Bhaishajyaratnavali 6: atha cūrṇaprakaraṇam
Bhaiṣajyaratnāvalī (ed. Rājeśvaradatta Śāstrī) 6
- Language
- Sanskrit
Contents
- 6.1400 — 1 part
atha cūrṇaprakaraṇam
6.446
sudarśanacūrṇamkālīyakāntu rajanī devadāru vacā ghanam
abhayā dhanvayāsaśca śṛṅgī kṣudrā mahauṣadhama '445
trāyantī parpaṭaṃ nimbaṃ granthikaṃ bālakaṃ śaṭī
pauṣkaraṃ māgadhī mūrvā kuṭajaṃ madhayaṣṭikā
6.447
śigrūdbhavaṃ sendrayavaṃ varī dārvī kucandanam
padmakaṃ saralośīraṃ tvacaṃ saurāṣṭriyakā sthirā
6.448
yavānyativiṣā bilvaṃ maricaṃ gandhapatrakam
dhātrī guḍūcī kaṭukaṃ sacitrakapaṭīlakama
6.446-2
kalasī caiva sarvāṇi samabhāgāni kārayeta
sarvadravyasya cārddhantu kairātaṃ samprakampayet
6.450
etat sudarśanaṃ nāma jvarāna hanti na saṃśayaḥ
pṛthagdoṣaॉśca vividhān samastān viṣamajvarān
6.451
prākṛtaṃ vaikṛtañcāpi saumyaṃ tīkṣṇamathāpi vā
antargataṃ bahiḥsthañca nirāmaṃ sāmameva ca
6.452
jvarasaptavidhaṃ hanti sādhyāmādhyamathāpi vā
nānādoṣodbhavañcaiva vāride bhamavantathā
6.453
viruddhabheṣajabhavaṃ jvaramāśu vyapohati
plīhānaṃ yakṛtaṃ gulmaṃ hantyavaśyaṃ na saṃśayaḥ
6.454
yathā sudarśanaṃ cakraṃ dānavānāṃ niṣūdanam
tathā jvarāṇāṃ sarveṣāmidameva nigadyate
6.455
jvarabhairavacūrṇam -
nāgaraṃ trāyamāṇā ca picumardo durālabhā
pathyā mustaṃ vacā dāru vyāghrī śṛṅgī śatāvarī
6.456
parpaṭaṃ pippalīmūlaṃ viśālā puṣkaraṃ śaṭī
mūrvā kṛṣṇā haridre dve lodhrañcandanamutpalam
6.457
kuṭajasya phalaṃ valkaṃ yaṣṭīmadhukacitrakam
śobhāñjanaṃ balā cātiviṣā ca kaṭurohiṇī
6.458
suṣalī padmākāṣṭhañca yamānī śālaparṇikā
maricaṃ cāmṛtā bilvaṃ bālaṃ paṅkasya parpaṭī
6.456-2
tejapatraṃ tvacaṃ dhātrī pṛśniparṇī paṭolakam
gandhakaṃ pāradaṃ lauhamabhrakañca manaḥśilā
6.460
eteṣāṃ samabhāgena cūrṇamevaṃ vinirdiśet
tadarddhaṃ prakṣipettatra cūrṇa bhū nimbasambhavam
6.461
mātrāmasya prayuñjīta dṛṣṭvā doṣabalābalam
cūrṇa bhairavasaṃjñanta jvarān hanti na saṃśayaḥ
6.462
thagdoṣāṃśca vividhān samastān viṣamajvarān
ndajān sannipātotthān mānasānapi nāśayet
6.463
prākṛtaṃ vaikṛtañcaiva saumyantīkṣṇamathāpi vā
antargataṃ bahiḥsthaṃ ca nirāmaṃ sāmameva ca
6.464
jvaramaṣṭavidhaṃ hanti sādhyāsādhyanna saṃśayaḥ
nānādoṣodbhavañcaiva vāridoṣabhavantathā
6.465
viruddhabheṣajabhavaṃ jvaramāśu vyapohati
agnimāndyañca plīhāṇḍarogamarocakam
6.466
kāsañca śvāsañca vātaraktaṃ tathārddanam
śūlañca śiraḥśūlaṃ vātopadravanāśanam
jvarabhairavasaṃjñantaṃ śaṃbhunā kṛtaṃ śubham
6.467
jvaranāgamayūracūrṇamlauhābhraṭaṅgaṇaṃ tāmraṃ tālakaṃ vaṅgameva ca
śuddhasūtaṃ gandhakañca śigrubījaṃ phalatrikam
6.468
candanātiviṣāpāṭhā vacā ca rajanīdvayam
uśīraṃ citrakaṃ devakāṣṭhañca sapavolakam
6.466-2
jīvakarṣabhakājājyastālīśaṃ vaṃśalocanā
kaṇṭakāryāḥ phalaṃ mūlaṃ śaṭī patraṃ kaṭutrayam
6.470
guḍūcīrasadhanyākaṃ kaṭukā kṣetraparpaṭī
mustakaṃ bālakaṃ bilvaṃ yaṣṭīmadhu samaṃ samam
6.471
bhāgāścaturguṇaṃ deyaṃ kṛṣṇajīrasya cūrṇakam
tatsabhaṃ tālapuṣpañca cūrṇaṃ daṇḍotpalābhavam
6.472
kairāpaṃ tatsamaṃ deyaṃ tatsamaṃ capalābhavam
