Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Kāśyapa 7.8.31

Kāśyapasaṃhitā (Vṛddhajīvakīyatantra) 7.8.31

Language
Sanskrit

7.8.31

vidhuphalgū ca tau nāmnā sannipātāvudāhṛtau
śleṣmānilādhiko yasya sannipātaḥ prakupyati

Those two sannipātas are called by name Vidhu and Phalgu. / In one whose sannipāta is provoked with predominance of kapha and wind:

English (machine translation) (machine translation)

7.8.31.p1

---sannipātaḥ sudāruṇaḥ

7.8.31.p2

vātapittādhika sannipāta--vibhu

7.8.31.p3

pittaśleṣmādhika sannipāta -- phalgu

7.8.31.p4

kaphavātādhika sannipāta -- makarī

7.8.31.p5

vātādhika sannipāta -- visphāraka

7.8.31.p6

pittādhika sannipāta -- śīghrakārī

7.8.31.p7

śleṣmādhika sannipāta -- ulvaṇa

7.8.31.p8

hīnābhivṛddhamadhyaistu sannipāto yadā bhavet

7.8.31.p9

tasya rogāsta evoktā yathādoṣabalāśrayāt

7.8.31.p10

sarvasrotobhavaṃ tvasya raktapittaṃ prakupyati

7.8.31.p11

visphoṭairagnidagdhābhaiścīyate ca samantataḥ

7.8.31.p12

hṛdayodaramantraṃ ca yakṛtplīhā'tha phupphusam

7.8.31.p13

pacyate'ntaḥ śarīrasthamūrdhvādhaḥ pūyameti ca

7.8.31.p14

śīrṇadantaśca mṛtyuśca tasyāpyetadviśeṣaṇam

7.8.31.p15

madhyābhivṛddhahīnaistu sannipāto yadā bhavet

7.8.31.p16

tasya rogāsta evoktā yathādoṣabalāśrayāt

7.8.31.p17

stabdhāṅgaḥ stabdhadṛṣṭiśca sa tu śete hato yathā

7.8.31.p18

viricyate'timātraṃ ca purīṣaṃ bahvanaśnataḥ

7.8.31.p19

sarveṣāṃ srotasāṃ pāka etadatra viśeṣaṇam

7.8.31.p20

vṛddhabhihīnamadhyaistu sannipāto yadā bhavet

7.8.31.p21

tasya rogāsta evoktā yathādoṣabalāśrayāt

7.8.31.p22

jṛmbhāprajāgarāyāmavipralāpaśirorujaḥ

7.8.31.p23

manyāstambhena mṛtyuśca tasyāpyetadviśeṣaṇam

7.8.31.p24

eṣāṃ trayāṇāṃ nāmāni yāmyakrakacapākalāḥ

7.8.31.p25

samairdoṣaiḥ prakupitaṃ sannipātaṃ nibodha me

7.8.31.p26

trayāṇāmatra doṣāṇāṃ sarvarūpāṇi lakṣayet

7.8.31.p27

tridaṇḍavat samabalānyatho āhustripādavat

7.8.31.p28

yāni jvaracikitsāyāṃ rūpāṇyuktāni tāni ca

7.8.31.p29

kūṭapākala ityeṣa sannipātaḥ sudāruṇaḥ

7.8.31.p30

vyādhibhyo dāruṇebhyaśca vajraśastrāgnito yadā

7.8.31.p31

sadyo hantā mahāvyādhirjāyate kūṭapākalaḥ

7.8.31.p32

kūṭapākalavigrasto na śṛṇoti na paśyati

7.8.31.p33

na spandate na bravīti nābhiṣṭauti na nindati

7.8.31.p34

kevalocchvāsaparamaḥ stabdhāṅgaḥ stabdhalocanaḥ

7.8.31.p35

trirātraṃ paramaṃ tasya jantorbhavati jīvitam

7.8.31.p36

tadavasthaṃ tu taṃ dṛṣṭvā mūḍho vyābhāṣate janaḥ

7.8.31.p37

dharṣito rakṣasā nūnamavelāyāṃ caranniśi

7.8.31.p38

