Pramāṇa · Search · About · API

Hridayapriya 63

Hṛdayapriyā 63

Language
Sanskrit

Contents

63.p1

kuṣṭhāmayaghnaḥ gaṇaḥ

63.1

sānantātiviṣā'gnimitrahutabhukpāṭhāvacā'taskolodhrāmbaṣṭhakaṭaṅkaṭorasaniśāpāṭhāsamaṅgāmayāḥ
elāmocarasājamocacapalāsthauleyakumbhīṣaṇaṃ
bilvaṃ ceti bahuprakāravihitaḥ kuṣṭhāmayaghno gaṇaḥ

63.1.p1

atisāre trayaḥ kaṣāyayogāḥ

63.2

bilvāmbudātiviṣavatsakapañcakolairgranthyabdabilvaviṣavatsamahauṣadhairvā
mustāmbuvatsaviṣabilvahareṇubhirvā
sāme saśūlarudhire ca hito'tisāre

63.2.p1

āmātisāre pathyādikvāthaḥ

63.3

pathyādāruvacāmustairnāgarātiviṣānvitaiḥ
āmātisāranāśāya kvāthaṃ koṣṇaṃ prapāyayet

63.3.p1

śuṇṭhīsamaṅgādikvāthaḥ

63.4

śuṇṭhīsamaṅgātiviṣābdabilvapāṭhākaṇāvatsakadīpyakotthaḥ
kvātho nihanyādatisāramāśu sāmaṃ saśūlaṃ sakaphaṃ saraktam

63.4.p1

pācanakvāthaḥ

63.5

pippalyātiviṣā mustā nāgaraṃ ceti pācanam
pakve cāpi praśaṃsanti munayo gautamādayaḥ

63.5.p1

atisāre dvau kaṣāyayogau

63.6

samaṅgā dhātakīpuṣpamambaṣṭhaṃ lodhrameva ca
āmrāsthi padmalodhraṃ ca bilvamadhyaṃ priyaṅguvaḥ

63.6.p1

dvāvimāvupayoktavyau sakṣaudrau taṇḍulāmbunā

63.6.p2

atisāre mustāvatsakādiḥ

63.7

mustāvatsakabījaṃ mocaraso bilvadhātakīlodhram

63.7.p1

gulamadhitasamprayuktaṃ gaṅgāmapi vāhinīṃ rundhyāt

63.7.p2

vātatisāre samaṅgādikvāthaḥ

63.8

samaṅgādhātakīpāṭhābilvapeśīvalāhakaiḥ

63.8.p1

kvātho raktātisāraghnaḥ sāme pakke ca śasyate

63.8.p2

pittātisāre dhanvayāṣādiḥ

63.9

dhanvayāṣauṣadhāmbhodapāṭhāvālakavatsakaiḥ

63.9.p1

pittātisāraṃ śamayenniṣkvātho'yaṃ tribhirdinaiḥ

63.9.p2

kṛṣṇagranthikādikvāthaḥ

63.10

kṛṣṇagranthikacavyacitrakaviṣāviśvā bhayādhātakīpāṭhātāmalakīkarañjarajanī bhārṅgyabdabilvadrumaiḥ
dusparśadīpyakatindukauṣaṇamahānimbaiḥ prasiddho haret
kvātho'yaṃ grahaṇīgadāgnisadana śleṣmapravāhādikān

63.10.p1

śoṇitātisāre pāṭhādiḥ

63.11

pāṭhākāliṅgamativiṣābdabilvaduḥsparśavālauṣadhasambhṛtāmbhaḥ
praśasyate śoṇitaje'tisāre sāme nirāme jvarasayute ca

63.11.p1

sauvarcalādicūrṇam

63.12

sauvarcalavacāvyoṣahiṅguprativiṣābhayāḥ

63.12.p1

pibecchleṣmātisārārtaścūrṇitāḥ koṣṇavāriṇā

63.12.p2

pāṭhāmocarasādiḥ

63.13

pāṭhāmocarasāmbhodadhātakībilvanāgaram

63.13.p1

sukṛcchramapyatīsāraṃ gulatakreṇa nāśayet

63.13.p2

yavānyādicūrṇaṃ athavā kapitthāṣṭakaḥ

63.14

yavānīpippalīmūlacaturjātakanāgaraiḥ

63.15

maricāgni balājājidhānyasauvarcalaiḥ samaiḥ
vṛkṣāmladhātakīkṛṣṇābilvaḍāḍimadīpyakaiḥ

