Brihadasavarishtasamgraha 19.1-2

19.1-2

kuṣṭhaghnīsurāḥ 32
atha surā vakṣyāmaḥ—śiṃśapākhadirayoḥ sāramādāyotpāṭya cottamāraṇībrāhmīkośātakīstatsarvamekataḥ kaṣāyakalpena vipācyodakamādadīta, maṇḍodakārthaṃ kiṇvapiṣṭamabhiṣuṇayāccaṃ yathoktam
evaṃ surā sālasā1rādau, nyagrodhā2dāvāragvadhā3dau ca vidadhyāt
(1) sālasārājakarṇakhadirakadarakālaskandhakramukabhūrja meṣaśṛṅgī tiniśacandanakucandana śiṃśapāśirīṣāsanadhavārju na tālaśākanaktamālapūtīkāśvakarṇāgurūṇi kālosaketi
sālasārādirityeṣa gaṇaḥ kuṣṭhavināśanaḥ
meha pāṇḍvāmayaharaḥ kaphamedoviśoṣaṇaḥ
(2) nyagrodhodumbarāśvatthaplakṣamadhūkakapītanakakubhāmrakośāmracorakapatra jambūdvayapiyālamadhukarohiṇīvañjula kadambabadarītindukīsallakīrodhrasāvararodhrapalāśā nandīvṛkṣaśceti
nyagrodhādirgaṇo vraṇyaḥ saṃgrāhībhagnasādhakaḥ
raktapittaharo dāhamedoghno yonidoṣahṛt
(3) āragvadhamadanagopaghoṇṭā kaṇṭakī kuṭajapāṭhā pāṭalāmūrvendrayavasaptaparṇa nimbakuraṇṭakadāsī kuraṇṭakaguḍūcī citraka
śārṅgeṣṭākarañjadvaya paṭolakirātatiktāni suṣavī ceti
āragvadhādirityeṣa gaṇaḥ śleṣmaviṣāvahaḥ
mehakuṣṭhajvaravamīkaṇḍūghno vraṇaśodhanaḥ
(4) sālasārādigaṇa—sāla, vijayasāra, khaira, sapheda
lesadāra ho jātī hai, śothako baiṭhāne va vraṇa pakānemeṃ isakā
prabhāva adbhuta hai ), supārī, bhojapatra, meḍhāsīṃgī, tiniśa, candana,
lāla candana, sīsama, sirasa, asana, dhau, arjuna, tār̤a, sāgauna,
karaṃjavā, ḍaharakaraṃjavā, aśvakarṇa (sālakā bheda=latāśāla )
sālasārādigaṇa kuṣṭha, prameha, pāṇḍu, kapha aura medorogako naṣṭa
karatā hai | ( suśruta sūtrasthāna 38 vāṃ adhyāya )
(5) nyagrodhādigaṇa—bar̤a, gūlara, pīpala (vṛkṣa) pilakhana, mulahaṭī, ambār̤ā, arjuna, jaṃgalī āma, gaṭhivana (corakasthauṇeyaka-granthi parṇake hī bheda haiṃ—dekhiye kaiyadeva nighaṇṭu 303
aṃka pṛ0 265 ko ṭippaṇī ), tejapāta, jāmuna, jamoyā (choṭī
jāmuna ), cirauṃjī, mahuā, kuṭakī, jalabeṃta, kadamba, bera, teṃdū,
salaī (lobhānakā vṛkṣa) lodha, paṭhānīlodha, bhilāvā, ḍhāka
nyagrodhādigaṇa vraṇanāśaka, saṃgrāhī, bhagnasandhānaka, raktapitta
nāśaka, dāha aura medako naṣṭa karanevālā tathā yoni doṣoṃko
miṭānevālā hai | ( suśruta sūtrasthāna 38 vāṃ adhyāya )
(6) āragvadhādigaṇa—amalatāsa, mainaphala, jhaḍaverī,
(1) kūṣmāṇḍāsava 33
grantha saṃketa:—gadanigraha āsavādhikāra
kūṣmāṇḍaṃ jarjarīkṛtya rasamādāya yatnataḥ
droṇaṃ, guḍārdhaṃ dātavyaṃ, cūrṇameṣāṃ viniḥkṣipet