etaccūrṇa samākhyātaṃ jvaranāgamayūrakam
6.473
pratimāṣamitaṃ khādyaṃ yuktyā vā truṭivardhanam
santatādijvaraṃ hanti sādhyāsādhyaṃ na saṃśayaḥ
6.474
kṣayodbhavañca dhātusthaṃ kāmaśokodbhavaṃ jvaram
bhūtāveśajvarañcaivamabhicārasamudbhavam
6.475
dāhaśītajvaraṃ ghoraṃ caturthādiviparyayam
jīrṇañca viṣamaṃ sarvaṃ plīhānamudaraṃ tathā
6.76
kāmalāṃ pāṇḍurogañca śothaṃ hanti na saṃśayaḥ
bhramaṃ tṛṣṇāṃ ca kāsaṃ ca śūlānāhau kṣayantathā
6.477
yakṛtaṃ gulmaśūlañca āmavātaṃ nihanti ca
trikapṛṣṭhakaṭījānupārśvānāṃ śūlanāśanam
6.478
anupānaṃ śītalajalaṃ na deyamuṣṇavāriṇā
6.476
na doṣāṇāṃ na rogāṇāṃ na puṃsāñca parīkṣaṇam
na deśasya na kālasya kāryaṃ rasacikitsite
6.480
sarvaśāstrārthatattvajño na jānāti rasaṃ yadā
sarvaṃ tasyopahāsāya dharmahīno yathā budhaḥ
6.481
rasaghaṭitadhātavādifeedśodhanopadeśaḥsaṃśodhya vidhinā dhātūnupadhātūna viṣāṇyapi
yojayet karmaṇi prājño doṣa saṃjāyate'nyathā
6.482
rasasevane'nupānaprakāranirdeśaḥanupānai rasā yojyā deśakālānusāribhiḥ
doṣaghnairmadhunā vā'pi kevalena jalena vā
6.483
hiṅgaleśvara rasaḥtulyāṃśa mardayet khalle pippalīṃ hiṅgulaṃ viṣam
guñjā'rddhaṃ madhunā deyaṃ vātajvaranivṛttaye
6.484
bṛhaddhiṅgaleśvaraḥ -
hiṅgulañca viṣaṃ vyoṣaṃ ṭaṅgaṇaṃ nāgarāhvayam
jayapālasamāyuktaṃ sadyojvaravināśanam
6.485
śītabhañjī rasaḥ -
rasaṃ hiṅgulagandhañca jayapālaṃ samaṃ samam
dantīkvāthena sammardya raso jvaraharaḥ paraḥ
6.486
ārdrakasvarasenāya dāpayedraktikāsamitam
navajvaraṃ mahāghoraṃ nāśayedyāmamātrataḥ
6.487
śītatoyaṃ piveccānu icchumudgūso hitaḥ
śītabhañjī raso nāmnā sarvajvarakulāntakṛt
6.490
taruṇajvarārirasaḥjaipālagandhaṃ viṣapāradañca tulyaṃ kumārīsvarasena mardyam
asya dviguṃjā hisitodakena khyāto raso'yaṃ taruṇajvarāri
dātavya eṣo'hanipañcame vā ṣaṣṭhe'thavā saptama eva vāpi
jāte vireke vigatajvaraḥ syāt paṭolamudgānnaniṣevaṇena
svacchandabhairavarasaḥ -
tāmramasma viṣaṃ hemnaḥ śatadhā bhāvitaṃ rasaiḥ
guñjā'rddhaṃ sannipātādi-navajvaraharaṃ param
6.491
ārdrāmbuśarkarāsindhu yutaḥ svacchandabhairavaḥ
ikṣudrākṣāsitairvāludadhi pathyaṃ ruji smṛtam
6.492
svacchandabhairavarasaḥ (dvitīyaḥ )pippalīṃ jātikoṣaṃ ca pāradaṃ gandhakaṃ viṣam
vāriṇā mardayet khalle raktikā'ddhaṃ prayojayet
6.493
svacchandabhairavo nāma bhairaveṇa vinirmitaḥ
navajvaraṃ mahāghoraṃ nāśayennātra saṃśayaḥ
6.495
navajvarebhāṅkuśarasaḥ -
sagandhaṭaṅkaṃ rasatālakañca vimardayedbhāvayenmīnapittaiḥ
dinadvayaṃ vallamitaṃ prādyāt vṛntākatakraudanameva pathyam
navajvarebhāṅkuśanāmadheyaḥ kṣaṇena gharmodgamamātanoti 494
navajvarebhasiṃho rasaḥśuddhasūtaṃ tathā gandhaṃ lauhaṃ tāmrañca sīsakam
maricaṃ pippalīṃ viśvaṃ samabhāgāni kārayet
6.496
arddhabhāgaṃ viṣaṃ dattvā mardayed vāsaradvayam
śṛṅgaverāmbupānena dadyād guñjādvayaṃ bhiṣak
6.497
navajvare mahāghore dhātusthe grahaṇīgade
navajvarebhasiṃho'yaṃ sarvajvarakulāntakṛt
6.498
navajvaraharī vaṭīrasagandhau viṣaṃ śuṇṭhī pippalī maricāni ca
pathyā vibhītakaṃ dhātrī dantībījaṃ ca śodhitam
6.496-2
cūrṇameṣāṃ samāṃśānāṃ droṇapuṣpīrasaiḥ puṭet
