Arkaprakasha 3

Arkaprakāśa 3

Language: Sanskrit

3.1

tṛtīyaṃ śatakam
rāvaṇa uvāca
athātaḥ saṃpravakṣyāmi kevalārkaguṇān priye
harītakyāḥ śūlakṛcchrakāmalānāhanāśanaḥ

3.2

bibhītakasya tṛṭchardikaphakāsavināśanaḥ
āmalasya tridoṣāmlapittamehāntranāśayet

3.3

śuṇṭhacā vibandhā''mavātaśūlaśvāsabalāsahṛt
ārdrakasya jvaraṃ dāhaṃ haredrucyo'gnidīptikṛt

3.4

pippalyāḥ śvāsakāsāmavātārśojvaraśūlahṛt
marīcasya śvāsakṛmīn haretsarvān gadānapi

3.5

granthikasya plīhagulmakaphavātodarāpahaḥ
cavyārkotthaṃ tu rucikṛt viśeṣādgudajāpahaḥ

3.6

arkastu gajapippalyā vātaśleṣmāgnimāṃdyahṛt
citrakasyāgnikṛtkāsagrahaṇīkṛmināśanaḥ

3.7

yavānyāḥ pācano rucyo dīpanastrikaśūlahṛt
ajamododbhavo vātakaphahā bastiśodhanaḥ

3.8

pārasakiyavānyāstu grāhī pācanamādanaḥ
jīrakasya tu saṃgrāhī garbhāśayaviśuddhikṛt

3.9

kṛṣṇajīrasya cakṣuṣyo gulmacchardyatisārajit
kāravyā balakṛddoṣyo jvaraghnaḥ pācano rasaḥ

3.10

dhānyārkasya tṛṣādāhavamiśvāsatridoṣahṛt
miśyā jvarānilaśleṣmavraṇaśūlākṣirogahṛt

3.11

miśreyāyā vahnimāndyayoniśūlakṛmīn haret
jvālākasya hyapasmārabhūtapretatridoṣahṛt

3.12

sethikāyāḥ śleṣmavātajvarāsakaphanāśanaḥ
vanamethyāḥ sarvarogān haretkuñjaravājinām

3.13

candrasūrasya hikkāsṛgvātahṛt puṣṭivarddhanaḥ
hiṃgunaḥ pācano rucyaḥ kṛmiśūlodarāpahaḥ

3.14

vacāyā vahnivamikṛdbibandhādhmānaśūlahṛt
pārasīkavacāyāstu bhūtonmādabalaṃ haret

3.15

kuliñjanasya svarakṛddhṛtkaṇṭhasukhaśodhanaḥ
sthūlagraṃthibhavaścārko viśeṣātkaphakāsanut

3.16

dvīpāntaravacāyāstu harecchūlaṃ phiraṅginaḥkas
habuṣāyā haretplīhaṃ viṣaṃ mehaṃ ca dāruṇas

3.17

habuṣāyāḥ samīrārśograhaṇīgulmaśūlahṛt
vaiḍaṅgāśvodaraśleṣmakṛmivātavibandhanut

3.18

tuṃbaro gurutāśvāsaplīhodarakṛmīn haret
vaṃśalocanajastṛṣṇākṣayakāsajvarānharet

3.19

samudraphenajaḥ śīto lekhanaḥ kaphahṛtsaraḥ
jīvakotthaḥ śukrakaphabalakṛcchītalaḥ samaḥ

3.20

ṛṣabhaḥ pittadāhāsṛkkāsavātakṣayāpahaḥ
mahāmedodbhavārkastu vṛṣyastanyakaphāpahaḥ

3.21

mahāmedodbhavaḥ śīto raktavātajvarapraṇut
kākolyāḥ prāyaśaḥ śītaḥ pittaśothajvarāpahaḥ

3.22

kṣīrakākolikājāto bṛṃhaṇo dāhavātahā
ṛddhyā balyastridoṣaghno raktapittavināśanaḥ

3.23

vṛddhyā garbhapradaḥ śītaḥ kṣatakāsakṣayāpahaḥ
madhuparṇyāḥ keśakaraḥ svaryaḥ pittānilānnajit

3.24

jalayaṣṭacā viṣaccharditṛṣṇāglānikṣayāpahaḥ
kampilasya virekī syātpramehasya vikāranut

