Rupakashatka 7
Rūpakaṣaṭka 7
- Language
- Sanskrit
Contents
- 7.3 — 1 part
- 7.6 — 1 part
- 7.7 — 4 parts
- 7.8 — 2 parts
- 7.10 — 1 part
- 7.14 — 5 parts
- 7.15 — 2 parts
- 7.23 — 2 parts
- 7.29 — 2 parts
- 7.30 — 4 parts
- 7.34 — 2 parts
- 7.36 — 2 parts
- 7.37 — 2 parts
- 7.41 — 9 parts
7.1
iti śrīrukmiṇīharaṇe caturtho'ṅkaḥ
iti mahākaviśrīvatsarājaviracita īhāmṛgaḥ samāptaḥ
mahāmātyavatsarājaviracitarūpakasaṅgrahe
tripuradāho ḍimaḥ
parikarinamindumaulerjayati śiraḥ svargavāhinīsalilaiḥ
yasminnutaṃ sadyaḥ kusumaṃ kalpadrumībhavati
7.2
piṅgaiḥ kurvankujamayamiva vyoma tuṅgaiḥ sphuliṅgairbibhradṅkṣmānsurapatibhiyoḍḍīyamānānivārdīn
mandākinyāḥ kvathanamuglaraṃ narttayanvāripūraṃ
bāṇasyāgniḥ sa jayati puraploṣakāraḥ purāreḥ
7.3
dhūmairdhyāmalayanmukhāni nayanānyāplāvayannaśrubhiḥ
santāpārttiparābhavaṃ pṛthuśikhācakreṇa vistārayan
harṣotkarṣasamāgame'pi diviṣadvargasya śokocitavyāpārastripuraṃ dahanvijayate bhargasya bāṇānalaḥ
7.3.p1
nāndyante
7.4
sūtra0—( samantādavalokya )¹
pāripārśvakaḥ—......... ....'dyate bhavān
sūtra0—mārya ! kiṃ māmupahasasi | sa eva devo'trāparādhyati| tathāhi—
anāratā dānaparamparābhirnirvaidamāyāti kadācidurvī
bibharti tatpūrvamiva praharṣaṃ
muhuḥpradānaiḥ paramarddirājaḥ
7.5
pāri0—labhatāṃ labhatām | nāhamīrṣyākāluṣyapātram | kintu vaibhavocitaṃ yanna dānamārabhate bhavāṃstadahamupatapye | tathāhi—
puṣṭāpi rakṣitāpi prayatnato dānavirahitā lakṣmīḥ
gauriva vandhyā bhūtā bhavati paraṃ kaṣṭadā gṛhiṇaḥ
7.6
sūtra0—( sagarvam ) mārya ! pratīkṣasva sūryyacandroparāgādiparva | mūrkha !
paśyasi me mahādānāni
pāri0—bhāva ! ko vilambaḥ śaṃsatyuparāgāṇāṃ tripurabalamathite daityavarge | tathāhi—
daityāste kaiṭabhīyāḥ krathanarmābhalaṣantyabdhimadhye'pi gaurervāraṃvāraṃ hinasti dyumaṇiśaśadharau bāhuhīnaḥ sa rāhuḥ
rugṇe gīrvāṇavarge tripuraparibhavaiḥ so'pi pātālamūlājjāne kairapyahobhirbaliriha balavāneṣyati dhvastabandhaḥ
7.6.p1
nepathye sopahāsam
7.7
yujyate yujyate tavaitat | cāraṇā hi durudāharaṇadohadairvirodhaviṣavallīṃ
varddhayanto durbalānbaliṣṭhairghātayanti
pāri0—( sabhayam ) bhāva ! ko'yamakāraṇaṃ kupyati ?