63.16

triguṇaiḥ ṣaḍguṇāsitaiḥ kapitthāṣṭaguṇaiḥ kṛtaḥ
cūrṇo'tisāragrahaṇīkṣayagulmagalāmayān

63.16.p1

kāsaśvāsāgnisārdāśaḥpīnasārocakān jayet

63.16.p2

ḍāḍimāṣṭakaḥ

63.17

karṣonmitā tugākṣīrī caturjātaṃ dvikārṣikam

63.18

yavānīdhānyakājājīgranthivyopaṃ palāṃśikam
palāni dāḍimādaṣṭau sitāyāścaikaśaḥ kṛtaḥ

63.18.p1

guṇaiḥ kapitthāṣṭakavaccūrṇo'yaṃ dāḍimāṣṭakaḥ

63.18.p2

pāṭhākarañjādighṛtam

63.19

pāṭhākarañjayugmāmiśarapuṅkhopathāmbudāt

63.20

rase sārdrakacāṅgerīrase dadhni caturguṇe
ājamājyamatho gavyaṃ kalkairebhirvipācayet

63.21

hiṅguprativiṣāvyoṣayavakṣārakaṇāṅghribhiḥ
cavikājīrakājājīvālabilvasurādrumaiḥ

63.22

dhātakīlodhramadhukamañjiṣṭhadvyaṅgavatsakaiḥ
niśādāḍimavatsaiśca tatsiddhaṃ grahaṇīgadam

63.23

caturvidhaṃ praśamayedatisāraṃ pravāhikām
picchāsrāvaṃ gudabhraṃśaṃ pratiśyāyodarakrimīn

63.23.p1

gulmaśūlāruciharaṃ paramagnivalapradam

63.23.p2

picchāvastiḥ

63.24

pariveṣṭya kuśairādvairādvaivṛntāni śālmaleḥ

63.25

kṛṣṇamṛttikayālipya svedayed gomayāgninā
mṛcchoṣe tāni saṃkṣudya tatpiṇḍaṃ muṣṭisammitam

63.26

mardayet payasaḥ prasthe pūtenāsthāpayet tataḥ
tena yaṣṭyāhvakalkājyakṣaudratailavṛtānu ca

63.26.p1

ityādi svalpamātraṃ yat picchāvastinirūpaṇam

63.26.p2

aṣṭavargaḥ

63.27

mustā kuṣṭhaṃ haridre dve pippalī devadāru ca

63.27.p1

śuṇṭhī ca pippalīmūlaṃ mustā cetyaṣṭavargikaḥ

63.27.p2

aralvādiḥ

63.28

aralvativiṣā śuṇṭhī mustā vilvaṃ sadāḍimam

63.28.p1

sarvajvaraharo yogaḥ sarvātīsāranāśanaḥ

63.28.p2

śāntodarāmayalakṣaṇam

63.29

yasyoccārād vinā mūtraṃ pavano vā pravartate

63.29.p1

dīptāgnerlaghukoṣṭhasya śāntastasyodaramayaḥ

63.29.p2

pāṭhākarañjādikvāthaḥ

63.30

pāṭhākarañjadvayapañcakolakaiḍaryyapathyāśarapuṅkhabilvaiḥ
kvātho nihanyāt kaṇacūrṇayukto gulmātisāragrahaṇīgudotthān

63.30.p1

nāgarādikvāthaḥ

63.31

nāgaraṃ pippalīmūlaṃ citrakaṃ devadāru ca

63.32

bilvapeścī kaṇā caiva siddhamebhirjalaṃ jayet
hiṅgusaindhavasaṃyuktaṃ grahaṇī dīpanaṃ param