vaṭīṃ māṣābhibhāṃ kuryād bhakṣayettannavajvare
6.500
navajvarārisa:ekabhāgo raso bhāgadvayaṃ ca śuddhagandhakam
garalasya trayo bhāgāścaturbhāgā himāvatī
6.501
jayapālaḥ pañcabhāgo nimbudravavimarditaḥ
krimighnapramitā vaṭyaḥ kāryāḥ sarvajvaracchidaḥ
6.502
śṛṅgavereṇa dātavyā vaṭikaikā dine dine
jīrṇajvare tathā'jīrṇe same vā viṣame'pi vā
nihantyasau jvaraṃ sarvaṃ dāvo vanamivānalaḥ
6.503
sarvāṅgasundararasaḥśuddhasūtaṃ ca gandhaṃ ca viṣaṃ ca jayapālakam
kaṭutrayaṃ ca triphalā ṭaṅkaṇaṃ ca samāṃśakam
6.504
asya mātrā prayoktavyā raktikaikāsamā tataḥ
sarveṣu jvararogeṣu sāmavāte viśeṣataḥ
6.505
nāśayecchvāsakāsaṃ ca hyagnisādaṃ viśeṣataḥ
brahmaṇā nirmitaṃ pūrvaṃ rasaḥ sarvāṅgasundaraḥ
6.506
tripurabhairavo rasaḥ -
viṣaṭaṅkavahnillocañcadantīvojaṃ kramādvṛhu
damyambumaditaṃ yāmaṃ rasastripurabhairavaḥ
6.507
vallaṃ vyoṣeṇa cā'rdrasya rasena sitayā'thavā
datto navajvaraṃ hanti māndyāmānilaśothahā
6.508
hanti śūlaṃ saviṣṭambhamarśāṃsi kṛmijān gadān
pathyaṃ takreṇa bhoktavyaṃ rase'smin rogahāriṇi
6.510
jvaradhūmaketūrasaḥbhavetsamaṃ sūtasamudraphenahiṅgulagandhaṃ parimardya yatnāt
navajvare vallamitaṃ trighasramādīmbunā'yaṃ jvaradhūmaketuḥ
mṛtyuñjayo rasaḥviṣasyaikastathā bhāgo marica pippalī kaṇā
gandhakasya tathā bhāgo bhāgaḥ syāṭṭaṅgaṇasya vai
6.511
sarvatra samabhāgaḥ syād dvibhāgaṃ hiṅgulaṃ bhavet
jambīrasya rasenātra hiṅgulaṃ bhāvayedddvipak
6.512
rasaścetsamabhāgaḥ syād hiṅgulaṃ neṣyate tadā
gomūtraśodhitañcātra viṣaṃ sauraviśodhitam
6.513
cūrṇayet khallamadhya tu mudramātrāṃ vaṭīṃ caret
madhunā lehanaṃ proktaṃ sarvajvaranivṛttaye
6.514
dadhyudakānupānena vātajvaranibarhaṇaḥ
ārdrakasya rasaiḥ pānaṃ dāruṇe sannipātike
6.515
jambīrarasayogena ajīrṇajvaranāśanaḥ
ajājīgur̤asaṃyukto viṣamajvaranāśanaḥ
6.516
jīrṇajvare mahāġore puruṣe yauvanānvite
pūrṇamātrā pradātavyā pūrṇa vaṭicatuṣṭayam
6.517
atikṣīṇe'tivṛddhe ca śiśau cālpavayasyapi
turyamātrā pradātavyā vyavasthāsāraniścitā
6.518
navajvare pradānena yāmaikātrāśayejjvaram
akṣīṇe ca kaphābhāve dāhe ca vātapaittike
6.516-2
sitāṃ dadyāt prayatnena nārikelāmbu nirbhayam
ayaṃ mṛtyuñjayo nāma rasaḥ sarvajvarāpahaḥ
anupānaprabhedena nihanti sakalān gadān
6.520
śrīrāmarasaḥgandhakaṃ pāradaṃ tulyaṃ maricañca tribhiḥ samam
6.521
bījaṃ naikumbhakaṃ martyaṃ dantīkvāthena yāmakam
dviguñjaḥ śūlaviṣṭambhānilamāmajvaraṃ jayet
6.522
navajvarāṅkuśo rasaḥkrameṇa vṛddhān rasagandhahiṅgulān
naikumbhabījānyatha dantivāriṇā
piṣṭvā'sya guñjā'bhinavajvarāpahā
jalena cāhā sitayā prayojitā
6.523
pracaṇḍeśvararasaḥamṛtaṃ pāradaṃ gandhaṃ mardayet praharadvayam
sinduvārarasaiḥ paścād bhāvayedekaviṃśatim
6.524
tilapramāṇaṃ dātavyaṃ navajvaravināśanam
udvege mastake tailaṃ takrañcāpi pradāpayet
anupānaṃ cārdrarasaḥ pracaṇḍeśvarasaṃjñakaḥ
6.228
vaidyanāthavaṭīśāṇaṃ gandhamatho rasasya ca tathā kṛtvā dvayoḥ kajjalīṃtiktācūrṇamathākṣameva sakalaṃ raudre tridhā bhāvayet
paścāttatsupavīrasena na tu vā kvāthe'male traiphale
