Kundamala 6
Kundamālā 6
- Language
- Sanskrit
Contents
- 6.3 — 1 part
- 6.4 — 1 part
- 6.6 — 2 parts
- 6.8 — 7 parts
- 6.11 — 2 parts
- 6.12 — 3 parts
- 6.13 — 3 parts
- 6.14 — 3 parts
- 6.15 — 4 parts
- 6.17 — 4 parts
6.1
rā—savanamavasitaṃ hutaṃ kṛśānā
vudayagataḥ samupāsito vivasvān
iti vidhimavasāyya vāsarādau
niyamadhanānahamāgataḥ praṇantum
6.2
vi—edaṃ atthāṇamaṃṭapaṃ, pavisadu bhavaṃ | ( kha )
rā—( praviṣṭakena cintāṃ nāṭayan )
ā ! āścaryamasmākaṃ kiṃ vṛttamatīte'hani ?
atiprasādādasatīva tasmin
dṛṣṭā mayā vāriṇi paṅkajākṣī
lambālakaṃ pāṇḍurapīnagaṇḍaṃ
prasādaramyaṃ vadanaṃ vahantī
6.3
athavā vilokyate tilottamayā kṛto'yaṃ parihāsa iti
(tasyāḥ svahastaracitāmiva kundamālāṃ
sādṛśyavanti sikatāsu padāni tāni
chāyāṃ ca devagaṇikā vidadhātu yena
rāmaṃ kathaṃ spṛśati hastapaṭāntavātaiḥ
6.3.p1
[ cintāṃ nāṭayati ]
6.4
vi—eso sacinto via, ajja tā upavisia ṇivvandhaissam
( upaviśya ) bho bho vaassa, mā tumaṃ ettha ṭhido khu kahiṃ
ṭhido khu tumaṃ ṇavamehasiṇiddhassāmalo pariṇaddhamuttāhāro añcaṃdasamuṇṇaddhadurārohāṇaṃ iṃdanīlamaāṇaṃ bhavaṇakhaṃbhāṇaṃ aṇṇatamo via mama hiaavibbhamaṃ uppādesi | tā edassa
lakkhīṇivāsabhavaṇassa sevāsamaasamuvāgadasāmaṃtaṇariṃdamahurasaddopagītassa atthāṇadāseramam̐ḍapapuṃḍarīassa kariṇaāmaṃḍale via edassiṃ siṃhāsaṇe madhumahaṇaṇābhīkamalakariṇiāsamārūḍhassa bhaavado pidāmahassa mahattaṇaṃ adhikkhivaṃto uvaviṭṭho hohi | (ka)
rā—yathāha bhavān | ( upaviśya cintāṃ nāṭayan )
adyāhamabhinavasukhaduḥkhasya sacetana ivāsmi saṃvṛttaḥ | ( dhyānamabhinīya hastaṃ ca hṛdaye niveśya )
āsīdiyatsu divaseṣu nirastajānernirāśyaluptamanaso na sukhaṃ na duḥkham
chāyādidarśanabalādadhunā mano me
duḥkhaṃ sukhañca parigṛhya punaḥ prasūtam
6.4.p1
cintāṃ nāṭayati
6.5
vi-( nirvarṇyātmagatam ) aho me saṃpadaṃ abhippāñcaṃ lakkhaissam
( prakāśam ) bho rāaṃ, ede āsanekesariṇo gurudarabharuvvehaṇajādaparissamā via muhavivaraviṇiggaamuttākalāvacchalena pheṇadhāraṃ uvvamaṃti, taha takkemi bāhujualeṇa puḍhavīṃ
hiaeṇa puḍhavīduhidaraṃ uvvahaṃto adīva guruaro saṃvuttotti | (ka)
rā—( ātmagatam ) sītākathāmupa ( kṣipya ) śrutya kauśiko nūnaṃ
jijñāsate; eṣa bālamitram, tadasmai yathāsthitaṃ nivedayāmi
( prakāśam ) vayasya, astyetat smarāmyahamavicchedena
vaidehīm
vi—kiṃ dosado ādu guṇado ? (kha)
rā—na doṣato nāpi guṇataḥ
vi—edaṃ ubhayaṃ ujjhia kahaṃ sīmantiṇīo sumarīaṃti ? (ga)