63.32.p1

kaiḍaryādikvāthaḥ

63.33

kaiḍaryānalapathyāvyoṣarasonājamojasiddhāmbhaḥ
paṭuhiṅguvyomiśraṃ śīlayataḥ kā kathāgnimāndyasya

63.33.p1

abhayādikaṣāyaḥ

63.34

abhayāciribilvabilvaśuṇṭhīśarapuṅkhāgnikapunarnavauṣaṇānām
kṣapayed gudakīla gulmaśūlagrahaṇīdoṣamaśeṣataḥ kaṣāyaḥ

63.34.p1

pippalyādigulikā, cūrṇaṃ vā

63.35

pippalī nāgaraṃ pāṭhā śārivā bṛhatīdvayam
paṭūni pañca dvau kṣārau maricaṃ pañcakolakam

63.36

dīpyake hiṅgu gulikā bījapūrarase kṛtā
cūrṇaṃ kṛtaṃ dadhisurā tanmaṇḍoṣṇambukāñjikaiḥ

63.36.p1

pibedagnivivṛddhyarthaṃ koṣṭhavātaharaṃ param

63.36.p2

tālīsādyādivaṭakam

63.37

tālīsanapatramaricacavikānāṃ palaṃ palam

63.38

kṛṣṇātanmūlayordve dve pale śuṇṭhyāḥ palatrayam
caturjātamuśīraṃ ca karṣārśaṃ ślakṣṇacūrṇitam

63.39

gulena vaṭakān kṛtvā triguṇena sadā bhajet
madyayūparasārīṣṭamastupeyāpayonupaḥ

63.40

vātaśleṣmātmanāṃ chardigrahaṇīpārśvahṛdrujām
prasekapīnasaśvāsakāsānāṃ ca nivṛttaye

63.41

abhayāṃ nāgarasthāne dadyādatraiva viḍgrahe
chardyādiṣu ca paitteṣu caturguṇasitānvitāḥ

63.42

pakena vaṭakāḥ kāryā guḍena sitayāthavā
paraṃ hi vahnisamparkāllaghimānaṃ bhajanti te

63.42.p1

pañcamūlābhayādighṛtam

63.43

pañcamūlābhayāvyoṣapippalīmūlasaindhavaiḥ
rāsnākṣāradvayājājīvilaṅgāṭhibhirghṛtam

63.44

śuktena mātuluṅgasya svarasenāīrakasya ca
śuṣkamūlakakolāmlacukrikādāḍimatvacaḥ

63.45

takramastusurāmaṇḍasauvīrakatuṣodakaiḥ
kāñjikena ca tat pakvamagnidīptikaraṃ param

63.45.p1

śūlagulmodaraśvāsakāsānilaharaṃ param

63.45.p2

paṭolanimbādicūrṇam

63.46

paṭolanimbatrāyantītikatātiktakaparyaṭam

63.47

kuṭacatvakphalaṃ mūrvā madhuśigruphalaṃ vacā
dārbītvakpadmakośīrayavānīmustacandanam

63.48

saurāṣṭryativiṣā vyoṣatvagelāpatradāru ca
cūrṇitaṃ madhunā lehyaṃ peyaṃ madyairjalena vā

63.49

hṛtpāṇḍugrahaṇīdoṣagulmaśūlārucijvarān
kāmilāṃ sannipātaṃ ca mukharogāṃśca nāśayet

63.49.p1

bhūnimbādicūrṇam

63.50

bhūnimbakaṭukāmustatryūṣaṇendrayavān samān
dvau citrakād vatsakatvagbhāgān ṣoḍaśa cūrṇayet

63.51

guḍaśītāmbupītaṃ tad grahaṇīdoṣagulmajit
kāmilājvarapāṇḍutvamehārucyatisāranut

63.51.p1

candanādisarpiḥ

63.52

candanaṃ padmakośīraṃ pāṭhāmūrvākuṭannaṭam
ṣaḍgranthāśārivāsphoṭasaptaparṇārūṣakān

