Abhijnanasakuntalam 1.1.1
Mitabhāṣiṇī 1.1.1
- Language
- Sanskrit
1.1.1
yeti || anvaya | yā sṛṣṭurādyā sṛṣṭi , yā vidhihuta havirvahati, yā ca hotrī, ye dve kāla vidhatta, śrutiviṣayaguṇā yā viśva vyāpya sthitā, yā sarvabījaprakṛtiriti āhu, yayā prāṇina prāṇavanta , tābhi pratyakṣābhi aṣṭābhi tanubhi prapanna īśa va avatu || vyākhyā—'yā' jalarupā mūrti 'sraṣṭu' jagatkartu 'ādyā sṛṣṭi' prathamā kṛti [ "apa eva sasarjādau" iti manu ] | 'yā' agnirūpā mūrtti 'vidhinā' yathāśāstraṃ 'huta' dattaṃ 'havi' ghṛta 'vahati' yathāpātra prāpayati [ "agnisukhā vai devā" ityartha ] | 'yā ca hotrī' yajamānarūpā mūrtti | ye dve' candrasūryarupe mūrttī 'kālam' ahorātrātmaka 'vidhatta' janayata | 'śrute.' śravaṇendriyasya 'viṣaya' jñeya atha śabda, sa 'guṇo' yasyā tādṛśī śabdaguṇā 'yā' ākāśarūpā mūrtti' 'viśva' brahmāṇḍa 'vyāpya sthitā' anupraviśya varttate | 'yā' pṛthivīrūpāṃ mūttiṃ sarvabījānāṃ sarvaśasyānā 'prakṛti' mūlakāraṇam 'iti āhu,' kathayanti paṇḍitā iti śeṣa, [ "bruva pañcānāmādita āho bruva." iti varttamāne usa āhlādeśaca ] | 'yayā vāyurūpayā mūrttyā 'prāṇi0' prāṇina 'prāṇavanta' prāṇasamanvitā | 'tābhi' 'pratyakṣābhi' indriyagrāhyābhi 'aṣṭābhi tanubhi' mūttiṃbhi 'prapanna' prāpta, labdha' asmīti jñāta 'īśa' śiva [ "bhūtākaṃcandrayajvāno mūrttayo'ṣṭau prakīrttitā" ityaṣṭamūrtti' śiva ] 'va.' yuṣmān raṅgāgatān sabhyān 'avatu' rakṣatu |ityāśī sūtradhāreṇa paṭhitā || ete tu kālādaya sākṣādupalabhyante | anumīyate | eṣāmadhiṣṭhātā kaścidasti iti | sa hi viśvātmā paramakāruṇika, śiva yuṣmān rada iti tātparthyam ||