rā—anyadampatīviṣaya eva kāraṇānurodhī premāveśaḥ,sītārāmayostu
na tathā
duḥkheṣu sukheṣvapyaparicchadatvādasūcyamāsīcciramātmanīva
tasyāṃ sthito doṣaguṇānapekṣo
nirvyājasiddho mama bhāvabandhaḥ
6.6
vi—mā sumaṃ vaidehiṃ aliamahuravavaṇehiṃ amhārisaṃ vaṃcesi | so
khu tumaṃ deviṃ antareṇa | (ka)
(ka) mā sumaṃ vaidehīmalīkamadhuravacanairasmādṛśaṃ vañcayasi
sa khalu tvaṃ devīmantareṇa—
rā—naivamadhyavasitaṃ—ekānte sītānirapekṣo rāma iti
antaritā anurāgā bhāvā mama karkaśasya bāhyena
tantava iva sukumārāḥ pracchannāḥ padmanālasya
6.6.p1
vi—tumaṃ adippavaleṇa hiaasaṃtāveṇa vaḍavāṇaleṇa via bhaavaṃ
mahāsamuddo attaṇo mahattaṇeṇa parihīasi | ahaṃ uṇa saha(valahudāe devīe sīdāe gaiṃ sumaritra dāvāṇaleṇa via
tusārabiṃdu ṇiravasesaṃ parisussāmi, tā parittāehi maṃ
6.6.p2
iti roditi ) (ka
6.7
rā—yadi tvaṃ smaraṇayogyāṃ sītāmavagacchasi kasmādahaṃ tatparityāgapravṛttastadā na pratiṣiddhaḥ ?
vi—pasādasumuho vi rāā duvviṇṇavvo sevaehiṃ, kiṃ uṇa kovabhīsaṇo | (kha)
rā—vayasya, nahi mādṛśāstādṛśīṃ kopāvasthāmavagāhante, yasyāṃ
vartamānāyāṃ suhṛdāmanāśravā bhavanti
narapatiradhikapravṛttatejā guṇanihitaiḥ sacivairnivāraṇīyaḥ
bhuvanamabhipatan sahasraraśmirjalagurubhirvyapanīyate hi meghaiḥ
6.8
vayasya, vartamānā sītākathā dvayoḥ santāpakāriṇī | tadgaccha
pratīhārabhūmim | samājñāpaya dauvārikān, samāsannastapodhanānāṃ
sampātasamayaḥ, tasmātsambhṛtavetrāṇi sarvadvārāṇi kriyantām
vi-bho rānna, kīsa uṇa ede kaṃdamūlaphalāsiṇo vakkalaparidhāṇā
uddaṃḍadaṃḍadharā īriseṇa āāreṇa saṃbhāvianti | (ka)
rā-asthāne'yamatra bhavataḥ sandehaḥ | nanu mūlasvayogamūlasakalapuruṣārthasaṃvedinī jñānaniṣpattiḥ | (?) paśyajyotiḥ sadābhyantaramāttapādairdīpitaṃ nārthagataṃ vyanakti
nālaṃ hi tejo'pyanalābhidhānaṃ
svakarmaṇe mārutamantareṇa
6.8.p1
vi—jadi mahottho tavodhaṇāṇaṃ samāśramo aha a lahu gacchia
jahaśrāṇatti saṃpādemi (niṣkramya punaḥ praviśya) hī hī so saṃpadaṃ
mae rāiṇo ārāṇāe paḍihāraṇikkhitteṇa diṭṭhā susiṇiddhasāmalacchātrā aṇubbhiṇṇatāruṇṇaviggahā toraṇatthaṃbhavaṭṭhidā
maṃgalaṃkurā via bālabhāveṇa asamattapamāṇā via apramādhā
via kaṃdappaddāraā via rupasovaggeṇa ucchadarā sālataru
via pappaṃdā via loladarā via mahābalā via acaṃtadhīrā
via acaṃdalalidā via asaṃkhepidā via vaassassa
kalādaṃsaṇā āgadā duve tāpasakumāraā | ( ka )
rā—( sākūtam ) kastayorasmannayanasīmāvataraṇapratibandhaḥ ?