anvayaṃ bruvate caike yakṣiṇyā brahmarākṣasaiḥ

7.8.31.p39

piśācairguhyakaiścaiva tathā'nye viṣayojitam

7.8.31.p40

ākruṣṭamabhiśaptaṃ ca tathā'nye mastakāhatam

7.8.31.p41

kuladevārcāvihataṃ dharṣitaṃ gṛhadaivataiḥ

7.8.31.p42

nakṣatrapīḍāmapare garakarmāṇi cāpare

7.8.31.p43

vadanti sannipātaṃ tu bhiṣajaḥ kūṭapākalam

7.8.31.p44

sadyaḥ svasthasya yugapadyadā kupyanti te trayaḥ

7.8.31.p45

tadā nirvartate dehe piḍakā viṣasaṃjñitā

7.8.31.p46

viruddhabhojanāt kālāt pariṇāmācca karmaṇām

7.8.31.p47

prakupyatyanilaḥ śīghraṃ so'syāgnimupahantyanu

7.8.31.p48

tasyopahatakāyāgneḥ pūrvavat pibato'śnataḥ

7.8.31.p49

kaphībhavati bhūyiṣṭhaṃ yadādatte caturvidham

7.8.31.p50

taṃ kaphaṃ vāyurādāya srotāṃsyasya vidhāvati

7.8.31.p51

tasya srotāṃsi sarvāṇi sūkṣmāṇi ca mahānti ca

7.8.31.p52

pūrayitvā pidhāyāste saṃruddhaḥ pavanastataḥ

7.8.31.p53

pittaṃ prakopayatyasya tat pittaṃ māruteritam

7.8.31.p54

sarvataḥ śleṣmaṇā ruddhamanyonyamithunāśrayāt

7.8.31.p55

jvaraṃ hṛllāsamaruciṃ parvabhedaṃ visūcikām

7.8.31.p56

rogān nānāvidhāṃścānyān kurvanmṛdnāti dehinam

7.8.31.p57

prakṛtervā viparyāsāt prakṛtyā vā prakupyati

7.8.31.p58

yathā yathodbalatvaṃ vā prāpnuvanti gadādhipāḥ

7.8.31.p59

tathaikadvyudbalānāhurhīnamadhyādhikānapi

7.8.31.p60

kūṭasthe tu samairdoṣairjāyate kūṭapākalaḥ

7.8.31.p61

evamete vinirdeśyāḥ sannipātāstrayodaśa

7.8.31.p62

vipannastu raso yo'sya dhāvan yātyanileritaḥ

7.8.31.p63

viṣādaṃ gauravaṃ mūrcchāṃ kuryāccāsyāṅgavedanām

7.8.31.p64

svalakṣaṇeṣu doṣāṇāṃ bhiṣak prājño na vibhramet

7.8.31.p65

udīritā hi saṃsṛṣṭā durbalā ekadoṣajāḥ

7.8.31.p66

sannipāteṣu dāhārtaṃ yaḥ siñcecchītavāriṇā

7.8.31.p67

āturaḥ sa kathaṃ jīvedbhiṣagvā sa kathaṃ bhavet

7.8.31.p68

sannipāteṣu kampantaṃ vilapantaṃ ca yo ghṛtam

7.8.31.p69

pāyayedbhojayedvā'pi tau ca syātāmubhau katham

7.8.31.p70

sannipāteṣu tṛṣyantaṃ pārśvaruktāluśoṣiṇam

7.8.31.p71

yaḥ pāyayejjalaṃ śītaṃ sa mṛtyurnaravigrahaḥ

7.8.31.p72

samudrataraṇaṃ hyetadvadanti bhiṣajo'śmanā

7.8.31.p73

mṛtyunā saha yoddhavyaṃ sannipātaṃ cikitsatā

7.8.31.p74

sannipātārṇave magnaṃ yo'bhyuddharati dehinam

7.8.31.p75

kastena na kṛto dharmaḥ kāṃ ca pūjāṃ sa nārhati

7.8.31.p76

sannipāte samutpanne kimādāvabhyupakramet

7.8.31.p77

etat praśnamataścordhvaṃ cikitsopakramaṃ śṛṇu

7.8.31.p78

saṃmohamatra bhūyiṣṭhaṃ bhiṣajo yāntyaniścitāḥ

7.8.31.p79

agre mūle ca bhaiṣajyaṃ kurvanto ghnanti mānavān

7.8.31.p80

yaṃ doṣamudbalaṃ paśyet sannipāte svalakṣaṇaiḥ