saṃśoṣya guṭikā kalāyasadṛśī kāryā budhairyatnataḥ 525
jñātvā doṣabalaṃ rasena supavīpatrasya parṇasya vā
ekadvitricatuḥkrameṇa vaṭikāṃ dadyāt kaduṣṇāmbunā 526
hanti śūlanicayaṃ navajvaraṃ pāṇḍutāmaruciśothasañcayam
recane ca dadhibhaktabhojanaṃ vaidyanāthasukumārarecanam 527
agnikumāro rasaḥmaricogrārukṣamustaiḥ sarvaireva samaṃ viṣam
piṣṭvā cārdrarasenaiva vāṭikā raktikāmitā
6.526
āmajvare prathamataḥ śuṇṭhyā ca madhupiṣṭayā
ārdrakasya rasenāpi nirguṇḍyāśca kaphajvare
6.530
pīnese ca pratiśyāye ārdrakasya ca vāriṇā
agnimāndye lavaṅgena śothe sadaśamūlakaḥ
6.531
dadyādgrahaṇyāṃ śuṇṭhyā ca mustakenātisārake
sāme ca dhānyaśuṇṭhībhyāṃ pakke ca kuṭajaṃ madhu
6.532
sannipātajvarārambhe pippalyārdrakavāriṇā
kaṇṭakāryā rasaiḥ kāse śvāse tailaguḍānvitam
6.533
pītvā vaṭīdvayaṃ rogī svāsthyaṃ samupagacchati
sarveṣāmeva rogāṇāmāmadoṣapraśāntaye
abhivṛddhikaro nāmnā vikhyāto'gnikumārakaḥ
6.534
jayā vaṭīviṣaṃ trikaṭukaṃ mustaṃ haridrā nimbapatrakam
viḍaṅgamaṣṭamaṃ cūrṇaṃ chāgamūtraiḥ samaṃ samam
6.535
caṇakābhā vaṭī kāryā syājjayā yogavāhikā
jayantīmūlacūrṇaṃ ca sarvatulyaṃ kṣiped budhaḥ
6.536
jayantī vaṭīviṣaṃ pāṭhā'śvagandhā ca vasā tālīśapatrakam
maricaṃ pippalī nimbamajāmūtreṇa tulyakam
vaṭikā pūrvavat kāryā jayantī yogavāhikā
6.537
yogavāhikayorjayantyādidvividhaprayogavidhiḥjayantī vā jayā vā'tha kṣīraiḥ pittajvarāpahā
mudrāmalakayūṣeṇa pathyaṃ deyaṃ ghṛtaṃ vinā
6.538
jayantī vā jayā vā'tha sakṣaudrā maricānvitā
sannipātajvaraṃ hanti rasaścānandabhairavaḥ
6.536-2
jayantī vā jayā vā'tha viṣamajvaranud ghṛtaiḥ
sarvajvaraṃ madhuvyoṣairgavāṃ mūtreṇa śītakam
6.540
candanasya kaṣāyeṇa raktapittajvarāpahā
jayantī vā jayā vā'tha mākṣikeṇa ca kāsajit
6.541
jayantī vā jayā vā'tha kṣīraiḥ pāṇḍuvināśinī
jayantī vā jayā vā'tha taṇḍulodakapānataḥ
6.542
aśmarīṃ hanti no citraṃ mūtrakṛcchraṃ sudāruṇam
jayantī vā jayā vā'tha gomūtreṇa yutāṃ pibet
6.543
hantyāśu kākaṇaṃ kuṣṭhaṃ tallepena ca tad dhruvam
dviniṣkaṃ ketakīmūlaṃ piṣṭvā toyena pāyayet
6.544
jayantī vā jayā vā'tha mehaṃ hanti hyasaṃśayam
jayantī vā jayā vā'tha madhunā sarvamehanut
6.545
lodhraṃ mustā'bhayā tulyaṃ kaṭphalaṃ ca jalaiḥ saha
kvāthayitvā pibennānu madhunā sarvamehamut
6.546
jayantī vā jayā vā'tha guḍaiḥ koṣṇajalaiḥ saha
tridoṣotthaṃ hared gulmaṃ raso vā''nandabhairavaḥ
6.547
jayantī vā jayā vā'tha hanti śuṇṭhyā bhagandaram
jayantī vā jayā vā'tha takreṇa grahaṇīpraṇut
6.548
jayantī vā jayā vā'tha rasaścānandabhairavaḥ
raktapitte tridoṣotthe śītatoyena pāyayet
6.546-2
jayantī vā jayā vā'tha bhṛṅgadrāvairniśā''ndhyanut
jayantī vā jayā vā'tha ghṛṣṭā stanyena cāñjanam
srāvaṇaṃ sarvadoṣotthaṃ māṃsavṛddhiṃ ca nāśayet
6.550
amṛttamañjarīrasaḥhiṃgulaṃ maricaṃ ṭaṅgaṃ pippalī viṣameva ca
jātīkoṣaṃ samaṃ sarvaṃ jambīrādbhirvimardditam
6.551
guñjādvayaṃ trayaṃ vā'pi pradeyaṃ sānnipātike
kāsaśvāsau jayatyāśu sarvajvaravināśanaḥ
6.552
jvarasiṃho rasaḥpāradaṃ gandhakaṃ tālaṃ bhallātañca tathaiva ca
