Hridayapriya 57: atha caturdaśo'dhyāyaḥ
Hṛdayapriyā 57
- Language
- Sanskrit
Contents
- 57.40 — 1 part
atha caturdaśo'dhyāyaḥ
57.p1
vājīkaraṇavidhiḥ
57.1
yasya bījabalaṃ nāsti sa vājīkaraṇaṃ bhajet
puṣṭistuṣṭirapatyaṃ ca guṇavat tatra saṃśritam
57.2
tena sadyaḥ prāpya harṣa dhāved vājīva bhāminīḥ
arogiṇo viśuddhasya nirūhaṃ sānuvāsanam
57.3
ghṛtatailarasakṣīraśarkarākṣaudrasaṃyutam
yogavid yojayet pūrvaṃ kṣīramāṃsarasāśinaḥ
57.4
śuddhe kāle yathāpakti vṛṣyayogān prayojayet
śarekṣukuśakāśānāṃ vidāryā varaṇasya ca
57.5
mūlāni kaṇṭakāryāśca jīvakarṣabhakau balām
mede dve dve ca kākolyau sūpyaparṇyau śatāvarīm
57.6
aśvagandhāmatibalāmātmaguptāṃ punarnavām
vīrāṃ payasyāṃ jīvantīmṛddhiṃ rāsnāṃ trikaṇṭakam
57.7
madhukaṃ sālaparṇī ca bhāgāṃstripalikān pṛthak
māṣāṇāmāḍhakaṃ caitad dvidroṇe pācayedapām
57.8
rasenāḍhakaśeṣeṇa pacet tena ghṛtāḍhakam
dattvā vidārīdhātrīkṣurasānāmāḍhakāḍhakam
57.9
ghṛtāccaturguṇaṃ kṣīraṃ peṣyāṇīmāni cāvapet
vīrāṃ svaguptāṃ kākolyau yaṣṭiṃ phalguṃ tripippalīm
57.10
drākṣāṃ vidārīṃ kharjūraṃ madhūkāni śatāvarīm
tatsiddhapūtaṃ cūrṇasya pṛthak prasthena yojayet
57.11
śarkarāvāstukāśīrṣyāḥ pippalyāḥ kuḍubena ca
maricasya prakuñcena cūrṇairyavalolitaiḥ
57.12
tvagelākesaraiḥ ślakṣṇaiḥ kṣaudradvikuḍuvena ca .
palamātraṃ tataḥ khādet pratyahaṃ rasadugdhabhuk
57.14
tenārohati vājīva kuñjara iva hṛṣyati
sātmaguptāphalān kṣīre godhūmān sādhitān himān
māṣān vā saghṛtakṣaudrān khādan sṛṣṭipayo'nupaḥ
jāgarti rātrirmākhilamakhinnaḥ khedayan striyaḥ
57.15
cūrṇaṃ vidāryā bahuśaḥ svaraseneva bhāvitam
kṣaudrasarpiryutaṃ līḍhā pramadā daśa gacchati
57.16
karṣaṃ madhukacūrṇasya ghṛtakṣaudrasamanvitam
payo'nupānaṃ yo lihyānnityavegaḥ sa nā bhavet
57.17
yaḥ payasyāṃ payassiddhāṃ khādenmadhughṛtānvitām
pibed bāṣpakaṇaścānu kṣīraṃ na kṣayameti saḥ
57.18
śvadaṃṣṭrekṣuramāṣātmaguptābījaśatāvarīḥ
piban kṣīreṇa jīrṇo'pi gacchati pramadāśatam
57.19
yatkiñcinmadhuraṃ snigdhaṃ bṛṃhaṇaṃ balavardhanam
manaso harṣaṇaṃ yacca tat sarvaṃ vṛṣyamucyate
57.20
nāmāpi yāsāṃ hṛdayotsavāya sarvendriyākarṣaṇapāśabhūtāḥ
priyāḥ kaṭākṣāmṛtavārivāhāḥ striyo vṛṣatvāya paraṃ narasya
57.21
alpadhairyasya santānaṃ tṛtīyārthaṃ ca kāṃkṣataḥ
manaśśarīrarakṣārthaṃ vājīkaraṇamīritam
57.22
anumodāmahe brahmacaryamekāntanirmalam
dharmyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ lokadvayarasāyanam
57.23
evaṃ sthānaistribhiḥ proktaṃ sarvarogacikitsitam
aṣṭāṅgahṛdayaproktarītyā tatpathyasaṃyutam
57.24
svalpe'pi darpaṇe bhāti sarvāṅgapratibimbitam
tenāpohāṅgamālinyaṃ pariṣkāraṃ ca kurvate
57.25
cikitsāniratānāṃ tad grantho'sau hṛdayapriyaḥ
syād dṛṣṭakarmaṇāṃ tīrthāllabdhārtho hyupakārakaḥ
57.26
rogāvasthādravyapākapratyakṣamarcipaśyataḥ
suvistṛto'pi ko granthaḥ puṃsaḥ karmaphalapradaḥ
57.27
kintu granthaikasaktasya kliiyeran karmabhirjanāḥ
jijīviṣustyajed dūre taṃ duṣṭaṃ vaidyamāninam
57.28
tīrthācchāstratāmabhyastakarmatā karmadakṣatā
śucitvamūhanaipuṇyaṃ sadbhūtṛtvaṃ dayālutā
57.29
siddhauṣadhasamṛddhatvamalobho janavaśyatā
rogiṣu sthiratā daivaprāmāṇyaṃ ca sahiṣṇutā
57.30
dhairyamaucityamutsāhaḥ kalā vaidyasya ṣoḍaśa
kalābhirābhiḥ sampūrṇo nityamoṣadhināyakaḥ
57.31
īśvaraiḥ śirasā mānyaḥ kīrtijyotsnāvirājitaḥ
sadāsecanako nṛṇāṃ sukhāyodyan virājate
57.32
tasmādevaṃ guṇāvāptyai śāstraṃ karmāṇi sadguroḥ
suśīlatāṃ ca samprāpya pumān vaidyatvamāpnuyāt
57.33
cikitsitasamaṃ kiñcinnahi svānyopakārakam
nareṣu jantuṣvapi vā kena naitadapekṣyate
57.34
pītāmṛtānāṃ dyusadāṃ cikitsāthai kilāśvinau
kalpitau kiṃ vadennṝṇāmupakāraṃ cikitsayā
57.35
kacid daivaviruddhasya siddhā yadi na sidhyati
kriyā kṛtāpi vidhivannaiṣa doṣaścikitsituḥ
57.36
amṛtaṃ kila bhūloke cikitsitamudīritam
ciramāyurjaṃrārogarahitaṃ diśatīti yat
57.37
asādhyā cāpyasiddhā ca kriyā śāstre'tra neritā
tasmādaṣṭāṅgahṛdaye priyairarthairidaṃ śritam
57.38
śubhāya jagatāṃ bhūyādidaṃ munimatānugam
vaidyaśāstrapayorāśilabdhayogāmṛtaidhitam
57.39
śivaṃ bhiṣaktamaśivaḥ śivaṃ dhanvantarirhariḥ
brahmā devāśca vaḥ santaḥ pradiśantu sadā śivam
57.40
vyāghrālayeśapadakalpakapuṣpakantijyotsnāvikāsitamanobhayakairaveṇa
śaivadvijena racite hṛdayapriye'smin
vṛttaṃ cikitsitamidaṃ parameśvareṇa
57.40.p1
iti hṛdayapriye uttarakhaṇḍe vājīkaraṇaṃ nāma caturdaśo'dhyāyaḥ
Linked texts (6)
- Aṣṭāṅgahṛdayasaṃhitā — Vāgbhaṭa, Sanskrit
- Aṣṭāṅgasaṃgraha — Vāgbhaṭa, Sanskrit
- Vāgbhaṭasaṃhitā — Vāgbhaṭa, Sanskrit
- Rasaratnasamuccaya — Vāgbhaṭa (alchemist), Sanskrit
- Tantrayukti — Sanskrit
- Tantrayuktivicāra (ed. N. E. Muthuswami) — Sanskrit