sūtra0—( svarapratyābhijñāmabhinayan ) eṣa virañcinandano mahāmunirnāradaḥ
pāri0—( sopahāsam ) aho ! munerupaśamaśīlatā
sūtra0—(vihasya) svabhāva evāyamasya | kinna jānāti bhavān ? | tathāhina vīṇā prīṇāti śrutipuṭasukhairgrāmaghaṭanā
svarābhogaḥ sāmnāmapi ca na tathā puṣyati sukham
mithaḥkrūrakrodhagrathitaparuṣālāpabahalaḥ
kaliḥ prahlādāya prabhavati yathā nāradamuneḥ
7.7.p1
tadayaṃ kalahāvalokanakutūhalī svayaṃ ca krodhano dūrata eva namasyaḥ | ehyāvāṃ nijaniyogamanantarakaraṇīyaṃ sampādayāvaḥ
7.7.p2
iti niṣkrāntau
7.7.p3
prastāvanā
7.7.p4
tataḥ praviśati nāradaḥ
7.8
nāradaḥ—( sasaṃrambhaṃ samantādavalokya ) kathaṃ na ko'pyatra ? | aho dhāṣṭryaṃ
mithyoktivācāṭasya naṭasya ! | tathāhi—
triśūlalīlāyitamandhakārerdhyāyatsu cakrākramaṇaṃ murāreḥ
bhayajvarāṭopapacelimeṣu
daityeṣu śauryasya lavaḥ kadāsīt
7.8.p1
athavā naṭoyaṃ kimupālabhyate, yo rāhumapi vīragaṇanāyāṃ gaṇayati
7.8.p2
nepathye
7.9
āḥ ! brāhmaṇo'si | kiṃ karomi | niraṅkuśarāsano vyāhara yathā yathā
rocate
kanakaśirkhāradurgaṃ vajrapāṇirna muñcatyudadhisaliladurgairjīvito dānavāriḥ
sa ca pitṛvanadurgaṃ candracūḍo'dhiśete
subhaṭabhaṇitiśobhāṃ yujyate nirjarāṇām
7.10
nāradaḥ—(svarānusāreṇa ūrdhvamavalokya svagatam) kathamayaṃ rāhurvyāharati ?
bhavatu | ko'yaṃ varākaḥ
(tataḥ praviśati vyomayānena rāhuḥ | rāhuḥ kanakaśīkharītyādi paṭhati )
nāradaḥ—(sopahāsam) ayi rāhuvīra ! upahasanīyaiva subhaṭabhaṇitirdevānām | tathāhi—
jambhastambhitavikramaḥ surapatirmando'hnadūto raviḥ
so''pyāste gajakṛttiguptajaghano devastriśūlāyudhaḥ
kṛṣṇaḥ so'pi kadarthito madhusuraprāyairmuhurdānavaiḥ
śauryāśauryaparisthitiṃ sahṛdayo jānāti rāhurbhavān
7.10.p1
rāhuḥ sāśaṅkamiva mūrddhakampena vārayati
7.11
nāradaḥ—(sahāsam ) ayi saiṃhikeya ! hastasaṃjñayā vāraya
rāhuḥ—(sakrodham)
vihastitāṃ nārada ! māmakīyāṃ
gatatrapaḥ kiṃ hasasi prahṛṣṭaḥ
karānkharāṃśorhasituṃ sahasraṃ
na te'sti vaktraṃ madupahṛtasya
7.12
tadākarṇaya me hitaiṣiṇo vāṇīm
mandaṃ nārada ! jalpa muñcasi na kiṃ viprocitaṃ cāpalaṃ
mithyāhaṅkṛtijalpitaistava hahā ! kupyantu mā dānavāḥ
deveṣvastamupāgateṣu sahasā tatkrodhalīlāyitaireṣā'nyonyavirodhinī ka nu mune ! vidyā prayojyā tvayā
7.13
nāradaḥ—( sahāsaṃ ) saiṃhikeya ! ahamapyata eva na devānā''kopya
dānavāgnirmūlamunmūlayāmi | tathāhi—
nirmūlamunmūlitadānaveṣu
deveṣu nirvairasukhapriyeṣu
