The Compendium of Kāśyapa 5.9.37
Kāśyapasaṃhitā (Vṛddhajīvakīyatantra) 5.9.37
- Language
- Sanskrit
5.9.37
yadi tu snihyamānasya vātagulmo na śāmyati
hitamāsthāpanaṃ tasya tathaivāpyanuvāsanam
kṣīrānupānāmabhayāṃ saguḍāṃ saṃprayojayet
If, however, the vāta-gulma does not subside in one undergoing unction, / non-unctuous enema is beneficial for him, as is unctuous enema; / one should administer chebulic myrobalan with jaggery, followed by a drink of milk.
5.9.37.p1
gulmināṃ baddhavarcānāṃ --kuṣṭhacikitsitādhyāyaḥ
5.9.37.p2
svedo vā'tikharatvamaṅgānāmatiślakṣṇatā vā vaivarṇyaṃ
5.9.37.p3
raukṣyaṃ lomaharṣaḥ pipāsā gauravaṃ rāgo daurbalyaṃ vepathuḥ
5.9.37.p4
piḍakāruṣāṃ saṃbhavaścātivedanā ca kṣatavisarpaṇamiti
5.9.37.p5
tata ūrdhvamakriyāvatāṃ kuṣṭhāni jāyante | tatra śyāvāruṇaśūlakaṇḍūcimicimakharatvapāruṣyasaṃstambhāyāmairvātottarāṇi vidyāt dāhavedanājvaraviḍbhedoṣāyanapākasrāvakoṭhānikarṇā kṣiprotthānaiḥ śītamadhurakaṣāyasarpiranuśayaiśca pittottarāṇi vidyāt śvetapāṇḍughanotsedhagurustaimityastambhamahāparigrahāgnisādaiḥ śītāditarānuśayaiḥ kaphottarāṇi vidyāt vyāviddharūpabahusphuṭitaparisrāvakṛmidāharujopetaśarīrāvayavapātanamaśucivigandhiśothabahulamanekopadravaṃ sānnipātikaṃ
5.9.37.p6
raktatvāt kākaṇamityucyate | dvidoṣajānītarāṇi tānyanuvyākhyāmaḥ
5.9.37.p7
-- vātottare kapālakuṣṭhaṃ pittottare tvaudumbaraṃ kaphottare maṇḍalakuṣṭhaṃ
5.9.37.p8
vātapaittikamṛṣyajihve pittaślaiṣmikaṃ pauṇḍarīkaṃ sidhmaṃ ca iti
5.9.37.p9
samāsalakṣaṇam | vistaratastvaṣṭādaśa kuṣṭhāni tānyanuvyākhyāsyāmaḥ--sidhmaṃ ca vicarcikā ca pāmā ca dadruśca kiṭibhaṃ ca kapālaṃ
5.9.37.p10
ca sthūlāruṣkaṃ ca maṇḍalakuṣṭhaṃ ca viṣajaṃ ceti nava sādhyāni pauṇḍarīkaṃ
5.9.37.p11
ca śvitraṃ ca ṛṣyajihve ca śatāruṣkaṃ caudumbaraṃ ca kākaṇaṃ ca carmadalaṃ
5.9.37.p12
caikakuṣṭhaṃ ca vipādikā ceti navāsādhyāni | sarvaṃ tu kuṣṭhaṃ tvaṅmāṃsarudhiralasīkāśrayaṃ sparśaghnaṃ ceti vardhamāna ca vairūpyakaraṃ bhavati
5.9.37.p13
tattu rajodhvastamalābuvāraṇapuṣpīpuṣpasadṛśaṃ sidhmaṃ śyāmalohitavraṇavedanāsrāvapākavatī vicarcikā kaṇḍūtodapākasrāvāruṣmatī
5.9.37.p14
pāmā raukṣyakaṇḍūdāhasrāvavanti maṇḍalāni vṛddhimanti dadruḥ kṛṣṇaśyāvāruṇakharaparuṣasrāvavṛddhimanti gurūṇi praśāntāni ca punaḥ punarutpadyante kiṭibhāni kṛṣṇakharaparuṣamalinamanekasaṃsthānamaṇḍalaṃ
5.9.37.p15