63.52.p1

elopakulpādiḥkvāthaḥ

63.3-2

elopakulyāmadhukāśmabhedakauntīśvadaṃṣṭrāvṛṣakograpūgaiḥ
kvāthaṃ pibeccharkarayāvagāḍhaṃ kṛcchre sadāhe saruje vibandhe

63.3-2.p1

elāśmabhedakādicūrṇam

63.4-2

elāśmabhedakaśilājatupippalīnāṃ
cūrṇāni taṇḍulajale lulitāni pītvā
yadvā gulena sahitānyavalihya māno (?)
āsannamṛtyurapi jīvati mūtrakṛcchrī

63.4-2.p1

vastyāmayāntakaghṛtam

63.5-2

dārvīmadhukamatsyākṣīpadmapāṣāṇabhedakam
bṛhatyaṃśumatīdvandvaśārivaikṣukaśerukam

63.6-2

kapotavaṅgekṣurakaṃ vasiṃraṃ śigru vālakam
vārāhī varagaṃ drākṣā bhadrā yaṣṭī palaṅkaṣā

63.7-2

pṛthak tripalikaṃ kṣuṇṇaṃ sarvatulyaṃ ca gokṣuram
droṇe'pāṃ sādhayet sarvaṃ pādaśiṣṭe parisrute

63.8-2

prakṣipya sarpiṣaḥ prasthaṃ dattvā kṣīraṃ varīrasam
dhātrījambīrajaṃ cāpi nālikerodakaṃ tathā

63.9-2

kūṣmāṇḍorvārukajalaṃ snehadviguṇite pṛthak
dravyaiḥ supiṣṭaiḥ saṃyuktametairmṛdvagninā pacet

63.10-2

parūṣakotpalatuṭīmaghūkahimadārubhiḥ
triphalāpippalīkauntībhṛṅgiveraiḥ sasaindhavaiḥ

63.11-2

hastipippalyapāmārgamañjiṣṭhāpadmakesaraiḥ
mustākustumbarīlodhrasāśvagandhāpunarnavaiḥ

63.12-2

svayaṃguptekṣuraphalairvṛddhipatrakabhṛddhibhiḥ
śilājatvardhabhāgaistaiḥ siddhaṃ tat sevitaṃ ghṛtam

63.13-2

mūtrakṛcchrāṇi sarvāṇi śarkarāmaśmarīmapi
pānavastyādibhiryuktaṃ nāśayennātra saṃśayaḥ

63.14-2

vātapittasamutpannān sarvān bastigatān gadān
prameheṇa saha kṣipramapāvartayate dhruvam

63.15-2

gulmāgnisārdagrahaṇīdurṇāmajaṭharāmayam
kṣayaṃ kṣayakṛtān vyādhīn hṛtpārśvoruśirograham

63.15-2.p1

vastyāmayāntakāmidaṃ devadevena bhāṣitam

63.15-2.p2

traikaṇṭakādighṛtam

63.15-2.p3

kvāthe traikaṇṭakailāgirijatuśaśilābhedayaṣṭīvarīṇāṃ
darbhadrākṣāmbuśauṇḍīvasukavasirakāśekṣumatsyākṣikāṇām
kalkaiḥ siddhaṃ sadigdhaṃ harati ghṛtamidaṃ sevitaṃ mūtradoṣān
mehān kṛcchrāṇi sarvāṇyanilamapi tathā śarkarāmaśmarīṃ ca

63.15-2.p4

nirguṇḍyādiniryūhaḥ

63.17-2

nirguṇḍyeraṇḍakoraṇḍagokṣuradvipunarnavaiḥ

63.18-2

siṃhāgniśiśruvaraṇakṛṣṇāpāṣāṇabhedakaiḥ
niryūhaḥ pātayet pītaḥ śarkarāmaśmarīmapi

63.18-2.p1

śūlārtividradhiplīhajaṭharāmayanāśanaḥ

63.18-2.p2

katakāditoyam

63.19-2

katakakhadiradhātrīvairivaidārvīsamaṅgāvidularajanipāṭhācūtabījābhayābdaiḥ
prasavarasasanāthaistoyamebhiḥ prasiddhaṃ
harati sakalamehān saptarātraprayogāt

