Vikramarkacaritra 5.1-3

5.1-3

iti
evaṃ purāṇaśravaṇasamaye kaścidbrāhmaṇaḥ patnyā saha nadīmuttitīrṣurnadīmadhyamāgatya
mahāpūreṇa nīyamāno hāhākāraṃ kurvannadītaṭe purāṇaśravaṇatatparānmahājanānuddiśyaivamavādīt — 'bho bho mahājanāstrāyadhvam | vṛddhaḥ sapatnīko brāhmaṇo'haṃ nadīpravāhe muhurmuhurnimajjanneṣa jīvitaṃ tyakṣyāmi | yaḥ ko'pi sattvādhiko dhārmiko mama sabhāryasya prāṇāndadātu' iti| evaṃ prārthayamānasya tasya
dīnadhvaniṃ śrutvā sarve'pi janāḥ saṃdayamapaśyan | na ko'pi tasyābhayaṃ dātuṃ
prababhūva | pravāhātamutkūlayituṃ ko'pi na śaśāka | tato vikramo rājā
'mā bhaiṣīḥ' iti dhīramudghoṣya nadīmadhyaṃ praviśya patnyā saha taṃ brāhmaṇaṃ mahāpūrādākṛṣya taṭamānināya | rājaṃstasya kiyānānandaḥ syāditi bhavāneva
vicārayatu | tato brāhmaṇo'pi svasthaḥ sannrājānamavadat — 'bho mahāpuruṣa mamaitaccharīraṃ purā pitṛbhyāmajaniṣṭa | tato'sya gāyatryā dvitīyaṃ janma
idānīṃ bhavatastṛtīyaṃ janma prāptam | ataḥ prāṇadānānmahopakāriṇastava|haṃ
kimupakariṣyāmi | yadi viramāmi mama jīvitaṃ mudhaiva syāt | ato yathāśaktyupakaromi | pratigṛhāṇa | godāvaryudakamadhye dvādaśa varṣāṇi nāmatreyamantramajapam | tatpuṇyaṃ tubhyaṃ dīyate | anyacca kṛcchracāndrāyaṇādinā saṃpāditaṃ sukṛtamasti | tadapi gṛhāṇa' ityuktvā rājñe tatsamagraṃ puṇyaṃ samarpyāśiṣaṃ prayujya patnyā saha brāhmaṇo nijasthānaṃ jagāma | asminneva samaye
bhīṣaṇaḥ ko'pi brahmarākṣaso rājasamīpamājagāma | brāhmaṇāḥ sambhrāntāstampaśyan | rājāpi taṃ dṛṣṭvāpṛcchat — 'bho mahāpuruṣa kastvaṃ kutaḥ samāgacchasi ?' iti | rākṣasaḥ ' ahamatraiva nagare duṣpratigrahajīvī duryācanāparaśca kaścidbrāhmaṇa āsam | tadā vidyāgarvātsarvānvṛddhānadūṣayam | tatpāpavaśādasminnaśvatthapādape brahmarākṣaso bhūtvā niyutaṃ varṣāṇi tiṣṭhāmi | adya bhavatorubhayorgoṣṭhīmākarṇya sahāgato'smi | yato nirviśeṣaṃ sarveṣāmupakaroṣi
tanmamāpyupakartumarhasi' iti | rājā— kiṃ vāñchasi ? | rākṣasaḥ 'idānīṃ
brāhmaṇena yatpuṇyaṃ tubhyaṃ dattaṃ tanmahyaṃ dīyatām | tena puṇyaināhamasmāddoṣāduttīrṇo bhaviṣyāmi' iti tatpuṇyamayācata | rājā tadānīmeva tatpuṇyaṃ nirviśaṅkaṃ dadau | so'pi tena puṇyena tasmātpāpakarmaṇo mukto divyarūpadharaḥ
sanrājānaṃ praśasya divaṃ jagāma | rājāpi tatratyātmahājanānāpṛcchya svanagaramagamat |” iti sālabhañjikā kathāṃ kathayāmāsa | bhojo'pi tāmākarṇya
viphalamanoratho jagāma
iti trayodaśamupākhyānam
atha caturdaśamupākhyānam
bhūyo'pi kadācana bhoje siṃhāsanamāroḍhumabhilaṣati pāñcālikāparā vyājahāra | vāmana iva vṛkṣāgrasthitaṃ phalaṃ siṃhāsanamidamadhigantumabhilaṣasi
ākarṇaya vikramasyaudāryam | “ekadā vikramo rājā pṛthivyāṃ kasminsthāne
kimāścaryamasti ? kā vārtā ? kiṃ tīrtham ? ko vā devatāvāso'stīti vilokayituṃ tapasviveṣeṇa paribhramannagaramekamagamat ? | tatsamīpe tapovanamekamadṛśyata | tasminnekā nadī pravahati sma | tatra jagadambikāmahāprāsādo'bhūt | rājāpi tatra nadījale snātvā devatāṃ prapradakṣiṇaṃ praṇamya tato nirjagāma | tatrāntare'vadhūtakalā nāma kaścidyogī tatrāgatya kṛtapraṇāmaṃ rājānamabravīt | kutaḥ āgato bhavān ? | rājā 'adhvanīno'haṃ ko'pi tīrthayātrāśīlaḥ' ityāha | yogī 'na tvaṃ vikramārkaḥ ? ekadā tvāmujjayinyāmapaśyam | ato'haṃ tvāṃ jānāmi | kimarthamāgato'si' ityapṛcchata | rājābravīt — svāminpṛthivīparyaṭane mahatkautūhalaṃ samabhūt | tena hi sarvamāścaryaṃ
vilokeyate | bhavādṛśānāṃ mahatāṃ sandarśanamapi bhaviṣyati' iti | avadhūtavāsāḥ apṛcchat — 'rājaṃstattādṛśaṃ rājyaṃ parityajya kathaṃ deśāntaraṃ paribhramasi' iti | 'ahaṃ sarvamapi rājyabhāraṃ mantrihaste nidhāya samāgaccham' iti rājā pratyabravīt | avadhūtavāsāḥ 'aye tvayā nītiśāstravirodhaḥ kriyate | tathā hi nītividaḥ—
niyogihastārpitarājyabhārāstiṣṭhanti ye svairavihāradhīrāḥ
biḍālavṛndārpitadugdhabhāṇḍāḥ
svapanti te mūḍhadhiyaḥ kṣitīndrāḥ