The Recognition of Śakuntalā 10.5.84
Abhijñānaśakuntalaṭīkā 10.5.84
- Language
- Sanskrit
10.5.84
padāni gatvākāṇḍe'navasare'kasmātsthitā | “kāṇḍaṃ cāvasare bāṇe” iti dharaṇiḥ | tanvītvādeva gamanāsahatvaṃ bhaviṣyatītyata āha— darbhāṅkureṇa caraṇaḥ kṣata iti | na tu darbheṇa | tasya sasve vyājo na syāt | aṅkurasyādṛśyamānatayā vyājasaṃbhavāt | ato'ṅkurapadena vyājena vilambitamiti dhvanitam | drumāṇāṃ śākhāsvasaktamapi valkalaṃ vimocayantī vivṛttavadanāsīt | atra bahuvacane vivṛttavadanātvasya vṛttirvyaktā | virodhābhāso hetuśca | śrutivṛttyanuprāsau | reṇaraṇa iti dānidaneti chekānuprāso'pi | vasantatilakāvṛttam | athānurāgeṅgitamityadhikṛtyoktaṃ rativilāse— “vilambastu pathi vyājātparāvṛttyāpi darśanam” ityādi | tena hi gṛhītapātheyo bhava | gṛhītapātheya ityudyogasyāvaśyakartavyatā dhvanitā | yathā kaścijjigamiṣuṃ prati kaścidvadati pātheyaṃ gṛhāṇeti tadvat | pathi sādhu pātheyam | “pathyatithivasatisvapaterḍhañ” iti ḍhañ | kṛtaṃ tvayopavanaṃ tapovanamiti paśyāmi | uddeśyavidheyabhāve vyatyayo jñeyaḥ | apadeśena vyājena | “vyājo'padeśo lakṣyaṃ ca” ityamaraḥ | sakṛdekavāram | ityanenotkaṇṭhātiśayo vyajyate | koparo'padeśaḥ | tuma tava rājña iti | tumeti ṣaṣṭhyekavacane yuṣmada ādeśaḥ | “taituntetumhtuhatuhuṃtuvatuma-” ityādi Globe dsi tumatumhaitumhā iti | vararucisūtraṃ ca | nīvāraṣaṣṭhabhāgamasmākamupaharanviti | ayamevāpadeśa ityarthaḥ | bhāgadheyaṃ rājagrāhyo bhāgaḥ | “bhāgarūpanāmabhyo dheyaḥ” iti svārthe dheyaḥ | “samo dheyaṃ (bhāgadheyaṃ) mataṃ bhāgyaṃ bhāgadheyaṃ(yaḥ) smṛto baliḥ” iti dharaṇiḥ | yaduttiṣṭhatīti ||
Linked texts (1)
- Abhijñānaśākuntala — Kālidāsa, Sanskrit