3.25

āragvadhasya pittāsravātodāvartaśūlanut
kaṇḍūmehaśvāsakāsakṛmikuṣṭhajvarāpahaḥ

3.26

bhūnimbasya tṛṣākuṣṭhajvaravraṇakṛmipraṇut
bhadrāyārkastu pittāsṛkkṛmivisarpikuṣṭhanut

3.27

madanotthaḥ chardinetracāturthikajvarādihṛt
rājñodbhavaḥ samīrāghyavātaśūlodarāpahaḥ

3.32

kaṭphalotthaḥ śvāsakāsapramehārśorucīrharet
bhāṅgarcyā haretkaphaśvāsapīnasajvaramārutān

3.33

pāṣāṇabhedajo yonirogakṛcchrāśmagulmahā
kausuṃbhajo varṇakaro raktapittakaphāpahaḥ

3.34

dhātakījastṛṣāśītaviṣakṛmivisarpajit
māñjiṣṭhajo viṣaśleṣmaraktātīsārakuṣṭhahā

3.35

lākṣājaḥ kṛmivīsarpavraṇoraḥ kṣatakuṣṭhahā
haridrāyā mehaśothatvagdoṣavraṇapāṇḍunut

3.36

āraṇyakaharidrāyāḥ kuṣṭhavātāsranāśanaḥ
karpūrakaharidrāyāḥ sarvakaṇḍūvināśanaḥ

3.37

dārvyā viśeṣato lepānnetrakarṇasya roganut
rasāñjanodbhavo netravikāravraṇadoṣahṛt

3.38

bākucyāḥ kṛmiviṣṭambhapāṇḍuśothakaphāpahaḥ
prapunnāṭasya hantyeva kaṇḍūdadruviṣānilān

3.39

viṣājodīptikṛccārko kaphapittātisārahā
lodhrajaḥ śītalo grāhī cakṣuṣyaḥ kaphapittanut

3.40

bṛhatpatrodbhavo netrodarātīsāraśothahṛt
bhallātakodbhavo hanyājjvarodarakṛmivraṇān

3.41

guḍūcyā dīpano grāhī kāsapāṇḍujvarāpahaḥ
bailvaḥ śleṣmaharo balyo laghū rukṣaśca pācanaḥ

3.42

kumbhārījo bhramatṛṣṇāśūlārśoviṣadāhanut
tāmbūlyā mukhadaurgandhyamalavātaśramāpahaḥ

3.43

pāṭalyāśchardiśothāsratridoṣārucidāhahā
agnimanthodbhavaḥ śothakṛmipāṇḍubalāsanut

3.44

syonākajastu gulmārśakṛmihṛdrucidīnikṛt
śāliparṇyāḥ kṣatakṛmijvaracchardyatisārahā

3.45

praśniparṇyā jvaraśvāsaraktātīsāradāhajit
vārtākyarko jvarālasyamalārocakaśūlahā

3.46

kaṇṭakāryyā garbhakaraḥ pācanaḥ kaphakāsahā
gaukṣurasyāśmarīmehakṛcchrahṛdrogavātahā

3.47

jīvantyāḥ śvāsahṛnnetradoṣatritayanāśanaḥ
mudgaparṇyāḥ śothadāhagrahaṇyarśātisārajit

3.48

māṣaparṇyāḥ śukrakaro vātapittajvarāsrajit
paścāṃgulodbhavaḥ śūlaśiraḥ pīḍodarāpahaḥ

3.49

habuṣottho vṛddhakāsaśvāsakuṣṭhāmasamākratān
mandārajo vātakuṣṭhakaṇḍūvraṇaviṣāpahaḥ

3.50

arkārkaḥ plīhagulmārśaśleṣmodarakṛmīn haret
vajrījo lepato hanyādvraṇaśothodarajvarān

3.51

sātalotthaḥ kaphānāhapittodāvartaśothahā
lāṃgalyā lepato hanyācchophārśovraṇarogajān

3.52

karavīrodbhavo netrakopakuṣṭhavraṇāpahaḥ
cāṇḍālotthastu viṣavaddṛkṣaṇe lepane mahat

3.53

dhatūrā aura vāsā ke arka ke guṇa
dhattūrajo harellekhyāyūkākṛmiviṣādikam
vāsodbhavo jvaracchardimehakuṣṭhakṣayāpahaḥ

