Pramāṇa · Search · About · API

Hridayapriya 22: atha trayodaśo'dhyāyaḥ

Hṛdayapriyā 22

Language
Sanskrit

atha trayodaśo'dhyāyaḥ

22.1

madhuraṃ lavaṇaṃ kiñcicchītoṣṇamasaṃhatam
padmendragopahemāvikṣaśalauhitalohitam

22.2

raktaṃ śuddhaṃ vadettattu dūṣyate śleṣmapittalauḥ
duṣṭaṃ srāvayituṃ raktapradiṣṭaṃ vyadhayenśirām

22.3

na tūnaṣoḍaśātītasaptatyabdakṣutāsṛjām
asnigdhāsveditātyarthasveditānilarogiṇām

22.4

garbhiṇīsūtikājīrṇapittāsṛkśvāsakāsinām
atīsārodaracchardipāṇḍusarvāṅgaśophinām

22.5

snehapīte prayukteṣu tathā pañcasu karmasu
nāyāntritāṃ sirāṃ vidhyenna tiryaṅ nāpyanutthitām

22.6

vikārāsannadeśeṣu prāyeṇa vyathayetsirām
lalāṭaśravaṇādyeṣu yatnārmārmāśrayāṃ tyajet

22.7

uro'pāṅgalalāṭasthānunmāde'pasmṛtau punaḥ
hanusandhau samaste vā sirāṃ śramadhyagāminīm

22.8

indravasteradho'pacyāṃ vyaṅgule caturaṅgule
ūrdhvaṃ gulphasya sakthyarttau tathā kroṣṭukaśīrṣake

22.9

viśeṣeṇa sirāṃ vidhyedūrūgāṃ galagaṇḍake
tṛtīyake'sayormadhye skandhasyādhaścaturthake

22.10

pravāhikāyāṃ śūlinyāṃ śroṇito vyaṅgule sthitām
atha snigdhaḥ kṛtaśubhaḥ sajjopakaraṇo balī

22.11

abhritāpātapasvinno jānūccāsanasaṃsthitaḥ
mṛdupaṭṭāktakeśānto jānusthāpitakūrparaḥ

22.12

muṣṭibhyāṃ vastragarbhābhyāṃ manye gāḍhaṃ nipīḍayet
dantaprapīḍanocchvāsagaṇḍādhmānāni cācaret

22.13

pṛṣṭhato yantrayeccainaṃ vastramāveṣṭyannaraḥ
kandharāyāṃ parikṣipya nyasyāntarvāmatarjanīm

22.14

eṣo'ntarmukhavarjñānāṃ sirāṇāṃ yantraṇe vidhiḥ
tato madhyamayāṅgulyā vaidyo'ṅguṣṭhavimuktayā

22.15

tāḍayedutthitāṃ jñātvā sparśādvāṅguṣṭhapīḍanaiḥ
kuṭhāryā lakṣayenmadhye vāmahastagṛhītayā

22.16

phaloddeśe suniṣkaṃpaṃ sirāṃ tadvacca mokṣayet
tāḍayan pīḍayeccaināṃ vidhyedvrīhimukhena tu

22.17

aṅguṣṭhenonnamayyāgre nāsikāmupanāsikām
abhyunnatavidaṣṭāgrajihvāsyādhastadāśrayām

22.18

yantrayet stanayorūrdhvaṃ grīvāśritasirāvyadhe
pāṣāṇagarbhahastasya jānusthe prasṛte bhuje

22.19

kūrcerārabhya mṛdite vidhyedū baddhordhvapaṭṭake
vidhyeddhastasirāṃ bāhāvanākuñcitakūrpare

22.20

baddhvā sukhopaviṣṭasya muṣṭimaṅguṣṭhagarbhiṇīm
ūrdhvaṃ vedhyapradeśācca paṭṭikāṃ caturaṅgule

22.21

vidhyedālambamānasya bāhubhyāṃ pārśvayossirām
prahṛṣṭe mehane jaṅghāsirāṃ jānunyakuñcite

22.22

pāde tu susthite'dhastājjānusandhernipīḍite
gāḍhaṃ karābhyāmāgulphaṃ caraṇe tasya copari

22.23

dvitīye kuñcite kiñcidārūḍhe hastavattataḥ
badhvā vidhyetsirāmitthamanuktāṅgeṣu cācaret

22.24

māṃsale vrīhimātraṃ syāt kṣatamaṅge'rdhamasthige
samyagviddhe sraveddhārā yantre mukte tu na sravet

22.25

bhīmūrcchāyantraśaithilyakuṇṭhaśastrātitṛptayaḥ
kṣāmatvavegitāsvedā raktasyāsrutihetavaḥ