saṅgrāmasaṃrambharāvalokakutūhalaṃ syātka nu nāradasya
7.14
rāhuḥ—(sopahāsam ) aho ! mahāhavakutūhalitvaṃ mahāmuneḥ | tadahaṃ pratigrahāntaranirīhasya pūrayāmi bhavataḥ samarāvalokanahamīhām
varāko rākāyāṃ mama kavalatāmetya'śaraṇastathā dārśopyarkāśrayamupagataḥ śītakiraṇaḥ
tadadyaiva krūraprasṛmarakaraṃ kevalamamuṃ
kariṣyāmi grāsaṃ dinaparivṛḍhaṃ paśyatu bhavān
7.14.p1
iti sakrodha niṣkrāntaḥ
7.14.p2
nāradaḥ—( sāścaryam ) aho caṇḍimā dānavakhaṇḍasya | tadahaṃ bhagavatīṃ
bhāgīrathīmupāsya khaṇḍaparaśumupavīṇayitumanusarāmi | tameva devaṃ dānave
krodhayiṣyāmi | ( nabho'valokya ) surasamūho'pīdānīṃ śivaṃ sevamāno bhaviṣṭāta
7.14.p3
iti niṣkrāntaḥ
7.14.p4
viṣkambhakaḥ
7.14.p5
tataḥ praviśati surasamūhopāsyamāno maheśaḥ
7.15
maheśaḥ—( svagataṃ sāśaṅkam ) āḥ ! kiṃ punarvidhvaṃsitāniva paśyāsyamṛtāndhasaḥ ? | bhavatu pṛcchāmi | ( prakāśam ) ayi suraguro ! kimetat ?
śākraṃ cakṣuḥsahasraṃ parivahati himaklībarājīvamudrāṃ
pāśaḥ prācetaso'yaṃ piśunayati sukhadhvaṃsamālasyavaśyaḥ
susotsāho hutāśaḥ kalayati sumanaḥkālimānaṃ dvitīyaṃ
krūrāṃ kaṣṭasya kāṣṭhāṃ sphuṭamabhidadhati vyākulā lokapālāḥ
7.15.p1
bṛhaspatiḥ—( solluṇṭham ) kiṃ punarbhagavānsarvajño nāradavadasmānkandalāya
mukharīkartumicchati ? | svayameva vettu devaḥ
7.15.p2
praviśya sambhrānta iva
7.16
nāradaḥ—
netre mīlaya candrasūryamayanasvarbhānurodhātyayaṃ
pracchannaṃ kriyatāṃ gajājinamidaṃ vairasya saṃsmārakam
śūlaṃ nikṣipa dūrataḥ kvacididaṃ yuddhāparādhātmakam
śambho ! tāpasa eva jīvatu bhavān ghorā raṇe dānavāḥ
7.17
maheśaḥ—(sakrodham)
samiti paricito'haṃ sarvadā sarvadaityaiḥ
kathaya kathaya ko'yaṃ nārada ! drāṅmumūrṣuḥ
viracayatu viśaṅkaṃ nākalokaṃ pinākaḥ
pralayajaladanādasparddhibhaurvīravaiḥ
7.18
indraḥ—(svagataṃ saharṣam)
diṣṭyā raudrarasavāsitamānaso haraḥ saṃvṛttaḥ| sādhu nārada ! sādhu | pāradosi vipatpārāvārasya
nāradaḥ—(pārśvamavalokya) ayi kuṇṭhakuliśa sahasrākṣa ! kinna vijñapayati bhavān ?
indraḥ—(sakhedaṃ niḥśvasya) ayi mahāmune ! kimahamapahasanīyo vijñapayāmi ?| tathāhi—
kāṭhinyaṃ kuliśādapetya hṛdaye satrāsamāvāsitaṃ
sadyo yanna vidīryate vidhuritaṃ durdetyadarpodayaiḥ
eko'pyasti na me vilocanabhavaścakṣuḥsahasraṃ tanau
nūnaṃ citramidaṃ hṛtaṃ mama yaśo yatpaśyataḥ śatrubhiḥ
7.19
maheśaḥ—(sotsāham) ayi jambhaśāsana ! kimevamuttāmyasi ? | kiyanmātrāṇi tava dambholidāvānalasya dānavakulatṛṇāni ?