3.54

pittapāpar̤e aura nīma ke arka ke guṇa
parpaṭo hanti pittāsraśramatṛṣṇākaphajvarān
nimbajaḥ śramatṛṭkāsajvarārucikṛmipraṇut

3.55

vakāyana aura pāribhadra ke arka ke guṇa
mahānimbodbhavo gulmasūṣikāviṣanāśanaḥ
pāribhadro'nilaśleṣmaśothamedakṛmipraṇut

3.56

kacanāra aura kovidāra ke arka ke guṇa
kaccanāro gaṇḍamālāgudabhraṃśavraṇāpahaḥ
kovidārastu pittāsrapradarakṣayakāsahā

3.56-2

pradara (yoniroga), kṣaya aura khāṃsī ina rogoṃ ko dūra karatā
hai

3.57

saubhāñjanārko rucikṛcchuklo grāhidīpanaḥ
madhuśigrūdbhavo hanyādvidradhiśvayathukṛmīn

3.58

śigrujo viṣahṛtnetryo nasyenākṣiśirorartihā
girikanyā kuṣṭhaśūlaśothavraṇaviṣāpahaḥ

3.59

sinduvārodbhavo hanti śūlaśothāmamārutān
nirguṇḍayarko harejjantuvraṇakuṣṭhāruciṃ laghuḥ

3.60

koṭajo dīpanaḥ śītaḥ kaphatṛṣṇāmakuṣṭhajit
karañjaḥ kaphagulmārśovraṇakṛmivraṇāpahaḥ

3.61

ghṛtakārañjako bhedī vātārśaḥkṛmikuṣṭhajit
karaṃjyo vamivātārśakṛmikuṣṭhapramehajit

3.62

uccaṭārkaḥ keśakaro vātapittajvarāpahaḥ
guñjāyāśca harecchvāsamukhaśoṣabhramijvarān

3.63

kapikacchūdbhavo vṛṣyo bṛṃhaṇo vājikarmakṛt
māṃsarohiṇyudbhavastu vṛṣyo doṣatrayāpahaḥ

3.64

cihlajaḥ kurute puṣṭiṃ tatphalaṃ mārayejjanān
kaṃṭakāryā dīpanaśca śleṣmaśothaharo'ruciḥ

3.65

vetaso harate dāhaṃ śothārśoyonirugvraṇān
jalavetasajo grāhī śīto vātaprakopanaḥ

3.66

hijjalārkastu harate carācaraviṣaṃ sphuṭas
aṃkoṭakastu śūlāmaśothagrahaviṣāpahaḥ

3.67

balārko grāhivātāsrapittāsrakṣatanāśanaḥ
atipūrvabalārkastu mūtrātīsāranāśanaḥ

3.68

mahābalārko harate kṛcchraghātānulomanaḥ
nāgapūrvabalārkaśca mūrcchāmohaharaḥ paraḥ

3.69

lakṣmaṇārkasya sevedve bandhyā'pi labhate sutam
svarṇavalyāḥ śiraḥpīḍāṃ tridoṣān hanti dugdhadaḥ

3.70

kārpāsārkaḥ śiraḥ śaṃkhakarṇarogānvināśayet
vaṃśajaḥ kaphapittaghnaḥ kuṣṭhāsravraṇaśothajit

3.71

nālārko bastiyonyārtiṃ dāhapittavisarpahṛt
yaṣṭaccā jayejjvaracchardikuṣṭhātīsārahṛdrujaḥ

3.72

śvetatrivṛdvayoḍpyarko pittaśothodarāpahaḥ
śarapuṃkhodbhavaḥ plīhān gulmavraṇaviṣāpahaḥ

3.73

javāsajo madabhrāntipittāsṛkkuṣṭhakāsajit
muṇḍajo'tyantabalakṛtplīhamehānilārtijit

3.74

apāmārgo'dgravaśchardikaphamedonilāpahaḥ
āraktāpāmārgabhavo dhātustambhanakārakaḥ

3.75

kokilākṣibhavaḥ śīghraṃ sekācchothānnivārayet
asthisaṃhārakāyāstu bhagnasandhānakṛcchive

3.76

punarnavāyā raktāyā grāhī pittāsranāśanaḥ
prasāriṇyā vātaharo vṛṣyaḥ sandhānakṛtsaraḥ

