The Recognition of Śakuntalā 10.5.101

10.5.101

parihāryāvasthātrayamevāvaśiṣṭamiti dūragatamanmathatvam | tathā ca kadrūye- “ nayanaprītiḥ prathamaṃ cittāsaṅgastato'rthasaṃkalpaḥ | nidrācchedastanutā viṣaya turnnivṛttistrapānāśaḥ | unmādo mūrcchāmṛtirityetāḥ smaradaśā daśaiva syuḥ” iti | nanu pūrvamabhilāṣacintanetyādidaśāvasthā uktāḥ | adhunā tu nayanaprītyādaya uktā iti pūrvāparānākalanāditi cenna | ācāryamatabhedamātratvāt | ataevoktam— “ abhilāṣāyavasthānāṃ cakṣuḥprītyādikāsvapi | saṃbhāvāditaratrāpi tāsāṃ syādaikyameva tat | ciraṃtanaprasiddhyā tu vivicya kathitā imāḥ ” iti | yasminbaddhabhāvāsānurāgaiṣā sa lalāmabhūtaḥ pradhānaṃ pauravāṇām | tā tasmādyuktamasyā abhilāṣo'bhinanditum | yuktamiti prākṛtatvālliṅgaviparyayaḥ prathamāyāṃ vā dvitīyā | yathā bhaṇasi tattathaivetyarthaḥ | diṣṭyā daivenānurūpaste'bhiniveśaḥ | sāgaramujjhitvā kutra vā mahānadyavatarati | ka idānīṃ sahakāramantareṇātimuktalatāṃ pallavinīṃ sahate svīyatvena parigṛhṇātītyarthaḥ | mālādṛṣṭāntaḥ | pūrvatra nāyikāyāḥ kartṛtvamuktam | uttaratra nāyakasyeti viśeṣaḥ | dvidaivatvāddviśākhayordvitvam | yuktamevaitayoretasyā anumodanamiti bhāvaḥ | etadabhiprāyameva viśākhayordvitvama | śaśilekhātvena strīliṅganirdeśaśca | viśākhe śaśāṅkalekhā cāprastutā | tāsāṃ vacanādaprastutapraśaṃsā | tayā ca sakhyauḥ śakuntalāyāśca prakṛtānāṃ yogyasamāgamatvena samālaṃkāro vyajyate | kaḥ punarupāyo bhavedyenāvilambitaṃ śīghraṃ nibhṛtaṃ guptaṃ ca sakhyā manorathaṃ saṃpādayāvaḥ | nibhṛtamiti cintanīyaṃ bhavet | śīghramiti sukaram |