indraḥ—(sapraśrayam)
kiṃ garvagarbhabhaṇitivyasanena śasto
dambholireṣa na tu deva ! tava prabhāvaḥ
audāsyasusthamanasi tvayi dānavānāṃ
dordaṇḍakhaṇḍanavidhau katamo'sti śauṇḍaḥ
7.20
maheśaḥ—( sakhedam ) ahaha puruhūta ! kimidaṃ vyāhṛtam ! | svapne'pi
dviṣatkāryeṣu na syādudāsīna īśānaḥ
śūlaṃ śiraḥśūlakaraṃ na kasya
vipākakṛtkasya na vā pinākam
mamendrasandeśavaśaṃvadasya
kaṃ vā na kuryātparaśuḥ parāsum
7.21
yamaḥ—( sasaṃrambham ) āḥ ! kiṃ mṛtamamarairyaddaityasamarasammardakelirbhagavantamugraṃ vyagrīkariṣyati ? | ayi devadeva ! tvadvarapradānabalamāśaṅkamānāstatra vayaṃ
klībāḥ saṃvṛttāḥ smaḥ | tadidānīm—
modantāṃ karapaṅkajeṣu giriśa ! svasthāni śastrāṇi te
saṅgrāmaśramakātaro nahi nahi preṣyo'sti te kaścana
svairaṃ me samarāṅgaṇe viharatāṃ daṇḍo'yamatyutkaṭatruṭyatkīkasavāvadūkadanujapratyaṅgabhaṅgodyamaiḥ
7.22
hutāśaḥ—( sakrodhamākāśe lakṣyaṃ baddhvā )
ayi jvālāḥ sarvāḥ pralayasamayāṭopaviṣamāḥ
pragalbhadhvaṃ yūyaṃ mayi jhagiti saṅgrāmarasike
mayā pluṣṭe tasminprathamamasurāṇīkavipine
surāṇāmanyeṣāṃ bhavatu kupitaṃ bhasmani hutam
7.23
nāradaḥ—(saharṣaṃ vihasya ) ayi vāyo ! paśya paśya nijamitrasya śauryotsāham
vāyuḥ—sakhe nārada !
nirmūlamunmūlayitāhameva
prabhañjanaḥ prāgasuradrumaughān
dahatvathaitānmṛtamārakārastanūnapāttāpayatāṃ ravirvā
7.23.p1
nāradaḥ—( saharṣam ) diṣṭyā varddhatāṃ varddhatāṃ dharmaḥ | evamuddhatakrodheṣu deveṣu
dānavānāmambhasi magnānāmapi kva jīvitam
varuṇaḥ—( sagarvaṃ sapraśrayam )
kaṇṭhanyastakaṭhorapāśavivaśāndevadruho duīmān
7.23.p2
ātmānaṃ nirdiśya
7.24
neṣyatyeṣa niraṅkuśo jalapatiḥ pātālamūlaṃ balāt
tadvailakṣyajuṣo vinā raṇarasaṃ bhagnapratijñāḥ surā
na krudhyanti yathā tathā kuru mune ! tvāmitthamabhyarthaye
7.25
nāradaḥ—sakhe kuvera ! dhanado'si, tadidānīṃ nidhanado bhava vidviṣām
kuberaḥ—sakhe nārada !