vajrīkṣīrasamāyuktamekatra ca vimarddayet
6.553
mṛttikābhājane sthāpyaṃ mudritavyaṃ vicakṣaṇaiḥ
agniṃ prajvālayettatra praharadvayasaṃkhyayā
6.554
śītalaṃ khallayettatra bhāvanā ca pradīyate
bhṛṅgarājarasaiśca gaṇḍadūrvābhavai rasaiḥ
6.555
citrakasya rasenāpi bhāvanā dīyate punaḥ
paścāttaccūrṇayetprājñaḥ kūpikāyāñca dhārayet
6.556
jvara utpadyate yasya caturthe cāpare punaḥ
dviguñjaśca raso deyastatkṣaṇātrāśayejjvaram
6.557
jvare śānte paraṃ pathyaṃ deyaṃ muddraudanaṃ payaḥ
6.558
trailokyaḍumbararasaḥsūtārkagandhacapalājayapālatiktāḥpathyā trivṛcca viṣatindukajaṃ samāṃśam
saṃmardya vajripayasā madhunā triguñjastrailokyaḍumbararaso'bhinavajvaraghnaḥ
6.556-2
gadamuśarirasaḥrasavaliśilalauhavyoṣatāmrāṇi tulyānyatha sadṛśadanāgaṃ bhāgametatpradiṣṭam
bhavati gadasurāriścāsya guñjādvayaṃ vai
kṣapayati divasena prauḍhamāmajvarākhyam
6.560
jvaraharī vaṭīsīsakaṃ rasasindūraṃ haritālaṃ viṣaṃ samam
ekatra mardayet sarvaṃ sarṣapābhāṃ vaṭīṃ caret
6.561
jvaravicchedakāle ca sitayā saha yojayet
dvitrivaṭīprayogeṇa jvaraśāntirna saṃśayaḥ
6.562
ratnagirirasaḥśuddhasūtaṃ samaṃ gandhaṃ mṛtatāmrābhrahāṭakam
pratyekaṃ sūtatulyaṃ syāt sūtārddha mṛtalauhakam
6.563
lauhārddha mṛtavaikrāntaṃ mardayed bhṛṅgajadravaiḥ
parpaṭīrasavatyācyaṃ cūrṇitaṃ bhāvayet pṛthak
6.564
śigruvāsakanirguṇḍīvacā'gnikusumiṇḍakaiḥ
drākṣā'mṛtājayantībhirmunibrāhmīsutiktakaiḥ
6.565
kanyāyāśca dravaiḥso'yaṃ prativāraistridhā tridhā
ruddhvā laghupuṭe pācyaṃ bālukāyantramadhyagam
6.566
yantraṃ niruddhya yatnena svāṅgaśītaṃ samuddharet
cūrṇaṃ navajvare deyaṃ māṣamātraṃ rasasya vai
6.567
kṛṣṇādhānyasamāyuktaṃ muhurttānnāśayejjvaram
ayaṃ ratnagirirnāma raso yogasya vāhakaḥ
6.568
pratāpamāttaṃṇḍo rasaḥviṣahiṅgulajaipālaṭaṅgaṇaṃ kramavarddhitam
rasaḥ pratāpamārttaṇḍaḥ sadyo jvaravināśanaḥ
6.566-2
caṇḍeśvaro rasaḥrasaṃ gandhaṃ viṣaṃ tāmraṃ mardayedekayāmakam
ārdrakasya rasenaiva mardayetsaptavārakam
6.570
nirguṇyāḥ svarase paścānmardayetsaptavārakam
guñjaikārdrakarasairnaiva datto hanti jvaraṃ kṣaṇāt
6.571
vātajaṃ pittajaṃ ślaiṣmaṃ dvidoṣajamapi kṣaṇāt
suśītalajale snānaṃ tṛṣā''rtte kṣīrabhojanam
6.572
āmrañca panasañcaiva candanāgurūlepanam
etatsamo raso nāsti vaidyānāṃ hṛdayaṅgamaḥ
eṣa caṇḍeśvaro nāma sarvajvarakulāntakṛt
6.573
sūto gandhaṣṭaṅgaṇaḥ soṣaṇaḥ syādetaistulyā śarkarā matsyapittaiḥ
bhūyo bhūyo bhāvayecca trirātraṃ
valloḥ deyaḥ śṛṅgaverasya vārā
6.574
samyak tāpe vāribhaktaṃ satakraṃvṛntākāḍhyaṃ pathyamatra pradiṣṭam
ahnāyograṃ hanti sāmaṃ prabhāvāt
pittādhikye mūrdhni vāriprayogaḥ
6.575
rasagandhakayorgrāhyaṃ pratyekaṃ māṣakadvayam
bhṛṅgakeśāravyanirguṇḍīmaṇḍūkīpatrasundaraḥ
6.576
śvetāparājitāmūlaṃ śāliñca kālamāriṣam
sūryāvartaḥ sitaścaiṣāṃ caturmāṣakasammitaiḥ
6.577
pratyekaṃ svarasaiḥ khallaśilāyāmavadhānataḥ
svarṇamākṣikamāṣañca dattvā maricamāṣakam
6.578
nepālatāmradaṇḍena dṛṣṭvā tatkajjalīdyuti
vaṭī mudgopamā kāryā chāyāśuṣkā tu rakṣitā
6.576-2
prathame vaṭikāstisraḥ kṛtvā navaśarāvake
