmaṃgalagītirmṛdaṃgadhvaniśca

6.47

digīśāḥ — ( apavārya janāntikam | ) aho jitāḥsmaḥkilamedhāvinyā
durābhibhavā hi bhagavatī bhavitavyatā | tatkimitonuśocanayā, anayā nalabhūmikayā vā | ( nāṭayena svarūpamāsthāya | ) ( prakāśam | saślāgham | )
sādhu bhadre sādhu, satyapratijñā'si
sadṛśastava niṣadheśastena hi guravaḥ kṛtāvayaṃ devāḥ
dhanyā'si sukṛtinaḥ smaḥ śaśino nānyatra kumudinī ramate

6.48

rājānaḥ -- aho medhāvitā bhīmasutāyāḥ
damayantī -- (svagatam saharṣam |) [ṇa]
pasuvae tuha jevva aṇuggaho
sadadhae saphalaṃ maha sajjaṇaṃ
raivae si kiatthaṇijujjamo
ahigado idha jaṃ khu maṇappio

6.48.p1

prakāśam samandākṣābhinaya mavanimālikhantī tiṣṭhati

6.49

nāyakaḥ -- (saharṣam svagatam |) hanta kṛtārthamadya januḥ (savismayam |)
aho ! devī helā sadupadhiraho ! śrīstanubhṛtāṃ
aho ! medhā bhaimyāniravadhiraho ! bhāgyamapi me
priyā prāptā sākṣādadhiśvaraṇi dṛṣṭādigadhipāḥ
( saviṣādam |) tathā'pi svāntamme rujati mahatāmiṣṭavihatiḥ

6.50

athavā kimatra daivaceṣṭhānuśocanena | (prakāśam lajjāmabhinayati |)
digīśāḥ -- (nāyakamabhyuddiśya saślāgham |) bho niṣadheśa,
mā bhūdrujā tava hṛdo vayamatra hṛṣṭāḥ
sāpnoti sādhyamakhilaṃ bhuvi satyameva
bhaimīmimāṃ śriyamivāpya guṇānuraktāṃ
dīrghāyuratra dharaṇīmava dharmabuddhe

6.51

rājānaḥ -- (bāhūnudyamya | uccaiḥ |)
vijayatāṃ vaidarbhyāsaha viśvambharā cakracakravartī
nāyakaḥ -- anugṛhīto'smi mahādbhiḥ | (praṇāmannāṭayati |)
damayantī — [ta]aṇugahīdamhi devadāhī devehia (praṇamati |)
digīśāḥ — bho rājan, astu santuṣṭānāmayatnaḥ prasādaḥ
sākṣādindraḥ pravahatu haviryaddadāsyadhvare tvaṃ
yatrecchā te salilamanalaścāgrataḥ sannidhattām
dūre vācāmaniśamapi te dhārmikībuddhirindhāṃ
svarṇādīnāmadhinidhipati śrīśca digdhāṃ samṛddhyā

6.51.p1

cakravartin , abhyanujñāyāmahe | (nepathye |)
āryamiśrāḥ , ayamahamabhyarthaye sarvairapi kumārīpāṇigrahātparamevagantavya
miti bhavadavalokanakṛtārthobhīmaḥ
sarve — bāḍhamāsthānīmanupraviśāmaḥ
vasudevaḥ — sārvabhauma , bhadramavalambatāṃ kareṇa vatmāmbhamahārājaḥ
nāyakaḥ — (sapraśrayam | ) yathā'diśati bhagavān

6.51.p2

damayantī karamavalambya svagatam

6.52

tīrṇī mahārṇavo'sau
prāptā muktāmaṇirnirāyāmam
kṛtakṛtyāḥ smaḥ saṃprati
saṃprāptāyā garīyasī rakṣā

6.52.p1

prakāśam | ) brahman , sādhayāmastāvat | ( iti niṣkrāntāḥ sarve

6.52.p2

iti śrīmaṭṭaśrīpaṇḍitanārāyaṇasudarśanīye kaliviṣūjane
kanyāsvayaṃvage nāma dvitīyo'ṅkaḥ
atha tṛtīyoṃkaḥ

6.52.p3

tataḥ praviśati sahadvāpareṇa sacintaḥ kaliḥ