mahoḥstambhavijṛmbhitaistrinayanapremānurodhena vā
sārddhaṃ naiva mayā milanti samaraśraddhālavo dānavāḥ
tanme bhūridināni saṅgaramahādurbhikṣadānātmanaḥ
sampannyeṣa raṇotsavaḥ prabhavatā harṣāya śambhoḥ puraḥ
7.26
nāradaḥ—( saharṣam ) ahaha ! diṣṭyā kṛtakṛtyo'smi saṃvṛttastadidānīṃ
netarasya kasyāpyapekṣā
nairṛtyaḥ—( sakrodhaṃ svagatam ) kathaṃ sāmānyagaṇanayāpi na māṃ gaṇayatyayaṃ
baṭuḥ tadevaṃ tāvat-( prakāśama )
devadrohivipāṭanavyatikare vīro'hamekaḥ paraṃ
tādṛkṣo tvadanādareṇa garimā kiṃ nārada ! kṣīyate
āste kautukamātrameva kalahakrīḍāmu te cāpalaṃ
bhīruḥ śūra iti sthitiṃ kathamaho jānāti vipro bhavān
7.27
nāradaḥ—( svagataṃ saharṣam ) diṣṭayā asāvapyasmatpakṣa eva tāvatsaṃvṛttaḥ
krudhyatu krudhyatu | sutarāṃ priyaṃ priyaṃ me | ( prakāśaṃ sapraśrayam )
dhurīṇo vīrāṇāṃ rajanicara ! ko'nyo'sti bhavataḥ
pradhānaṃ śastrāṇāṃ tava paramasiḥ krīḍati kare
tvamabhyarthyo yoddhuṃ kimiva dviṣatkāryaparavānvidhiḥ kenādiṣṭo ghaṭayati muhurviṣṭapamidam
7.28
nandī—( saspṛham ) ayi surācārya ! suṣṭhu māmevaṃvidhadānavaviśeṣaśuśrūṣā mukharīkaroti | tathāhi—
astodayasthitiriyaṃ kimu laṅghanīyā
kenāpi killu puruṣapravaraḥ sa ekaḥ
yatkānarā bahutarāḥ sahasā sametya
tadvaṃśasañcayatikaraṃ muhurārabhante
7.29
tatkathaya ko'yaṃ vīraśiromaṇiḥ ?
bṛhaspatiḥ- ayi śilādasūno ! kathitaḥ kimeṣa vijñeyaḥ antarikṣacaraścitrurābhidhāno dhūmaketuriva trailokyasya ?
duṣprekṣāḥ prasaratprabhūtahutabhugjvālaughanīrājitavyomāno mugnarasphuliṅgapaṭalapracchāditāśāmukhāḥ
gaṅgāmbhaḥkavace śivasya śirasi preṅkhanti tanmārgaṇāstyāṅkārāñca punaḥ śṛṇvanti diviṣaddaivatastatkṛtān
7.29.p1
na cāyamantarikṣacaro'ntarikṣameva kṣiṇoti | kṣitirapi sunarāmanenaivottāpyate | so'pi rasātattanāyako bhujaṅgarājo bhagna evānena
7.29.p2
tataḥ praviśati pṛthivī
7.30
pṛthivī-( sodvegamākāśe lakṣyaṃ badhvā ) bhaavaṃ kamalubbhava ! kiṃ tumaṃ uālabhemi ? | aho de duvvilasidaṃ !
sādhāraṇā aṭṭha kulāalā ṇaṃ
te diggaā so a bhuaṃgarāo
maṃ dhāriūṇaṃ ia vitthareṇa
bhaṃjesi kiṃ dāruṇadāṇavehiṃ
7.30.p1
tā ṇa tumaṃ uvasappissaṃ | taṃ cyeva caṃdaseharaṃ saraṇaṃ gamissaṃ, jo tumaṃ pi
ṇimmedi | ( parikrāmantī skhalanamabhinīya savaiklaibyam ) ahaha ! suṭṭhu avalamhi saṃjādā
tā ko maha ālaṃbaṇaṃ | dūre so bhuaṃgarāo
7.30.p2
praviśya puruṣaveṣaḥ śeṣaḥ
7.30.p3
śeṣaḥ—bhagavati bhūtadhātri ! māmavalambasva
pṛthvī—( vilokya ) kathaṃ ṇāyarāo saṃpatto ! | ai ṇāarāa ! lajjāmi vajjamaiā idhavi tumaṃ avalaṃbaṃtī | kiṃ visumaridaṃ me duvvisahadāṇavamarāsāraghummanti maṃ uvvahantassa tuha duvvahadupphaḍaṇimmoapaṭṭaṃ phaṇācakaṃ 1
śeṣaḥ—bhagavati ! bhāgyavānasmi yadevaṃ sarvādhārabhūtā dharādevī sambhāvayati | tadavalambasva | nikaṭa evāyaṃ bhagavānbhavānīpatiḥ purandarapramukhadiviṣatpariṣadbupāsyamāna āste | tadehyupasarpāvaḥ
7.30.p4
ubhāvupasarpataḥ
7.31
pṛthvī—bhaavaṃ bhagga saalaloasaggasaṃhāraparittāṇakāraṇa ! ṇamo de
ṇamo de2
śeṣaḥ—( sapraśrayam ) aṣṭatanusaṃvibhāgābhyupagatanikhilabhuvanakāryavṛṣadhvaja ! namaste namaste
maheśaḥ—( sasambhramam ) āḥ kimetat !