vi—suṇāhi dāva edāṇaṃ vālabhāvalalidāṇaṃ koūhalasaṃbaddhāṇaṃ
edaṃ uvaṇāsam | (kha)
rā—kathaya kathaya
vi—te kila bhaavado vammīimahesiṇo sissā pavīṇā vīṇākalāviṇṇāṇe apuvvaṃ kila āamaṃ dhāriṃti | ede kila
evvaṃ vadaṃti—rāesiṇo jaṇāṇaṃ tapodhaṇabahumāṇeṇa ahmāṇaṃ
via bhūdaṭhāṇaṃ āsaṇaṃ padāṇaṃ a aṇuciṭṭhidavvaṃ | jadā ahme
maṃdabhaddassa dīai rādalalaa dukkharāviṇṇāsaṃ mahākaisaṃgadhitamahāpurasacarittabaṃdhaṃ mahanthagaṃbhīraṃ keṇa vi assudapuvvaṃ
āamaṃ gaṃdhavvavedavasaṃvādi sarasaṃ joaviraiavaṇṇaramaṇīaaṃ vīṇātāṃtirasidāṇuviddhaṃ gīdaṃ gāaṃhma tadā viṇṇāṇavisesapasaṇṇahiao raññā jaṃ vuttaṃtaṃ aṇuviṭṭhassadi eso
jāṇidaṃvotti amhāṇaṃ bhaavado vaṃmīimahesiṇo ādesotti|(ga)
rā—aho vijñānāvalepaḥ śauṇḍīryagarbhaścopanyāsaḥ | vayasya yathābhimataṃ pratijñāya praveśayāvilambitaṃ purā tau na cirāvasthānanirvedena parāṅmukhībhavataḥ
vi—kudo dāṇiṃ ṇivvedo ? te hi aṇṇoṇṇavacchalattaṇaṃ āārasāricchaṃ kāapakkhaparibhūsidaṃ ca vaaṇaṃ pekkhia—evvaṃ rāmalakkhaṇā mahārāadasarahe dharamāṇe rāaṭṭhāṇaṃ alaṃkaraṃtā
bhavaṃti-tti tuhmāṇaṃ bālabhāvaṃ mahārāaṃ a sumaria vapphapuṇṇaṇaaṇehiṃ sovidallaehiṃ paripuṭṭā ciṭṭhaṃti| (gha)
rā—kimasmacchaiśavānukāriṇī tayorākṛtiḥ ?
vi—aha iṃ ( ṅa )
rā—vardhate me kutūhalam, tatpraveśayāvilambitam
vi—jaṃ bhavaṃ āṇavedi | ( ca )
6.8.p2
iti niṣkrāntaḥ
6.8.p3
tataḥ praviśato vidūṣakeṇopadiśyamānamārgau tāpasau kuśalavau
6.8.p4
vi—ido ido ayyā | (ka)
6.8.p5
parikramya
6.8.p6
kuśaḥ—( apavārya ) vatsa lava, idānīṃ bhagavato vālmīkerādeśādambāmabhivādya pārthivabhavanābhimukhaṃ prasthite mayi kākapattagrahaṇasaṃjñayā parṇaśālāyāṃ praveśya kīdṛśena rahasyenāmbayā
pṛthak saṃvibhakto bhadramukhaḥ ?
(ka) ita ita āryau
lavaḥ—na khalu kaścitsaṃvibhāgaḥ | kintu tadānīṃ tāpasajanasaṅkīrṇamuṭajābhyantaraṃ praviśya bāhūpapīḍaṃ tanūdareṇa pariṣvajya śirasi
cāghrāya sītkāralakṣitasmitamadhuraṃ sāśaṅkā śanaiḥ śanaiḥ karṇapatraṃ vardhayantī svamukhena manmukhamapavārya evaṃ sandiṣṭavatī—
vatsa yuvābhyāṃ svābhāvikamavalepaṃ parityajya satkarttavyo mahārājaḥ kuśalañca paripraṣṭavyam—iti
kuśaḥ—yujyate kuśalapraśnaḥ, praṇāmastu katham ?
lavaḥ—na katham ?
kuśaḥ—apraṇantāraḥ kilāsmaddṛśyāḥ
lavaḥ--ka evamāha ?