3.77

gvārapāṭhā aura sapheda punarnavā ke arka ke guṇa
kumārikāyā granthyagnidagdhavisphoṭakāñjayet
punarnavāyāḥ śvetāyāḥ sarvanetrāmayāpahaḥ

3.78

sārikā aura bhaṃgare ke arka ke guṇa
sārivāyā vahnisāndhyakāsaviṣanāśanaḥ
bhṛṅgirājasya jāto'rkaḥ keśyo rucyaḥśiro'rtihṛt

3.79

śaṇapuṣpī aura cirāyate ke arka ke guṇa
śaṇapuṣpīlatāyāstu arkaḥ pittakaphāpahaḥ
trāyantyarkaḥ śūlaviṣavilepī jvaranāśanaḥ

3.80

muraha aura makoya ke arka ke guṇa
mūrvāyāḥ meharogaghnaḥ kaṇḍūkuṣṭhajvarāpahaḥ
kākamāccyā netrahitaḥ chardihṛdroganāśanaḥ

3.81

kākanāsā aura kākajaṃghā ke arka ke guṇa
kākanāsābhavo vāmī śothārśaḥ śvitrakuṣṭhanut
kākajaṃghodbhavo hanyājjvarakaṃḍūviṣakṛmīn

3.82

nāgapuṣpī aura meṃr̤hāsīṃgī ke arka ke guṇa
nāginyastu harecchūlayonidoṣavamikṛmīn
meṣaśṛṅgyāḥ śvāsakāsavraṇaśleṣmākṣiśūlahā

3.83

haṃsapadī aura somavallī ke arka ke guṇa
haṃsapadyā hanti lūtāṃ bhūtaraktaviṣavraṇān
somavallyāstridoṣaghnaḥ kṣīrakṛcca rasāyanaḥ

3.84

ākāśavelī aura pātālagaruḍī ke arka ke guṇa
ākāśavallyāḥ śīto'rkaḥ pittaśleṣmāmanāśanaḥ
pātālagaruḍījārko vṛṣyaḥ pavananāśanaḥ

3.85

vṛndāvṛkṣodbhavo'rkastu viṣarakṣovraṇāpahaḥ
vaṭapatrībhavaścoṣṇo yonisūtragadāpahaḥ

3.86

hiṅgupatryā vibaṃdhārśaḥ śleṣmagulmānilāpahaḥ
vaṃśapatryāḥ pācanoṣṇo hṛdbastigadasaṃgrahat

3.87

matsyākṣyarko grāhiśītakuṣṭhapittakaphāpahaḥ
sarpākṣyā ropaṇaḥ sarpavṛścikodbhavadaṃśahat

3.88

śaṃkhapuṣpyā viṣaharaḥ smṛtikāntibalāgnidaḥ
arkapuṣpyāḥ kṛmiśleṣmamehapittavikāranut

3.89

lajjālukāyā bhagarugraktapittātisārahṛt
alambuṣāsambhavā'kaḥ kṛmipittakaphāpahaḥ

3.90

dugdhikāyā: kaphakaro vṛṣyastambhī kṛmipraṇut
bhūmivallyāḥ kāsatṛṣṇākaphapāṇḍuhṛttāpaha:

3.91

brāhmyā buddhipradaścārka: ṣaṇmāsābhyāsataḥ kaviḥ
brahmaṇḍukijaḥ pāṇḍuviṣaśoṣajvarānharet

3.92

droṇapuṣpyā jvaraśvāsakāmalāśothajaṃtujit
sūryamukhyā haretsphoṭayonirudhakṛmipāṇḍutām

3.93

vandhyākarkoṭakījātaḥ sarpadarpavraṇāpahaḥ-
mārkaṇḍikāyā durgaṃdhiviṣagulmodarāpahaḥ

3.94

devadālyāḥ śūlagulmaśleṣmāśoṃvātajitparam
dhattūrajo grāhikaujovahnikṛdvraṇadāhahṛt

3.95

gojihvāyā ślehakāsavraṇasārajvarāpahaḥ
nāgapuṣpyā sarvaviṣasarvagrahavināśanaḥ

3.96

vellantarormūtrāghātāśmarīyonyanilārtijit
chikkanyā vahnirucikṛddarśaḥ kuṣṭhakṛmipraṇut

3.97

kauhundaro jvaraṃ raktamukhaśoṣakaphaṃ haret
sudarśanārkaścātyuṣṇaḥ kaphātraṃ vātarogajit