tataḥ khasarpaṇaṃ sūryaṃ pūjayitvā praṇamya ca
6.580
vāriṇā golayitvā tu pātuṃ deyañca rogiṇe
sveddoṣavāsaracite klānte cālpabale tathā
6.581
dvitīye'hni vaṭīyugmaṃ vaṭīmekāṃ tṛtīframe
yāvatyo vaṭikā deyāstāvajjalaśarāvakam
6.582
tṛṣṇāyāñca rasaṃ dadyājjāṅgalānāṃ jalaṃ tṛṣi
tulāyadadhisaṃyuktaṃ bhaktaṃ bhojyaṃ yathepsitam
6.583
lāvapakṣiraso deyaḥ saṃskṛtaḥ saindhavādibhiḥ
pathyamagnibalaṃ vīkṣya vāribhaktarasaṃ tathā
6.584
śiraścalanaśūlādau tailaṃ nārāyaṇādi ca
6.585
jvarakeśarī rasaśuddhasūtaṃ viṣaṃ vyoṣaṃ gandhaṃ caiva phalatrayam
jayapālaṃ samaṃ kuryād bhṛṅgatoyena mardayet
6.586
guñjāmātrāntu vaṭikāṃ kṛtvā vaidyaḥ prayatnataḥ
pramāṇaṃ sarṣapākāraṃ bālānāñca praśasyate
6.587
nārikelāmbunā vā'pi sarvajvaravināśinī
nārikelajalaṃ śastaṃ trikarṣa pāyayedanu
6.588
sitayā vā samaṃ pītā pittajvaravināśinī
maricena ca pītā sā sannipātajvaraṃ jayet
6.586-2
pippalījorakābhyāntu dāhajvaravināśinī
viṣamajvaraṃ ca bhūtotthaṃ jvaraṃ plīhānameva ca
6.560-2
agnimāndyamajīrṇañca śvayathuñca sudāruṇam
śūlājīrṇaṃ tathā gulmaṃ pittakuṣṭhamaśeṣataḥ
jvarakeśarī raso'sau taruṇajvaranāśakṛd
6.562-2
mahājvarāṅkuśarasaḥśuddhasūto viṣaṃ gandhaḥ pratyekaṃ śāṇasaṃmitaḥ
dhūrttabījaṃ triśāṇaṃ syāt sarvebhyo dviguṇā bhavet 561
hemāhvā kārayedeṣāṃ sūkṣmacūrṇa prayatnataḥ
deyaṃ jambīramajjābhibordercūrṇaṃ guñjādvayonmitam
6.563-2
ārdrakasvarasairvā'pi jvaraṃ hanti tridoṣajam
aikāhikaṃ dvayāhikaṃ vā tryāhikaṃ ca caturthakam
viṣamaṃ ca jvaraṃ hanyājjvarāṅkuśaraso mahān
6.594
sannipātajvarādau mohāndhasūryo rasaḥ (nasye) -
gandheśau laśunāmbhobhirmardayedyāmamātrakam
6.565-2
tasyodakena saṃyuktaṃ nasyaṃ tanpratibodhayet
maricena samāyaktaṃ hanti tandrāpralāpakam
6.566-3
kulavadhūrasaḥ (nasye ) -
śuddhasūtaṃ mṛtaṃ nāgaṃ mṛtaṃ tāmraṃ manaḥśilā
tutthakaṃ tulyatulyāṃśaṃ dinamekaṃ vimardayet
6.597
rasaiścottaravāruṇyāścaṇamātrā vaṭī kṛtā
sannipātaṃ nihantyāśu nasyamātreṇa dāruṇam
eṣā kūlavadhūrnāma jalairghṛṣṭā pradāpitā
6.568-2
nasyabhairavaḥ -
mṛtasūtārkatīkṣṇāgni ṭaṅkaṇaṃ kharparaṃ samam
savyoṣamarkadugdhena dinaṃ saṃmardayed dṛḍham
6.566-4
arkakṣīrayutaṃ nasyaṃ sannipātaharaṃ param
6.600
unmattarasaḥ (nasye )rasaṃ gandhaṃ ca tulyāṃśaṃ dhustūraphalajairdravaiḥ
mardayeddinamekantu tulyaṃ trikaṭukaṃ kṣipet
unmattākhyo raso nāma nasye syāt sannipātajit
6.601
añjanabhairavarasaḥsūtatīkṣṇakaṇāgandhamekāṃśaṃ jayapālakam
sarvaistriguṇitaṃ jambhavārīṇā ca supeṣitam
6.602
netrāñjanena hantyāśu sarvopadravamuddhatam
6.603
saubhāgyavaṭīsaubhāgyāmṛtajīrapañcalavaṇavyoṣābhayā'kṣāmalāniścandrābhrakaśuddhagandhakarasānekīkṛtān bhāvayet
nirguṇḍīyugabhṛṅgarājakavṛṣāpāmārgapatrodbhavatpratyekasvarasena siddhavaṭikā hanti tridoṣodayam
6.605
yeṣāṃ śītamatīva dāhamathilaṃ svedadravārdrīkṛtaṃnidrāṃ ghoratarāṃ samastakaraṇavyāmohasūṃḍhaṃ manaḥ
śūlaṃ śvāsabalāsakāsasahitaṃ mūrcchā'rucitṛḍjvaraṃ
teṣāṃ vai parihṛtya jīvitamasau gṛhṇāti mṛtyormukhāt 604
vetālarasaḥśuddhaṃ sūtaṃ viṣaṃ gandhamaricāṃlaṃ samāṃśakam