kuśaḥ—ambā
lavaḥ-praṇāmamapi saivopadiṣṭavatī | na ca guruniyogā vicāramarhanti
kuśaḥ - sādhayāmastāvat, agratastatra yatkālocitamanuṣṭhāsyāvaḥ
6.8.p7
parikrāmataḥ
6.6-2
vi-ido ido raā | (ka)
rā-( vilokya ) nūnaṃ tadevaitaddārakadvayaṃ kauśikenopadiśyamānamārgamiva evābhivartate | kathamambhāyito'smi | kinnu
khalvetat
na caitadabhijānāmi nākūtapi kiñcana
tathāpyāpātamātreṇa cakṣurudvāṣpatāṃ gatam
6.10
athavā kimatrāścaryam—
āpātamātreṇa kayāpi yuktyā
sambandhinaḥ saṅgamayanti cetaḥ
vimṛśya kiṃ doṣaguṇānabhijñaścandrodaye ścyotati candrakāntaḥ
6.11
nirvarṇayāmi tāvatkimākārāvetāviti | kathaṃ draṣṭumapi na prabhavāmi
yathā yathā kumārāvetau nirvarṇayāmi tathā tathā hṛdayamapyananubhūtapūrveṇa sādhvasapraharṣaśokānukrośasambhedacitreṇāvasthāviśeṣeṇākramyamāṇaṃ
mūrcchayeva tirodhīyate | (mūrcchāmabhinīya) bāṣpapātaśca
katham ! praśānta iva me hṛdayastambho bāṣpapātena; svasthyabhūto'smi
saṃvṛttaḥ | etadvyapanītabāṣpavyavadhānena cakṣuṣā punaravalokayāmi
(nirvarṇya) gambhīrodāraḥ sanniveśaḥ | praśāntamanoharā veṣaracanā ?
vinayodayodāttamabhikrāntam, suvyakramanena yugalena kulīnena
bhavitavyam
vi—eso attabhavaṃ rātrā, upasappadu aṃā jahāhippāaṃ | [ka]
ku—vatsa lava api jānāsi tvaṃ sampratyeva praṇāmasambandhena yathā
mayā kathitam ?
la--atha samprati kim ?
tiṣṭhatāṃ tapasi puṇyamāsajan sampadò'nuguṇayan sukhaiṣiṇām
yogināṃ pariṇaman vimuktaye kena nāstu vinayaḥ satāṃ priyaḥ || iti
ku—yathā yathainaṃ pārthivaṃ pratyāsīdāmi tathā tathā hṛdayotkampakāriṇā sādhvasena na prabhavāmi svāṅgānām, parityakto'smi
kasmāttulyāvalepena ? na śaknomi cāsya purastādanavanatamuttamāṅgamudvoḍhum, kiṃ bahunā eṣa praṇato'smi
la—kathamāryo'pyahamiva paramanaśatvamāpāditaḥ | ( ubhau praṇamataḥ )
rā—na khalu bhavadbhyāṃ maryādāllaṅghanamanuṣṭheyam | kathaṃ praṇatāveva, kaṣṭaṃ
brahmaśirasā nato'smi | ( viṣādaṃ nāṭayati )
vi—bho tuvaṃ kiṃ visaṇṇo ? edehiṃ pautto paṇāmo ṇa paḍigahīdo,
ettha ṇa tumaṃ parihīyasi | [ka]
rā—samyagupalakṣitaṃ kauśikena| āryāvatidākṣiṇyapeśālī, śrūyatām—
ayaṃ bhavadbhyāmatisambhrameṇa mayi prayuktaḥ śirasā praṇāmaḥ
bhavatvidānīṃ madanujñayaiva yuṣmadgurūṇāṃ caraṇopahāraḥ
6.11.p1
vi—appaḍihadasāsaṇo piavaasso | esa paṇāmassa pariṇāmotti | (ka)
kuśalavau—( utthāya ) api kuśalaṃ mahārājasya ?
rā—yuṣmaddarśanātkuśalamiva | bhavatoḥ kiṃ vayamatra kuśalapraśnasya
bhājanam , na punaratithibhājanasya samucitasya kaṇṭhagrahasya ?