3.3-2

iti śrīrāvaṇakṛtārkaprakāśe tṛtīyaṃ śatakaṃ samāptam

3.97-2

kuhuṃdare kā arka jvara, raktavikāra, mukhasūjana aura kapha ko nāśa karatā
ko haratā hai

3.3-3

iti paṇḍitamukundarāmakṛtārkasaṃgraha hindīṭīkāyāṃ tṛtīyaṃ
śatakaṃ samāptam

3.1-2

caturtha śatakam
rāvaṇa uvāca
par̤asa aura unakā valāvala
sitāciṃcoṣaṇapaṭubibhītakakaṭīlakāḥ
etatṣar̤rasamityuktaṃ viparītabalādhikam

3.2-2

eṣāmarkaḥ pratyahaṃ ca pibetpalayugaṃ priye
aruciṃ caiva mandāgniṃ svapne'pi sa na paśyati

3.3-4

unmattapañcaka aura usake arka ke guṇa
unmatto somavijayā jātīpatrī ca khākhasam
unmattapañjakaṃ caitadyavānī pañcabhiḥ samā

3.4-2

dugdhanirvāpitādasmādarko lehyo yathoktitaḥ
khādetpiśācavanmatto ramecca ramaṇīśatam

3.5-2

trisugaṃdha aura usake arka ke guṇa
tvagelāpatrakaistulyaistrisugaṃdhamiti smṛtam
tadarko mukhadaurgaṃdhicchedano malabhedanaḥ

3.6-2

cāturjāta aura usake arka ke guṇa
nāgakeśaramelā ca patrakaṃ dārucīrṇakam
cāturjātamidaṃ jñeyaṃ vahnikṛcca viṣāpaham

3.7-2

triphalā aura usake arka ke guṇa
pathyā bibhītako dhātrī triphalaiṣā prakīrtitā
etadarko mehakuṣṭhaviṣamajvarapittanut

3.8-2

viśvopakulyā maricaṃ trayaṃ trikaṭurucyate
haredgulmakaphasthaulyamedaślīpadapīnasān

3.9-2

pippalī pippalīmūlaṃ maricaṃ viśvameṣajam
caturūṣaṇamityuktametadarko'gnitatparaḥ

3.10-2

pippalī pippalīmūlaṃ cavyacitrakanāgaraiḥ
pañcakolamidaṃ gulmaplīhānāhodarāpaham

3.11-2

kaṇāmūloṣaṇakaṇā cavyacitrakanāgaraiḥ
etatṣaḍrūṣaṇaṃ coṣṇaṃ dīptikāri viṣāpaham

3.12-2

methikā caṃdrasūraśca kālājājī yavānikā
caturbījamidaṃ proktaṃ śūlādhmānasamīrajit

3.13-2

jīvakarṣabhakau mede kākolyau ṛddhivṛddhike
aṣṭavargo'yamarkastu bhagnasaṃdhānakṛtparaḥ

3.14-2

bilvo'gnimaṃthaḥ syonākaḥ pāṭalā gaṇakārikā
pañcamūlaṃ bṛhatproktaṃ tadarko'tyagnidīpanaḥ

3.15-2

śāliparṇī pṛśniparṇī vārtākī kaṇṭakārikā
gokṣuraḥ pañcamūlaṃ syāttadarkaścāśmarīpraṇut

3.16-2

ubhābhyāṃpañcamūlābhyāṃ daśamūlamudāhṛtam
tadarkaḥ sūtikārogatridoṣajvaraśothahā

3.17-2

jīvaṃtī madhukaṃ mudgā śāliparṇyaṣṭavargakaḥ
jīvanīyagaṇasyārkaḥ sarvarogavināśanaḥ

3.18-2

karpūrośṛganābhiśca kastūrī latikā tathā
gandhasārjāracauryaṃ ca śrīkhaṃḍaṃ pītacandanam

3.19-2

kālīyakaṃ ca rakതാṅgaṃ pataṅgamagurudvayam
vedadāruśca saralastagaraṃ padmakaṃ puraḥ

3.20-2

saraniryāsakī rālaḥ kundaraśca śilārasaḥ
sihlakaśca lavaṅgaṃ ca jātīpatrīphalaṃ tathā