mardayecchilayā tāvadyāvajjāyeta kajjalī
6.606
ārdrakasya rasenāātha kārayedghaṭikāḥ śubhāḥ
guñjāmātrā pradātavyā sannipāte sudāruṇe
6.607
sādhyāsādhyaṃ nihantyāśu sannipātaṃ bhayaṅkaram
īśena kathito hyeṣa vetālākhyo mahārasaḥ
6.608
guñjāmitā cāsya mātrā pippalīmadhusaṃyutā
yojyā vāte tathā śigrurasenādrarasena vā
6.606-2
sitayā jīrakeṇāpi deyā pittajvare budhaiḥ
śarkarāmadhuyaṣṭībhyāṃ bhūnimbasitayā'thavā
6.610
śītajvareṣu yojyā sā pippalīmadhusaṃyutā
athavā madhuśuṇṭhībhyāmanupānena rogavit
6.611
dantapaṅktirdṛḍhā yasya locane bhrāntatārake
calite cendriyagrāme vetālaṃ viniyojayet
6.612
mlāneṣu liptadeheṣu mohamagneṣu dehiṣu
dātumarhati vetālaṃ yamadūtanivārakam
6.613
sannipāte śreṣṭhataraḥ, pralāpe cacakrikārasaḥrasaṃ gandhaṃ viṣañcaiva dhustūraṃ maricaṃ tathā
śodhitañca tathā tālaṃ mākṣikañca samāṃśakam
6.614
dantīkvāthena sambhāvya guñjāmātrā tu cakrikā
sādhyāsādhyānrihantyāśu sannipātāṃstrayodaśa
6.615
cakrīrasaḥśambhoḥ kaṇṭhavibhūṣaṇaṃ samaricaṃ tālaṃ tathā pāradaṃdevībījayutaṃ suśodhitatamaṃ jaipālabījottamam
6.616
dantīmūlayutaṃ samāṃgadhiphalaṃ sarvaṃ samāṃśaṃ nayettatsarvaṃ parimardya cārdrakarasairguñjāpramāṇaṃ rasam
dadyāddhoratare trayodaśavidhe doṣe ca cakrayāhvayaṃtandrādāhasamanvite ca tṛṣayā sampīḍite mānave
6.617
brahmarandhrarasaḥrasāmragandhakaṃ tālaṃ hiṅgulaṃ maricaṃ tathā
ṭaṅkaṇaṃ saindhavopetaṃ sarvāṃśamamṛtaṃ tathā
6.618
sarvaṃ pādasamāpetaṃ mahiṣīpittamarditam
brahmarandhre prayoktavyaṃ saṃnyāsajñānasaṅgame
6.616-2
sahasrakalaśaiḥ snānaṃ lepanaṃ candanādibhi
ikṣumudgarasairbhojyaṃ takrabhaktaṃ yathepsitam
6.620
ānandabhairavī vaṭikāviṣaṃ trikaṭukaṃ gandhaṃ ṭaṅkaṇa mṛtaśulbakam
dhustūrasya ca bījāni hiṅgulaṃ navamaṃ smṛtam
6.621
etāni samabhāgāni dinaikaṃ vijayārasaḥ
mardyayeccaṇakābhāṃ tu vaṭikā''nandabhairavī
6.623
abhakṣayitvā piveccānu ravimūlakaṣāyakam
sadyopaṃ hanti no citraṃ sannipātaṃ sudāruṇam
trailokyasundararasaḥrasagandhakayoḥ karṣoṃ pratyekaṃ kajjalīkṛtau
śakraṃ ca muśalī caiva ghustūraṃ keśarājakam
6.624
devadālī jayantī ca tathā maṇḍūkaparṇikā
pṛthagguṇamitaiḥ karṣe rasairāsāṃ vimardayet
6.625
māṣamātrāṃ vaṭīṃ kṛtvā svānupānai prayojitā
tridoṣajaṃ jvaraṃ hanti tathā pavanakoṣṭhakam
6.626
dāhe tu nārikelasya jalaṃ deyaṃ prayatnataḥ
trailokyasundaro nāma sannipātaharo rasaḥ
6.627
mṛtotthāpano rasaḥśuddhasūtaṃ dvidhā gandhaṃ śilā ca viṣahiṅgulam
mṛtakāntābhratāmrāmnāyastālakaṃ mākṣikaṃ samam
6.628
amlavetasajambīracāṅgerīṇāṃ rasena ca
nirguṇḍīhastiśuṇḍyāśca dravairmadyaṃ dinatrayam
6.626-2
ruddhvā tu bhūdhara pācya dinānte tat samuddharet
citrakasya kaṣāyeṇa mardayetpraharadvayam
6.630
māṣamātra pradātavyaṃ hiṅguvyoṣādrakadravaiḥ
sakarpūrānupānaṃ syānmṛtasyātthāpane rase
6.631
pīḍita sannipātena gata vā'pi yamālayam
tatkṣaṇājjīvayatyeṣa pathya kṣāraiḥ prayājayat
6.632
mṛtasañjīvanī rasaḥśuddhasūtaṃ dvidhā gandhaṃ khalle tat kajjalīkṛtam
abhraṃlauhakayorbhasma tāmrabhasma samaṃ samam
6.633
viṣaṃ tālaṃ varāṭī ca śilāhiṅgulacitrakam