maṇḍūlamṛtusandhiṣūṣṇe cātibādhate kapālākṛti kapālaṃ picchāsrāvavedanādāhakaṇḍūtodajvaravaisarpamahābraṇaparigrahaṃ mṛdukharanibhaṃ mahāruṣkaṃ maṇḍalairbandhujīvakusumopamairdāhakaṇḍūvedanāsrāvavadbhirmaṇḍalakuṣṭhaṃ lūtākīṭapataṅgasarpadaśanadaṣṭamupekṣitaṃ vyabhicāreṇa kharībhavati kṛcchrasādhyaṃ viṣajaṃ mahāśayasamutsedhaṃ jātaṃ cirādbhedi puṇḍarīkapalāśavarṇaṃ pauṇḍarīkaṃ śvetabhāvācchvitraṃ pañcavidhamuttaratropadekṣyāmaḥ
5.9.37.p16
ṛṣyajihvopamaṃ pāruṣyavaivarṇyagauravarṇavilkedairṛṣyajihve nīlalohitapītāsitairanekairarudbhiḥ kharaiḥ srāvibhirupadrutaṃ śatāruṣkaṃ pakvodumbaraphalasadṛśamasrāvi jaḍamanekamaudumbaraṃ vyākhyātaṃ kākaṇaṃ
5.9.37.p17
hasticarmasadṛśaṃ kharaṃ vṛddhimaccarmadalaṃ vaisarpodbhavaṃ nityavisarpi srāvavedanākrimimadekakuṣṭhaṃ pāṇipādāṅguṣṭhauṣṭhajaṅghādaṇḍadeśeṣusphuṭitasrāvivedanāvatīmavipākinīṃ vipādikāṃ vidyāt | sarvarogāścaiva
5.9.37.p18
mohādupekṣyamāṇā asādhyatāṃ yānti asādhyāstvāśu nṛṇāṃ ghnanti
5.9.37.p19
tasmādātmahitāyāśu prayateta | kuṣṭheṣvādau vātottareṣu ghṛtācchapānamanekaśo maṇḍāntaritaṃ praśasyate tiktasarpiṣa itarottarayoḥ vamanavirecanāsthāpana --mūtrakṛcchracikitsitādhyāyaḥ
5.9.37.p20
--kaṭīskandhātidharaṇāt pittaṃ kruddhaṃ kaphānilau
5.9.37.p21
anusṛtya yadā bastiṃ dūṣayanti tadāśrayāḥ
5.9.37.p22
mūtrakṛcchraṃ tadā jantordāruṇaṃ saṃpravartate
5.9.37.p23
saphenamalpamaruṇaṃ kālaṃ vā śūlasaṃtatam
5.9.37.p24
mūtramānaddhavarcastvaṃ vātāghātasya lakṣaṇam
5.9.37.p25
sadāhavedanaṃ pītamatyuṣṇaṃ bāṣpasaṃhitam
5.9.37.p26
svidyamānamukho mūtraṃ kurute paittike śiśuḥ
5.9.37.p27
bahulaṃ kurute mūtramalpabādhaṃ sitaṃ ghanam
5.9.37.p28
bastigauravaśothau ca mūtrāghāte kaphātmake
5.9.37.p29
dvandvajaṃ dvandvarūpebhyaḥ sarvebhyaḥ sānnipātikam
5.9.37.p30
raktajaṃ pittavajjñeyaṃ saraktasya ca mūtraṇāt
5.9.37.p31
viśeṣāḥ sannipātotthe mūrcchābhramavilāpakāḥ
5.9.37.p32
sarveṣu kārśyamaratiraruciḥ sānavasthitiḥ
5.9.37.p33
tṛṣṇāśūlaviṣādātista eva syurupadravāḥ
5.9.37.p34
cirāt pramehāḥ kupyanti sadyaḥ kṛcchrāṇi dehinām
5.9.37.p35
viśeṣaḥ kṛcchramehānāṃ kṛcchre dāho'ti cendriye
5.9.37.p36
kucchrāṇyāśu nivartante pramehāstu prasaṅginaḥ
5.9.37.p37
pittaprāyāṇi kṛcchrāṇi vātasthānāśrayāṇi ca
5.9.37.p38
tasmātsāmānyayogena cikitsā hyupadekṣyate
5.9.37.p39
śaramūlāni niṣkvāthya śītaṃ pūtaṃ ca tajjalam
5.9.37.p40
śarkarāmadhusaṃyuktaṃ pibet kṛcchropaśāntaye
5.9.37.p41
madhukaṃ śaramūlaṃ ca triphalā sitavārikā
5.9.37.p42
śṛtaṃ saśarkarākṣaudraṃ mūtrakṛcchranivāraṇam
5.9.37.p43