bāṣpākulāsyā vikalaṃ calantī
viśālaniḥśvāsavilosubavevevelolaveṇiḥ
upasthitā mūrttimatī tvamādhirasmanmano medini ! sādayantī
7.32
tatkathaya kimetat ? | bhagavati mahi ! sakalalokamahanīye mahadetadatyāhitam
kādambinī kācidapūrvarūpā
tvamurvare ! bhūrirasopagūḍhā
urdhvasthalokānapi havyakavyapravarṣagaiḥ prīṇayase talasthā
7.33
pṛthvī—( sapraśrayam ) bhagavan ! keyamātmavikatthanatā | nanu tsanmūrttirahamasmi
maheśaḥ—( śeṣamālokya )
calācaladharatkukṣaphaṇāvraṇagaṇānuraḥ
adaśannapi nāgendra ! tvaṃ no daśasi mānasam
7.34
śeṣaḥ—( sasaṃrambhama ) ayi devadeva ! tvadādeśavaśaṃvado'smi na punarahamaparyāptaḥ
sahasreṇāsyānāṃ prasaraduruniḥśvāsamarutā
pṛthujvālājālaṃ kimu viyati vargāmi na viṣam
yadāyahvopena tripuradanujonmūlanavidhau
na mantrastantro vā prabhavati samādhānakaraṇe
7.34.p1
nāradaḥ—( sahāścaryam ) sādhu sādhu na khalu kṣmābhārodvahane eva samarabhārodvahane'pi dhuryeṇa eva bhujaṅgarājaḥ | ( śiśiravātāmabhitīya ) āḥ ! kiṃ
punarevaṃvidhaduḥkhoṣmasaṃvāye'pi śiśiravaidhuryamujjṛmbhate | ( puro'valokya ) kathamayaṃ parvatarājaḥ prāptaḥ ! | ( saharṣama ) ehyehi śailarāja ! haraśvaśura ! śiśiraya
tripuraparibhavotttasaṃ surasamūham
7.34.p2
praviśya
7.35
himavān—( sapaścāttāpaṃ hastaṃ vidhunvan ) ayi munīndra !