( pariṣvajya ) aho hṛdayagrāhī sparśaḥ | ( vicintya ) anabhijño'haṃ tanayapariṣvaṅgasaukhyasya, yadyapi tāṃ tulāmārohe
sthāne khalu parikrāmanti tapovanaparāṅmukhā gṛhamedhinaḥ
(ka) apratihataśāsanaḥ priyavayasyaḥ—eṣa praṇāmasya pariṇāmaḥ—
iti
6.11.p2
āsanārdhamupaveśayati
6.12
ubhau—rājāsanaṃ khalvetat na yuktamadhyāsitum
rā—savyavadhānaṃ na cāritralopāya, tasmādaṅkavyavahitamadhyāsyatāṃ
siṃhāsanam ( aṅkamupaveśayati )
ubhau—( anicchāṃ nāṭayataḥ ) rājan, alamatidākṣiṇyena
rā—alamatiśālīnatayā
bhavati śiśujano vayo'nurodhā—
dguṇamahatāmapi lālanīya eva
vrajati himakaro'pi bālabhāvātpaśupatimastakaketakacchadatvam
6.12.p1
sāśruravalokayan punaḥ pariṣvajate | vidūṣakamavalokya
6.12.p2
api smarati bhavān nirvāsitāyāḥ sītāyāḥ kiyantaḥ saṃvatsarā
atikrāntā iti
vi—(vicintya ) sumarāmi maṃdabhāo (hastāṅgulipramāṇasaṅkhyāṃ
vigaṇayya upariṣṭhātpadāṅgulitrayamapi nirdiśya ) kiṃ bahuṇā
gaṇideṇa, savvahā ajja dasamo saṃvaccharo devīe sīdāe
sahattheṇa parippesidāe | (ka)
rā—(kumārau nirvarṇya ) yadi svastinā garbhamapi nirvartayet yadi
kaścidavagāheta tadapatyamiyatā kālenedṛśīmavasthām
vi—hanta ! taṃbhido mhi mandabhāo edāe aṇṇādavippauttataṇaasaṃkahāe | (kha)
6.12.p3
[ roditi ]
6.13
rā—ahamapyetau tāpasakumārāvavalokayannasahyavedanāmavasthāmavatīrṇo'smi
yāṃ yāmavasthāmavagāhamānamutprekṣate svaṃ tanayaṃ pravāsī
vilokya tāṃ tāñca gataṃ kumāraṃ jātānukampo dravatāmupaiti
6.13.p1
pariṣvajya roditi
6.13.p2
vi—[ sasambhramaṃ ] aviha muṃca, sappaṃ, muṃca, jīvadu tavassitaṇao,
odaradu siṃhāsaṇādo | [ka]
rā—[ sasambhramaṃ kumārau muñcan ] vayasya, kimetat ?
vi—sudaṃ mae sākedaṇivāsiṇaṃ cirajīviāṇaṃ muhādo—jo kila
arāhavo imaṃ siṃhāsaṇaṃ adirohadi tassa muddhā sadahā
sadahā vidaladitti | [kha]
rā—[ sāvegaṃ ] avatīryatāṃ śīghram
6.13.p3
[ ubhāvavatīrya bhūmāvupaviśataḥ ]
6.14
rā—api svasthau bhavantau, mūrdhno vā na kiñcidvikāraḥ ?
ubhau—bhoḥ ! svasthāvevāvām, na kiñcinmūrdhno vikāraḥ
vi—aho accariaṃ ! accariaṃ ! evaṃ ṇāma avarikkhadapaiditthasarīrā ciṭṭhaṃti (ga)
rā—kimatrāścaryam ( kumārau nirdiśya ) svastyayanaparigṛhītāni tapaśśarīrāṇi | paśya—
api nāma śarā moghāstapassannaddhamūrtiṣu
vāsavasyāpi suvyaktaṃ kuṇṭhāḥ kuliśakoṭayaḥ
6.14.p1
kumārāvuddiśya
6.14.p2
kiṃ bhavadbhyāmavyavahitā bhūmiradhyāsyate ?
ubhau-mahārāja, prathamapariṇī (ṇa) to'yamarthaḥ
rā-tathā nāma
vi-bho rāa, adihī khu ede, tā karidu saṃkahāhiṃ ādiddeaṃ | (ka)
rā—eṣa bhavatoḥ saundaryāvalokanajanitena kautūhalena pratāryamānaḥ
pṛcchāmi, katamo varṇa āśramo vā bhavatorjanmadīkṣābhyāmalaṅkriyate ?
