Pramāṇa · Search · About · API

Hridayapriya 57: atha caturdaśo'dhyāyaḥ

Hṛdayapriyā 57

Language
Sanskrit

Contents

atha caturdaśo'dhyāyaḥ

57.p1

vājīkaraṇavidhiḥ

57.1

yasya bījabalaṃ nāsti sa vājīkaraṇaṃ bhajet
puṣṭistuṣṭirapatyaṃ ca guṇavat tatra saṃśritam

57.2

tena sadyaḥ prāpya harṣa dhāved vājīva bhāminīḥ
arogiṇo viśuddhasya nirūhaṃ sānuvāsanam

57.3

ghṛtatailarasakṣīraśarkarākṣaudrasaṃyutam
yogavid yojayet pūrvaṃ kṣīramāṃsarasāśinaḥ

57.4

śuddhe kāle yathāpakti vṛṣyayogān prayojayet
śarekṣukuśakāśānāṃ vidāryā varaṇasya ca

57.5

mūlāni kaṇṭakāryāśca jīvakarṣabhakau balām
mede dve dve ca kākolyau sūpyaparṇyau śatāvarīm

57.6

aśvagandhāmatibalāmātmaguptāṃ punarnavām
vīrāṃ payasyāṃ jīvantīmṛddhiṃ rāsnāṃ trikaṇṭakam

57.7

madhukaṃ sālaparṇī ca bhāgāṃstripalikān pṛthak
māṣāṇāmāḍhakaṃ caitad dvidroṇe pācayedapām

57.8

rasenāḍhakaśeṣeṇa pacet tena ghṛtāḍhakam
dattvā vidārīdhātrīkṣurasānāmāḍhakāḍhakam

57.9

ghṛtāccaturguṇaṃ kṣīraṃ peṣyāṇīmāni cāvapet
vīrāṃ svaguptāṃ kākolyau yaṣṭiṃ phalguṃ tripippalīm

57.10

drākṣāṃ vidārīṃ kharjūraṃ madhūkāni śatāvarīm
tatsiddhapūtaṃ cūrṇasya pṛthak prasthena yojayet

57.11

śarkarāvāstukāśīrṣyāḥ pippalyāḥ kuḍubena ca
maricasya prakuñcena cūrṇairyavalolitaiḥ

57.12

tvagelākesaraiḥ ślakṣṇaiḥ kṣaudradvikuḍuvena ca .
palamātraṃ tataḥ khādet pratyahaṃ rasadugdhabhuk

57.14

tenārohati vājīva kuñjara iva hṛṣyati
sātmaguptāphalān kṣīre godhūmān sādhitān himān
māṣān vā saghṛtakṣaudrān khādan sṛṣṭipayo'nupaḥ
jāgarti rātrirmākhilamakhinnaḥ khedayan striyaḥ

57.15

cūrṇaṃ vidāryā bahuśaḥ svaraseneva bhāvitam
kṣaudrasarpiryutaṃ līḍhā pramadā daśa gacchati

57.16

karṣaṃ madhukacūrṇasya ghṛtakṣaudrasamanvitam
payo'nupānaṃ yo lihyānnityavegaḥ sa nā bhavet

57.17

yaḥ payasyāṃ payassiddhāṃ khādenmadhughṛtānvitām
pibed bāṣpakaṇaścānu kṣīraṃ na kṣayameti saḥ

57.18

śvadaṃṣṭrekṣuramāṣātmaguptābījaśatāvarīḥ
piban kṣīreṇa jīrṇo'pi gacchati pramadāśatam

57.19

yatkiñcinmadhuraṃ snigdhaṃ bṛṃhaṇaṃ balavardhanam
manaso harṣaṇaṃ yacca tat sarvaṃ vṛṣyamucyate

57.20

nāmāpi yāsāṃ hṛdayotsavāya sarvendriyākarṣaṇapāśabhūtāḥ
priyāḥ kaṭākṣāmṛtavārivāhāḥ striyo vṛṣatvāya paraṃ narasya

57.21

alpadhairyasya santānaṃ tṛtīyārthaṃ ca kāṃkṣataḥ
manaśśarīrarakṣārthaṃ vājīkaraṇamīritam

57.22

anumodāmahe brahmacaryamekāntanirmalam
dharmyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ lokadvayarasāyanam

57.23

evaṃ sthānaistribhiḥ proktaṃ sarvarogacikitsitam
aṣṭāṅgahṛdayaproktarītyā tatpathyasaṃyutam

57.24

svalpe'pi darpaṇe bhāti sarvāṅgapratibimbitam
tenāpohāṅgamālinyaṃ pariṣkāraṃ ca kurvate

57.25

cikitsāniratānāṃ tad grantho'sau hṛdayapriyaḥ
syād dṛṣṭakarmaṇāṃ tīrthāllabdhārtho hyupakārakaḥ

57.26

rogāvasthādravyapākapratyakṣamarcipaśyataḥ
suvistṛto'pi ko granthaḥ puṃsaḥ karmaphalapradaḥ

57.27

kintu granthaikasaktasya kliiyeran karmabhirjanāḥ
jijīviṣustyajed dūre taṃ duṣṭaṃ vaidyamāninam

57.28

tīrthācchāstratāmabhyastakarmatā karmadakṣatā
śucitvamūhanaipuṇyaṃ sadbhūtṛtvaṃ dayālutā

57.29

siddhauṣadhasamṛddhatvamalobho janavaśyatā
rogiṣu sthiratā daivaprāmāṇyaṃ ca sahiṣṇutā

57.30

dhairyamaucityamutsāhaḥ kalā vaidyasya ṣoḍaśa
kalābhirābhiḥ sampūrṇo nityamoṣadhināyakaḥ

57.31

īśvaraiḥ śirasā mānyaḥ kīrtijyotsnāvirājitaḥ
sadāsecanako nṛṇāṃ sukhāyodyan virājate

57.32

tasmādevaṃ guṇāvāptyai śāstraṃ karmāṇi sadguroḥ
suśīlatāṃ ca samprāpya pumān vaidyatvamāpnuyāt

57.33

cikitsitasamaṃ kiñcinnahi svānyopakārakam
nareṣu jantuṣvapi vā kena naitadapekṣyate

57.34

pītāmṛtānāṃ dyusadāṃ cikitsāthai kilāśvinau
kalpitau kiṃ vadennṝṇāmupakāraṃ cikitsayā

57.35

kacid daivaviruddhasya siddhā yadi na sidhyati
kriyā kṛtāpi vidhivannaiṣa doṣaścikitsituḥ

57.36

amṛtaṃ kila bhūloke cikitsitamudīritam
ciramāyurjaṃrārogarahitaṃ diśatīti yat

57.37

asādhyā cāpyasiddhā ca kriyā śāstre'tra neritā
tasmādaṣṭāṅgahṛdaye priyairarthairidaṃ śritam

57.38

śubhāya jagatāṃ bhūyādidaṃ munimatānugam
vaidyaśāstrapayorāśilabdhayogāmṛtaidhitam

57.39

śivaṃ bhiṣaktamaśivaḥ śivaṃ dhanvantarirhariḥ
brahmā devāśca vaḥ santaḥ pradiśantu sadā śivam

57.40

vyāghrālayeśapadakalpakapuṣpakantijyotsnāvikāsitamanobhayakairaveṇa
śaivadvijena racite hṛdayapriye'smin
vṛttaṃ cikitsitamidaṃ parameśvareṇa

57.40.p1

iti hṛdayapriye uttarakhaṇḍe vājīkaraṇaṃ nāma caturdaśo'dhyāyaḥ

Linked texts (6)