tārṇasya pañcamūlasya rasaṃ niṣkvāthya pāyayet
5.9.37.p44
śarkarākṣaudrasaṃyuktaṃ sarvakṛcchranivāraṇam
5.9.37.p45
śatāvarī pṛthakparṇī kulatthabadarāṇi ca
5.9.37.p46
śarkarāmadhusaṃyukto leho mūtragrahāpahaḥ
5.9.37.p47
viparītaṃ pramehebhyo mūtrakṛcchreṣu kalpayet
5.9.37.p48
auṣadhaṃ pānamannaṃ ca susnigdhaṃ mṛdu śodhayet
5.9.37.p49
madhurāṇīkṣuvikṛtīstrapusāni ghṛtaṃ payaḥ
5.9.37.p50
seveta varjayennityaṃ yat saṃgrāhi vidāhi ca
5.9.37.p51
ūṣako'tha bṛhatyau dve śvadaṃṣṭrā vasukāvubhau
5.9.37.p52
śṛṅgaveraṃ yavāścaiva darbho vṛkṣādanī balā
5.9.37.p53
pippalī taiḥ śṛtaṃ kṣīraṃ ghṛtamātrādimūrcchitam
5.9.37.p54
sarakte pāyayetkṛcchre kṣiprametena sidhyati
5.9.37.p55
kanīyasīṃ pañcamūlīṃ kulatthaṃ badarāṇi ca
5.9.37.p56
śarkarāmadhusaṃyukto leho mūtragrahe hitaḥ
5.9.37.p57
sasaindhavo rasaḥ kāryo mūtrāghāte ghṛtāyutaḥ
5.9.37.p58
satārṇapañcamūlo vā rāsnāgokṣurakeṇa vā
5.9.37.p59
dvau karañjau nigarbhā ca kārpāso madhuśigrukaḥ
5.9.37.p60
śvadaṃṣṭrā vasukau dvau ca mṛṇālaṃ cotpalāni ca
5.9.37.p61
pippalyaḥ saindhavaṃ caiva sūkṣmailā maricāni ca
5.9.37.p62
etaiḥ siddhāṃ pibedbālo yavāgūṃ sasuvarcalām
5.9.37.p63
etairevauṣadhairlehaṃ śarkarāmadhusaṃyutam
5.9.37.p64
prayuñjīta ghṛtaṃ caiva pakvaṃ kṛcchranivāraṇam
5.9.37.p65
kanīyasī pañcamūlī pañcakolayavaiḥ saha
5.9.37.p66
kulatthamadhuśigrūṇi kāryaśca satilo bhavet
5.9.37.p67
mandasneho rasastveṣa sauvarcalayuto bhavet
5.9.37.p68
mūtrāghāte prayoktavyaḥ śarkarāsu viśeṣataḥ
5.9.37.p69
ekatridoṣajaiḥ kṛcchraiḥ śarkarāstulyalakṣaṇāḥ
5.9.37.p70
suvarṇacūrṇasadṛśāstathā sarṣapasannibhāḥ
5.9.37.p71
rocaneva gavāṃ pitte saṃbhavantyanilātmanām
5.9.37.p72
vātenonmathitaṃ mūtraṃ khajitaṃ pāpakarmaṇām
5.9.37.p73
śarkarāḥ syurvivṛddhāstā aśmaryaḥ saṃbhavantyatha
5.9.37.p74
tadetallakṣaṇaṃ tāsāṃ nityameva tu vedanā
5.9.37.p75
śarkarā sahamūtreṇa nirdhāvatyapi kasyacit
5.9.37.p76
śalyavatyaśmarī bastau vardhamānā'vatiṣṭhate
5.9.37.p77
kṣīyate kṣīyamāṇasya puṣyamāṇasya puṣyati
5.9.37.p78
tasmānna nityaṃ rujati tasyoddharaṇamiṣyate
5.9.37.p79
aśmaryuddharaṇaṃ tīkṣṇamauṣadhaṃ srota īraṇam
5.9.37.p80
sāhasādatibāleṣu sarvaṃ necchati kaśyapaḥ
5.9.37.p81
iti ha smāha bhagavān kaśyapaḥ iti cikitsāsthāne mūtrakṛcchracikitsitādhyāyaḥ
Thus ends the chapter on the treatment of dysuria in the Section on Therapeutics.
Translations (1)
- English (machine translation) — English, machine translation