ahaha ! kimiha kurmo nāyakasyāmarāṇāṃ
kuliśadalitapakṣāḥ paṅgavo yatkṛtāḥ smaḥ
asamacayabharāḍhyāḥ svairamuḍḍīyamānāḥ
kimu na danujasārthaṃ khecaraṃ cūrṇayāmaḥ
7.36
tadidānīṃ sthāvaro'pi kāmarūpo virūpākṣāpekṣāṃ pūrayiṣye
nāradaḥ—(sapraśrayama ) ayi durlakṣya tryakṣa ! ka idānīṃ pratīkṣyate | tripuroparoddhe devayāne sūryācandramasau paramiha nāgatau
nandī—( diśo'valokya sasambhramam ) āḥ ! kimetat
rātriṃgataidya viharanti na vārivāhāstāruṇya eva taraṇiḥ pariṇāmameti
āḥ ! ko'yamadbhutamayaḥ samayastanoti
dikcakramakramamilattimirapraroham
7.36.p1
sarve sacamatkāramālokayante
7.36.p2
nepathye
7.37
daityāntakāriharicakraparākramasya
yo hīnatāṃ piśunayatyavinaṣṭamauliḥ
sotkarṣaroṣabharabhīṣaṇaniḥpidhānadaṃṣṭraḥ sa eṣa vinihanti vidhuntudo'rkam
7.37.p1
tatparitrāyatāṃ yaḥ kaścidiha śūrataraḥ suro'sti
maheśaḥ—( sasaṃbhramam ) nandinnapanaya me cāpam| drāgastu niḥśokaḥ sūryalokaḥ
nandī—āḥ! ko'yamasanadraho vigatavigrahaṃ nigṛhītaṃ rāhugrahaṃ grahītum
tripuradāha evārabhyatām , yenoparuddhadevayānapitṛyānena dharmapathanirmūlamunmūlyate
7.37.p2
nepathye
7.38
( sakrodhana ) āḥ ! ka eṣa dharmamunmūlayati ?
dharmaḥ sadaiva balavānvijayaikahetuḥ
dharmo'bhirakṣati paraṃ smaraṇaprayatnāt
te jambhakaiṭabhagajāndhakatārakādyā
dharmadruhaḥ kathaya ke'bhyudayaṃ prapeduḥ
7.39
nāradaḥ—( saharṣam ) kathamāgata eva mama jyeṣṭho bhrātā brahmānandano dharmaḥ !
dharmaḥ—( praviśya ) bhagavannaśeṣa jagadādhāra ! eṣa tvāṃ dharmaḥ praṇamati
maheśaḥ—ayi dharma ! kimevamucyate ? | asmākamapi vṛṣabharūpadhārastvamādhāraḥ | ihopasīdatu bhavān
dharmaḥ—maheśa ! tripuroparuddhe jagati ihaiva me sthānam | ( ityupaviśati )
nāradaḥ—( sahamopamṛtya sapraśrayam ) bhagavan dharma ! eṣa tvāṃ kaniṣṭho nārado'bhivādayate | ( iti praṇamati )
dharmaḥ—( saharṣan ) vatsa kalipriya !
sudhāndhasāṃ pakṣaparigraheṇa
vinigraheṇonmadadānavānām
niṣpādayiṣyāmi kaliṃ kaṭhoraṃ
tvatprītaye cātmaviśuddhaye ca
7.40
nāradaḥ—( saharṣama ) bhagavan ! tvayi sapakṣe devānāṃ bhaviṣyati bhagavānnārāyaṇaḥ senānīratataḥ ko vijayasaṃśayaḥ
yato dharmastataḥ kṛṣṇo yataḥ kṛṣṇastatoḥ jayaḥ
kārttikeyaḥ—( sakrodhaṃ svagatam ) kathaṃ māṃ senānyaṃ nirasya nārāyaṇaḥ
surāṇāṃ senānīrbhaviṣyati ? | ( prakāśaṃ sasaṃrambham ) ayi nārada !
hitvā pauruṣavāsanāṃ na mahilābhāvaṃ gamiṣyāmyahaṃ
yāñcotsāritagauravo nahi mune ! hrasvo bhaviṣyāmi vā
kūrmakroḍajhaṣādirūpavigatirnaivānubhāvyā mayā
senānīḥ puruṣottamo diviṣadāṃ yogyo na mādṛgjanaḥ
7.41
nāradaḥ—( saharṣam ) diṣṭyā varddhate diviṣadvargaḥ | yadayaṃ saṃrabdhaḥ śambhunandanaḥ | ( sahasopasṛtya kārttikeyaṃ śirasyāghrāya )
avālavikramo bālaḥ śūlino modatāmayam
asya prasādato devā nirjarā yāntu vṛddhatām
7.41.p1
maheśaḥ—ayi kārttikeya ! kimanabhijñaḥ pralapasi ? | mahandhurmadhukaiṭabhāriḥ
pitṛvyaste bhavati
kārttikeyaḥ—( sapraśrayam ) yadi pitṛvyastatkiṃ mayi sthite pitā
pitṛvyaḥ pitāmaho vā raṇāyāsamanubhaviṣyati ?