ku-[ sañjñayā lavamādiśati ]
la-dvitīyo varṇaḥ prathama āśramaḥ
rā-naitāvagrajanmānau, tadalpāparādhaḥ praṇāmaprayogo nyūnāsanaparigrahaśca | atha kṣatriyakulapitāmahayoḥ sūryācandramasoḥ ko
vā bhavatorvaṃśasya karttā ?
la-bhagavān sahasradīdhitiḥ
rā-kathamasmatsamānābhijanau saṃvṛttau
vi-kiṃ doṇṇaṃ vi ekkaṃ eva paḍivaaṇaṃ (ka)
rā-kaccidasti yuvayormiṃtho yaunaḥ sambandhaḥ ?
la-bhrātarāvāvāṃ sodaryau
rā-saṃvādī sanniveśaḥ, vayasastu na kiñcidantaram
la-āvāṃ yamalau
rā-samprati yujyate, ko bhavatorjyāyān, kiṃ nāmadheyam ?
la-( añjalinā nirdiśya ) āryasya pādapūjanāyāṃ lava ityātmānaṃ
śrāvayāmi, āryo'pi gurucaraṇavandanāyāṃ-( apratipattiṃ
nāṭayati )
ku-ahamapi kuśa ityātmānaṃ śrāvayāmi
rā-aho udāttaramyaḥ samudācāraḥ
vi-jāṇidaṃ ṇāmaheaṃ, ko jeṭṭhotti ṇa diṇṇaṃ paḍivaaṇaṃ | (kha)
rā-nanvañjalinirdeśādanāmagrahaṇācca dattameva prativacanaṃ kuśo jyāyāniti
vi—sāhu jāṇidaṃ saṃpadaṃ | (ka)
rā—kinnāmadheyo bhavatorguruḥ ?
la—nanu bhagavān vālmīkiḥ
rā—kena sambandhena ?
la—upanayanopadeśena
rā—ahamatrabhavatoḥ śarīrasya dhātāraṃ pitaraṃ veditumicchāmi
la—nahi jānāmyasya nāmadheyam na kaścidasmiṃstapovane tasya nāma
vyavaharati
rā—aho māhātmyam
ku—jānāmyasya nāmadheyam
rā—kathyatām
rka—niranukrośo nāma
rā—( vidūṣakamavalokya ) apūrvaṃ khalu nāmadheyam
vi—( vicintya ) evvaṃ dāva pucchissaṃ | ṇiraṇukosotti ko evvaṃ
bhaṇādi ? (kha)
ku—ambā
vi—kiṃ kuvidā evvaṃ bhaṇādi, ādu paiditthā ? (ga)
ku-yadyāvayorrbālabhāvajanitaṃ kiñcidavinayaṃ paśyati tadaivamadhikṣipati -niranukrośasya putrau mā cāpalam-iti
vi-edāṇaṃ jadi piduṇo ṇiraṇukosotti ṇāmaheaṃ, edāṇaṃ jaṇaṇī
teṇa avamāṇidā ṇivvāsidā, tassa appavahaṃtī ediṇā
vaaṇeṇa dārayaṃ ṇivbhacchayadi | (ka)
rā-samyagupalakṣitaṃ kauśikena | ( niśvasya ) dhiṅ māmevaṃbhūtam
sā tapasvinī matkṛtenāparādhena svāpatyamevaṃ manyugarbharakṣarairnirbhartsayati ( sabāṣpamavalokayati ) api sannihitastatra
bhavān niranukrośo yuṣmadāśrame ?
la-na sannihitaḥ
rā-( sasambhramaṃ ) api śrūyate ?
la-( kuśamavalokayati )
ku-na tasya pādāvasmākaṃ namaskṛtapūrvo | ambāyaḥ punarekaveṇīsaṃ
sūcitāni tasyocchvasitāni
rā-kiṃ vā bhavantau tenāghrātapūrvau ?
ku-tadapi nāstyeva
rā—atidīrghapravāso'yaṃ dāruṇaśca, yadihyatā kālena nāma parasparalocanagocaramapi nāvattīrṇā yūyam | ( vidūṣakamavalokya
janāntikam ) kutūhalenāviṣṭo mātaramanayornāmatò veditumicchāmi | na yuktaṃ ca mama strīgatamanuyoktum, viśeṣatastapovane | tatko'trābhyupāyaḥ ?