63.19-2.p1

ākulyādikvāthaḥ

63.20-2

ākulyabdaphalatrayādvirajanījambvarjunakṣīrijatvakpāṭhākatakāgnimanthakhadirāmbaṣṭhāsanendradrumaiḥ
kvātho vāridhikoṭhakiṃśukayutairebhiḥ kṛtaḥ śītalaḥ
sakṣaudro'drijatūtthacūrṇasahitaḥ sarvapramehāpahaḥ

63.20-2.p1

lodhrāsavaḥ

63.21-2

lodhramūrvāśaṭhīvellabhāṅgīṃnatanakhaplavān

63.22-2

kaliṅgakuṣṭhakramukapriyaṅgvativiṣādhikān
dve viśāle caturjātaṃ bhūnimbaṃ kaṭurohiṇīm

63.23-2

yavānīṃ pauṣkaraṃ pāṭhāṃ granthi cavyaṃ phalatrayam
karṣāṃśamambukalaśe pādaśeṣe sute hime

63.24-2

dvau prasthau mākṣikāt kṣiptvā rakṣet pakṣamupekṣayā
lodhrāsavo'yaṃ mehārśaḥśvitrakuṣṭhārucikimīn

63.25-2

pāṇḍutvaṃ grahaṇīdoṣaṃ sthūlatāṃ ca niyacchati
daśamūlaśaṭīdantīsurāhvadvipunarnavam

63.26-2

mūlaṃ snuhyarkayoḥ pathyā bhūtakadvambapuṣkaram
karañjavaruṇānmūlaṃ pippalyāḥ pauṣkaraṃ ca yat

63.27-2

pṛthag daśapalaṃ prasthān yavakolakulatthataḥ
trīṃścāṣṭaguṇite toye vipacet pādavartinā

63.28-2

tena dvipippalīcavyabacā nicularogihaiḥ
trivṛdvilaṅgakampilya bhārṅgī viśvaiśca sādhayet

63.29-2

prasthaṃ ghṛtājjayat sarvāṃstanmehāpiṭakāpacīḥ
pāṇḍuvidradhigulmārśaśśoṣaśophagarodaram

63.30-2

śvāsaṃ kāsaṃ vamiṃ vṛddhi plīhānaṃ vātaśoṇitam
kuṣṭhonmādamapasmāraṃ dhānvantaramidaṃ ghṛtam

63.31-2

nimbasya valkamamṛtā rajanī ca śuṇṭhī
vāśāphalatrayapaṭolanidigdhikāstaiḥ
kvāthaṃ samākṣikapuraṃ pivatāṃ prabhāte
naśyanti dehapiṭakāḥ sakalāḥ samūlam

63.32-2

jīvantīhriverikāmikalikāvāśāmṛtāśārivāśuṇṭhīyaṣṭipayodacandanapaṭolośīranimbaiḥ śrutaḥ
niṣkvātho'ṣṭamaśeṣito madhugulaprakṣepaṇāt saṃskṛtaḥ
pītaścejjvaritasya tasya piṭakotpatteḥ prasaṅgaḥ kutaḥ

63.32-2.p1

mṛṇālādilepaḥ

63.33-2

mṛṇālamṛdukuñcikākuṭacavalkanimvāmṛtāvarārajanisarṣapājalajasevyapūtītilaiḥ
yodhghanacandanabhramaragehadūrvekṣubhirvaṭāṅkurakaśāribālavaṇalakṣmaṇārpaṭṭaiḥ

63.34-2

eraṇḍavījakuhalīsaṃyuktaiḥ kṣīrapoṣitaiḥ
tailājyamadhumālepaḥ sarvaśophanivarhaṇaḥ

63.34-2.p1

śatadhautaghṛtam

63.35-2

kṣīridruvalkalakvāthe śataśo mathitaṃ ghṛtam
śatadhautāmiti prāhuḥ piṭakāmehadāhanut

63.35-2.p1

iti hṛdayapriye yogakhaṇḍe saptamo'dhyāyaḥ

Linked texts (8)