3.21-2

elādvayaṃ dārucīnī tvakpatraṃ nāgakesaram
bālakaṃ vīraṇaṃ māṃsī kuṃkumaṃ rocanā nakhaḥ

3.22-2

sugandhavīraṇaṃ vālā jaṭāmāṃsī murā ghanaḥ
saṭīkarcūra ekāṅgī sugandho'yaṃ gaṇottamaḥ

3.23-2

sugandhagaṇa ke arka ke guṇa
vidhiniṣkāsito yo'rko rucyaḥ pācanadīpanaḥ
mukhadaurgandhyahṛnnetryo lepānmedaśśramāpahaḥ

3.24-2

vīraṇa
kuśaḥ kāśaśca darbhaśca kattṛṇaṃ bhūtṛṇaṃ tathā
śvetadūrvā nīladūrvā gaṃḍadūrveti vīraṇam

3.25-2

vīraṇārka ke guṇa
vīraṇārko harecchūlaṃ sandhukṣayati cānalam
kṣatasandhāyakṛdvṛṣyo balaṃ kuryādanekadhā

3.26-2

dugdhakandagaṇa
aśvagandhā ca musalī vidārī ca śatāvarī
kṣīravārāhikā ceti dugdhakandagaṇastvayam

3.27-2

dugdhakandagaṇārka ke guṇa
bālako labhate vīryaṃ riraṃsurbālayā saha
asyārkasya ca pānena kuryātṣoḍaśavārṣikam

3.28

laghudantī bṛhadvantī indravāruṇinīlike
vāsayecca sugandhena rājayogyaṃ virecanas

3.29

dugdhamiśrairvaṭaphalaiḥ kamalācchādanodbhavaḥ
varo'rkaḥ śītalo grāhī varṇyo bhagasugandhakṛt

3.30

mūlanāladalotphullaphalairyuktā hi padminī
tatpidhānaṃ vipphalasya phalānāṃ yonidoṣanut

3.31

nūtanakaṃ mṛdubījaṃ sthalapadminipatrakaṃ mahadvīryam
uddhṛtya samyagarkaṃ maṇḍalamekaṃ samāharaṇīyāt

3.32-2

ṛtudinato yā lalanā pibati kucastambhanaṃ kuryāt
garbhartubhītirahitā ramyatī punaḥ kalaprasūnā'pi

3.33-2

balyaśvakṣobhave tiṃdoḥ pihitaḥ kusudaiḥ sa ca
upodakī tadarkasya pānātsūte vivedanam

3.34-2

nyagrodhodumbarāśvatthapāriśaplakṣapādapāḥ
pañcaite kṣīriṇo vṛkṣāsteṣāmarko vraṇapraṇut

3.35-2

mandoṣṇaḥ snānato lepādvisargāśmayanāśanaḥ
śothaghnastasya sekena bhagnasandhānako bhavet

3.36-2

sevantīṃ śatapatraṃ ca vāsantīṃ guladāvadīm
caṃbelīṃ yathikāṃ campāṃ bakulaṃ ca kadambakam

3.37-2

chādayetketakīpatragrāhyo'rko gurumārgataḥ
puṣpārka iti bikhyāto maricaiḥ sahitaṃ pibet

3.38-2

maṇḍalerkaprayogena klībo'pi puruṣāyate
varṣādhikaṃ tu yakṣmāṇaṃ hanyācchreṣṭho mṛgāṃkataḥ

3.39-2

vatsanābhaśca hāridraḥ sautikaśca pradīpanaḥ
saurāṣṭrikaḥ śaṃkhakaśca kālakūṭahalāhalāḥ

3.40-2

brahmaputrastvamī khyātā viṣabhedāstadarkataḥ
lepenagaṇḍamālādyā vātarogāḥ prayānti hi

3.41-2

raktaśāliḥ sakalamaḥpāṇḍukaḥ śakunāhataḥ
sugandhakaḥ kardamako mahāśāliradūṣakaḥ

3.42-2

puṣpāṇḍakaḥ puṇḍarīkastathā māhiṣamastakaḥ
dīrghaśūkaḥ kāñcanako hāyano lodhrapuṣpakaḥ
ityādyāḥ śālayaḥ santibahavo bahudeśajāḥ

3.43-2

tāsāṃ piṣṭaṃ yathālābhaṃ kṣipedaṣṭaguṇe jale
yāvajjīvamutpattiṃ jīvānāṃ vilayastathā