vi—( janāntikaṃ ) appaḍihadavaaṇamahattaṇā hi bahmaṇajādī,
ahaṃ uṇa pucchissaṃsaṃ ( prakāśam ) bho kiṇṇāmaheā tumhāṇaṃ
jaṇaṇī ? ( ka )
la—tasyā dve nāmanī
vi—kahaṃ vinna ? ( kha )
la—tapovanavāsino devītināmāhvayanti, bhagavān vālmīkirvadhūriti
rā—katamaṃ kṣatriyakulaṃ vālmīkimunimukhanirgatena vadhūraśabdena
vardhate ?
vi--vitthieṇaṃ khattiakulaṃ ti ṇa jāṇīyadi kadamaṃ khattiakulaṃ ti | (ka)
rā--api ca itastāvadvayasya, muhūrttamātram
vi--[ upasṛtya ] āṇavedu bhavaṃ | [kha]
rā-api kumārayoranayorasmākaṃ ca sarvākārasaṃvādī kuṭumbavṛttāṃtaḥ ?
vi—kahaṃ vinna ? [ga]
rā—paśya, etayoḥ sītāgarbhasya ca tulyaḥ kālātipātaḥ, etāvapi
kṣatriyau sūryānvayau, ajātaproṣitau ca nirvikārau rājāsanārohaṇe, pitari cānayordāruṇatvasūcano niranukrośaśabdaḥ,
mātuśca māhātmyavibhāvano devīśabdaḥ | sarvathāhamanena sādṛśyabāhulyena paryākulo'smi mandabhāgyaḥ
6.14.p3
[ vaiklavyaṃ nāṭayati ]
6.15
vi-kiṃ tava īriso ahippāo sīdāgabbhagadā ede dāraā tti ? [gha]
rā—māmaivam | kathaṃ hanta ! tapovanavāsini jane sambandhamīdṛśamadhyāropayrāmi | kintu —
(etatkumārayugalaṃ vayasānvayena
śyāmonnatena vapuṣā vipadānayā ca
tāṃ maithilīṃ tanayasambhavanīmavasthāmādāya māmatitarāṃ taralīkaroti
6.15.p1
[ cintāśokaṃ nāṭayati ]
6.15.p2
nepathye
6.15.p3
bho bhoḥ ko'trasannihitastatrabhavatorikṣvākukulakumārayoḥ kuśalavayoḥ ?
ubhau-( ākarṇya ) dvāvapyāvāṃ sannihitau
6.15.p4
punarnepathye
6.16
kimitīyatīṃ velāṃ niyogaḥ pratyudāsyate ?
vālmīkinā munivareṇa mahārathasya
yā'sau purāṇapuruṣasya kathā nibaddhā
sā rāghavaśrutipathātithināṃ ca neyā
kālaśca madhyasavanasya na laṅghanīyaḥ
6.17
ubhau—rājan, upādhyāyadūto'smān tvarayati
rā—mayāpi sambhāvanīya eva mahārthasaṃvidhāyī muniniyogaḥ
tathāhi—
bhavantau gāyantau kavirapi purāṇo vratanidhirvirāṃ sandarbhoṃ'yaṃ prathamamavatīrṇo vasumatīm
kathā ceyaṃ ślāghyā sarasiruhanābhasya niyataṃ
punāti śrotāraṃ ramayati ca so'yaṃ parikaraḥ
6.17.p1
vayasya, apūrvo'yaṃ mānavānāṃ sarasvatyavatāraḥ, tadahaṃ suhṛjjanasādhāraṇaṃ śrotumicchāmi | saṃnidhīyantāṃ sabhāsadaḥ, preṣyatāmasmadantikaṃ saumitriḥ, ahamapyetayościrāsanaparikhedaṃ pādaviharaṇenāpaharāmi
6.17.p2
iti niṣkrāntāḥ sarve
6.17.p3
pañcamo'ṅkaḥ
atha ṣaṣṭho'ṅkaḥ
6.17.p4
tataḥ praviśati kañcukī
Linked texts (1)
- Subhāṣitaratnabhāṇḍāgāra — Kāśīnātha Pāṇḍuraṅga Paraba 1886, Sanskrit