hastiśuṇḍaṃ cātiviṣā tryūṣaṇaṃ hemamākṣikam
6.634
cūrṇaṃ vimardayed drāvairādrakasya dinatrayam
nirguṇḍīvijayādrāvaistridinaṃ mardayet punaḥ
6.635
kācakūpyāṃ niveśyātha bālukāyantrake pacet
dviyāmānte samuddhṛtya mardayedārdrakadravaiḥ
6.636
mṛtasañjīvano nāma raso'yaṃ śaṅkarāditaḥ
mṛto'pi sannipātārtto jīvatyeva na saṃśayaḥ
nātaḥ parataraḥ kaścit sannipātaharo rasaḥ
aghoramantramuccārya pūjāṃ rakṣāñca kārayet
6.637
aghoramantro yathāoṃ aghorebhyaśca ghorebhyo ghoraghoratarebhyaśca
sarvataḥ sarvasarvebhyo namaste'stu rudrarūpebhyaḥ
6.638
sannipātabhairavo rasaḥhiṅgulasya viśuddhasya sārddhatolacatuṣṭayam
gandhakasya viṣasyāpi pratyekaṃ tolakadvayam
6.636-2
samāṣakadvayañcaiva kanakasyottolakatrayam
māṣekādhikatolaikaṃ ṭaṅkaṇasya tathaiva ca
6.640
sammadyaṃ jambīre rasairvaṭīśchāyāviśoṣitāḥ
guñjāparimāṇāstu kārayet kuśalo bhiṣak
6.641
ekāntu bhakṣayettasya golayitvā''rdrakadravaiḥ
ghāra tridoṣe dātavyaḥ sannipātajvarāpahaḥ
6.642
sūcikābharaṇo rasaḥrasagandhakanāgāñca viṣaṃ sthāvarajaṅgamam
mātsyavārāhamāyūracchāgapittaiśca bhāvayet
6.643
sūcikābharaṇo nāma bhairaveṇa prakīrtitaḥ
sūcikāgreṇa dātavyaḥ sannipātakulāntakaḥ
6.644
amṛtaṃ garalaṃ dāru samatulyañca hiṅgulam
pañcapittena sammardha sarṣapābhāṃ vaṭīṃ caret
6.645
vaṭikā sūcikā'greṇa sāṃnnipātākulāntakṛt
tilañca tilatailañca bhojanaṃ dadhibhaktakam
6.646
rasagandhakanāgābhraṃ viṣaṃ sthāvarajaṅgamam
mātsyavārāhamāyūracchāgapittairvibhāvitaṃ
6.647
sūcikābharaṇo nāma bhairaveṇa prakīrtitaḥ
dātavyaḥ sūcikā'greṇa payaḥpeṭīrasena ca
6.648
trayodaśasannipāte visūcyāmātisārake
tridoṣaje tathā kāse dāpayat kuśalo bhiṣak
6.646-2
payaḥpeṭījalaṃ dadyādbhojanaṃ dadhibhaktakam
tathā subharjitaṃ māṃsaṃ lepanaṃ tilacandanaiḥ
rogiṇā yat priyaṃ dravyaṃ tasmai tacca pradāpayet
6.650
rasamāṣakacatvāri iṣṭakāguṇḍake tryaham
śodhayitvā tataḥ śodhyaṃ tīkṣṇaparṇe tathā''rdraka
6.651
svarṇadhustūrasatve ca vṛddhadāradrave tathā
kanyakā [najasattve ca rasaśodhanamuktamam
6.652
gandhakaṃ rasasulyantu prakṣālya taṇḍulāmbunā
kṛtvā tailasamaṃ darvyāṃ nirvāpya citrakadrave
6.653
dvābhyāṃ kajjalikāṃ kṛtvā lauhacūrṇasya māṣakam
suvarṇamākṣikamapi tatra lauhasamaṃ dahet
6.654
kṛtvā kaṇṭakavedhyantu tāmraṃ kajjalalepitam
muhūrttamadhyatastāmraṃ drutaṃ cūrṇatvamāpnuyāt
6.655
ekīkṛtya tu tatsarvaṃ tataḥ prastarabhājane
mardayettāmradaṇḍena dattvā caiṣāṃ nijadravam
First 200 of 858 passages. Read on
Linked texts (10)
- Śārṅgadharasaṃhitā — Śārṅgadhara (physician), Sanskrit
- Rasamañjarī — Śālinātha, Sanskrit
- Rasaratnasamuccaya — Vāgbhaṭa (alchemist), Sanskrit
- Rasendrasārasaṃgraha (Gopāla Kṛṣṇā) — Gopāla Kṛṣṇā, Sanskrit
- Anupānadarpaṇa — Jñānasarāmaśarman, Sanskrit
- Bṛhadyogataraṅgiṇī — Trimalla, Sanskrit
- Yogataraṅgiṇī (Trimalla) — Trimalla, Sanskrit
- Vaidyakasāroddhāra — Brajanāthaśarman, Sanskrit
- Skandapurāṇa (early; "Ambikākhaṇḍa") (ed. Bakker) — Sanskrit
- Basavarājīya — Nīlakaṇṭhakoṭṭūru Basavarāja 1500, Sanskrit