3.44-2

tato dattvārkayaṃtre tanmadyaṃ niṣkāsayetsudhīḥ

3.45-2

svādvī mṛdvī grāhiṇī ca baladā svarahāriṇī
nānāduḥkhaharā snigdhā cātyunmādatridoṣajit

3.46-2

mudgo māṣo rājamāṣo niṣpāvaśca makuṣṭakaḥ
caṇakāḍhakimāṃgalyātṛṇakaṇḍaḥ kalāyakaḥ

3.47-2

dvidalīkṛtya viduṣā tataścūrṇīkṛtaḥ punaḥ
pūrvavatsādhayenmadyaṃ tuṣadhānyasamudbhavam

3.48-2

pūrvokta madya ke guṇa
māsārddhātkurute doṣaṃ niyamātsaguṇaṃ ca tat
bhūmisthasayanādūrdhvaṃ tanute guṇasantatim

3.49-2

viṇmūtrarodhamādhmānaṃ tridoṣonmattatām rujam
śirojaṭharajaṃghāsu vraṇānapi vināśayet

3.50-2

īṣanmadakaraṃ snigdhaṃ haretpūrvoditān gadān
saṃvāsayetpañcabāṇasuddīpayati cānalas

3.51-2

tela ke dhānyoṃ ke arka
tilātasī ca torī ca trividhaścāpi sarṣapaḥ
dvidhā rājī khasaṃ caiva bījaṃ kausuṃbhasaṃbhavam

3.52-2

etāni tailadhānyāni śaṭitāni ca pūrvavat
tato niṣkāsayedarkaṃ gandhapāṣāṇavāsitam

3.53-2

arka khīṃce||51-52
muhurvilepato rogānnarakuñjaravājinām
haratyeva na sandehaḥ svarjikṣārasamanvitam

3.54-2

sarveṣu karṇarogeṣu bādhirye karṇapūraṇam
anena varṣayecchaṃkhanayanāñjanamācaret

3.55-2

kaṇḍūpuṣpaṃ jalasrāvaṃ pakṣarogaṃ vyapohati
abhyaṅgāddrunāśaḥ syādvalyaṃ tvacyaṃ ca keśakṛt

isa arka kā lepana kare to manuṣya, hāthī, ghor̤ā, ityādi ke roga ko kho
jāve ityādi sarvadopa jāte raheṃge aura isī ko yadi śaṃkha ke saṃga
ghisakara netroṃ ko aṃjana deve to kaṃḍū (khāja), puṣpa (phullī), jalasrāva
mākṣikaṃ bhrāmaraṃ kṣaudraṃ pautikaṃ chātramityapi
dāḍharyamauddālakaṃ dālamityaṣṭau madhujātayaḥ

Linked texts (15)

Bhāvaprakāśanighaṇṭu — Bhāvamiśra 1550, Sanskrit
Bhāvaprakāśa (another edition) — Sanskrit
Arkaprakāśa (Laṅkeśvara Rāvaṇa) — Laṅkeśvara Rāvaṇa, Sanskrit
Arkaprakāśa (Rāvaṇapaṇḍita) — Rāvaṇapaṇḍita 1600, Sanskrit
Arkacikitsā (Laṅkeśvara Rāvaṇa) — Laṅkeśvara Rāvaṇa, Sanskrit
Śāligrāmanighaṇṭubhūṣaṇa — Śāligrāma Vaiśya, Sanskrit
Madanapālavinodanighaṇṭu — Madanapāla (Ṭāka), Sanskrit
Yogataraṅgiṇī (Trimalla) — Trimalla, Sanskrit
Madanapālanighaṇṭu (Madanavinoda) — Madanapāla (Ṭāka), Sanskrit
Bṛhadyogataraṅgiṇī — Trimalla 1575, Sanskrit
Vaidyakaśabdasindhu (Umeścandra Gupta) — Umeścandra Gupta, Sanskrit
Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) — Vaṅgasena, Sanskrit
Pāradasaṃhitā (Bābū Nirañjanadāsa) — Bābū Nirañjanadāsa, Sanskrit
Āyurvedasaukhya — Ṭoḍaramalla 1565, Sanskrit
Vaidyakaśabdasindhu (Umeśacandragupta) — Umeśacandragupta, Sanskrit