maheśaḥ—( sasmitam ) ayi nārada ! gaccha | samānaya pitāmahakṛṣṇau
mā kañcana tadvarapradānagarvitāstripurāsurā bhaviṣyanti | tattadanumatenaiva
tānnirdahāmi
nāradaḥ—yathā''diśati devaḥ | ( iti niṣkrāmati )
maheśaḥ—ayi mahendrādayo devāḥ ! sarve sajjībhavata nijanijadikṣukheṣu | eṣa niṣpanna eva tripuradāhaḥ | rakṣaṇīyaḥ paramahi māyāprapañco durlakṣo
dānavānām
indrādyāḥ—( sapraśrayaṃ saharṣam ) yathā''jñāpayati devaḥ
7.41.p2
iti sarve niṣkrāntāḥ
7.41.p3
prathamo'ṅkaḥ
dvitīyo'ṅkaḥ
7.41.p4
tataḥ praviśatyalīkaḥ
7.41.p5
alīkaḥ—( puro'valokya ) kadhaṃ eso maha piavaasso vivarīdo
gacchadi ! | acchariaṃ acchariaṃ jai eso andho tā kadhaṃ turidapadaṃ parikkāmadi | jadi ṇa andho tā kadhaṃ ṇa maṃ pekkhadi | bhodu sadbhāvemi | ayi vivarīda
vivarīda ! kahiṃ patthidosiṃ ?
viparīta:— ( sahasā'valokya saharṣam ) piavaassa alia ! diṭṭhiā
tae vāhridomhi | aṇṇahā tumaṃ apecchia gado tumaṃ anvesaanto khijjantomhi2
alīkaḥ—kiṃ uṇa tumaṃ maṃ ṇa pekkhasiṃ3 ?
vipa0—vaassa ! garuarajjakajjabhārūḍhavahaṇavāvaḍahiaeṇa mae tumaṃ
pekkhidosiṃ
alīkaḥ—( sāśaṅkam ) vaasma ! kerimaṃ rajjakajjaṃ5 ?
vipa0—tiuraṇāhuparibhūdehiṃ devehiṃ milia maṃtiūṇa hariviriṃcipāsaṃ pesido nāradotti carehiṃ dāṇavaṇāhassa vinnattaṃ6
alīkaḥ—( sāvajñam )
diggaadaṃsaṇatthaṃ sasaāṇaṃ esa melao, jaṃ tiuraṇāhuṇimmaddaṇatthaṃ amarāṇaṃ melao7
vipa0—( mantrotham ) ayi alia ! śaiśavādā pahudi rāuulapavaṭṭido
khu tumaṃ ṇaamaaṇiuṇo kahaṃ evaṃ mantesi | ṇaṃ paramāṇumette vi vaॅriṇa appamatteṇa bhodavvaṃ1
alīkaḥ—tā kadhesu kiṃ maṃdiṭṭhe tiuraṇāheṇa2
7.41.p6
viparītaḥ karṇe evameva
7.41.p7
alīkaḥ—( saharṣam ) sādhu sādhu sumaṃtidaṃ edaṃ3
vipa0—( sagarvam ) vaassa ! edassi kamme tae mae vi bhaṇidavvaṃ
viparīdo asurāṇaṃ vijao, alio devāṇaṃ khao| tā gaccha tumaṃ vippayārasu
viriṃca | nārao viṇhumaāse ciṭṭhadi | ahaṃpi haraṃ vippaāria puraṃdarapahudideve vippaārimi4 ( iti niṣkrāntau )
7.41.p8
viṣkambhakaḥ
7.41.p9
tataḥ praviśati nārāyaṇo nāradaśca