22.26

durviddhe'lpaṃ sravet kṛcchradhāryaṃ syādativedhane
asamyagasre sravati vellavyopaniśāntataiḥ

22.27

sāgāradhūmalavaṇatailairdihyāt sirāmukham
samyak pravṛtte koṣṇena tailena lavaṇena ca

22.28

agre sravati duṣṭāsraṃ kusumbhādiva pītikā
samyak srutvā svayaṃ tiṣṭhecchuddhaṃ taditi nāharet

22.29

yantraṃ vimucya mūrcchātaṃ vījeta vyajanaiḥ punaḥ
srāvayenmūrcchati punastvaparedyustryahe'pi vā

22.30

vātācchayāvāruṇaṃ rūkṣaṃ phenilāvyacchaphenilam
pittāt pītāsitaṃ visramarakandhuṣṇaṃ sacandrakam

22.31

kaphāt snigdhamasṛkpāṇḍutantumat picchilaṃ dhanam
saṃsṛṣṭaliṅgaṃ saṃsargāttriliṅgaṃ sannipātilam

22.32

aśuddhaṃ balino'pyasraṃ na prasthāt srāvayet param
atisrutau hi mṛtyurasyād dāruṇā vā calāmayāḥ

22.33

tatrābhyaṅgarasakṣīraraktapānādibheṣajam
srute rakte śanairyantramapanīya himāmbunā

22.34

prakṣālya tailaplotāktaṃ bandhanīyaṃ śirāmukham
aśuddhaṃ srāvayed bhūyassāyamahnyapare'pi vā

22.35

snehopaskṛtadehasya paścādvā bhṛśadūṣitam
duṣṭaṃ prasādyecchiṣṭaṃ raktapittopatherhimaiḥ

22.36

rakte tvatisruti snigdhaṃ stambhanīyācaret kriyām
lodhrapriyaṅgupataṅgāpayasyāhrairgairikaiḥ

22.37

mṛtkapālāñjanakṣaumabhaṣmīkṣīritvagaṅkuraiḥ
vicūrṇayed vraṇamukhaṃ padmakādihimaṃ pibet

22.38

tāmeva vā śirāṃ vidhyedvyadhātsadyo'nantaram
sirāmukhaṃ vā tvaritaṃ dahettaptaśalākayā

22.39

tato bhajedannapānaṃ nātyuṣṇaṃ nātiśītalam
dīpanīyaṃ ca vahnirhi paraṃ rakṣyāḥ srutāsṛjaḥ

22.40

jalaukasastu sukhināṃ raktasrāvāya yojayet
śuddhāmbujātāstanvaṃgyo vṛttā nīlaurdhvarājayaḥ

22.41

nirviṣāḥ śaivalaśyāvāḥ kiñcitpītodarāśca yāḥ
anyathā saviṣāstyājyāstābhiḥ kaṇḍūbhramādayaḥ

22.42

athetarā niśākalkasaṃgukte'mbhasi samplutāḥ
avantisome takra vā punaścāśvāsitā jale

22.43

gaṇayet ghṛtamṛtstanyaraktaśastranipātanaiḥ
pivantīrunnataskandhāḥ chādayedārdravāsasā

22.44

saṃpṛktādduṣṭaśuddhāsrājjaḷaukā duṣṭaśoṇitam
ādatte prathamaṃ haṃsaḥ kṣīraṃ kṣīrodakādiva

22.45

daṃśasya tode kaṇḍvāṃ vā mokṣayellavaṇādibhiḥ
anyathā sā svayaṃ muñceccālayañcātha śoṇitam

22.46

aśuddhaṃ srāvayeddaṃśāddharidrāguḷamākṣikaiḥ
śatadhautājyapicavaste te lepāśca śītaḷāḥ

22.47

duṣṭaraktāpagamanātsadyo rāgarujāṃ śamaḥ
gātraṃ badhvopari dṛḍhaṃ rajvā paṭṭena vāsasā

22.48

snāyusandhyasthimarmāṇi tyajan pracchānamācaret
adhodeśapravisṛtaiḥ padairuparigāmibhiḥ

22.49

na gāḍhaghanatiryagbhinaṃ padai padamācaret
pracchānaṃ piṇḍite rakte tvavagāḍhe jaḷaukasaḥ

22.50

tvaksthe'lābughaṭībhṛṅgaṃ vyāpake tu sirāvyadhaḥ
vātādidhāma vā śrṛṅgajaḷaukālābubhiḥ kramāt

22.51

srutāsṛjaḥ pradehādyaiśśītaissyādvāyukopataḥ
satodakaṇḍyarśophassarpiṣoṣṇena secayet

Linked texts (10)