7.8.31.p81

tasyāgre nigrahaṃ kuryādityanyabhiṣajo viduḥ

7.8.31.p82

vṛddhajīvaka naivaṃ tu vayaṃ kurmaścikitsitam

7.8.31.p83

asamyagdarśinaste tu ya evaṃ bhiṣajo viduḥ

7.8.31.p84

śleṣmanigrahamevādau kuryādvyādhau tridoṣaje

7.8.31.p85

niraste śleṣmaṇi hyasya srotaḥsūdghāṭiteṣu ca

7.8.31.p86

lāghavaṃ jāyate sadyastṛṣṇā caivopaśāmyati

7.8.31.p87

śirohṛdayakarṇasya pārśvaruk copaśāmyati

7.8.31.p88

jihvāgurujaḍatvaṃ ca dṛṣṭiścaiva prasīdati

7.8.31.p89

tasmāt punaḥ punaḥ kuryācchleṣmakarṣaṇamauṣadhaiḥ

7.8.31.p90

udīrṇadoṣaṃ prathame divase vāmayennaram

7.8.31.p91

viśoṣitaṃ na vamayedamedhyaṃ hi vamettathā

7.8.31.p92

sarveṣu sannipāteṣu na kṣaudramavacārayet

7.8.31.p93

śītopacāri hi kṣaudraṃ śītaṃ cātra virudhyate

7.8.31.p94

uṣṇopacārī satataṃ sannipātī praśasyate

7.8.31.p95

varjayecca divāsvapnaṃ dhṛti sattvaṃ ca saṃśrayet

7.8.31.p96

laṅghanaṃ svedanaṃ nasyaṃ mardanaṃ kavalagrahaḥ

7.8.31.p97

etānyādau prayuñjīta sannipāteṣu yuktivit

7.8.31.p98

trirātraṃ pañcarātraṃ vā daśarātramathāpi vā

7.8.31.p99

laṅghanaṃ sannipāte tu kuryādvā''rogyadarśanāt

7.8.31.p100

prakāṅkṣā lāghavaṃ glāniḥ svacchatā saṃprasannatā

7.8.31.p101

upadravanivṛttiśca samyaglaṅghitalakṣaṇam

7.8.31.p102

aglānigauravāśraddhāvikṛtiścāviśoṣite

7.8.31.p103

saṃmohakṣāmaśaithilyavātaruk cātilaṅghite

7.8.31.p104

svedādhyāye yathā proktāḥ svedāḥ sarvāṅgikāstathā

7.8.31.p105

taccāsya svedayet prāyo yatra yatrāsya vedanā

7.8.31.p106

kapho hi vāyunā kṣipto viṣṭabdhaḥ pārśvayorhṛdi

7.8.31.p107

kharīkṛtaśca pittena śalyavadbādhate naram

7.8.31.p108

tasyāśuṣkasya līnasya vilagnasya kṛśātmanaḥ

7.8.31.p109

duḥkhanirharaṇaṃ kartuṃ tīkṣṇādanyanna bheṣajāt

7.8.31.p110

tasya tīkṣṇāni nasyāni tīkṣṇāśca kavalagrahāḥ

7.8.31.p111

svedaṃ divājāgaraṇaṃ vidaddhyāt pārśvaśūlinaḥ

7.8.31.p112

mātuluṅgārdrakarasaṃ koṣṇaṃ trilavaṇānvitam

7.8.31.p113

anyadvā siddhivihitaṃ tīkṣṇaṃ nasyaṃ vidhāpayet

7.8.31.p114

tena prabhidyate śleṣmā prasvinnaśca prasicyate

7.8.31.p115

śirohṛdayamanyāsyaṃ dṛṣṭiścāsya prasīdati

7.8.31.p116

pramīlakastāluśoṣaḥ śvāsaḥ kāsaśca śāmyati

7.8.31.p117

punaḥ punaśca nidrāyāṃ kaṭu nasyāñjanaṃ hitam

7.8.31.p118

tīkṣṇairdravyaiḥ salavaṇairmātuluṅgarasadravaiḥ

7.8.31.p119

dravāmlayuktairathavā koṣṇāḥ syuḥ kavalagrahāḥ

7.8.31.p120

ārdrakasvarasopetaṃ saindhavaṃ sakaṭutrikam

7.8.31.p121

ākarṣaṃ dhārayedāsye niṣṭhīvecca punaḥ punaḥ

7.8.31.p122

tenāsya hṛdayaśleṣmā manyāpārśvaśirogalāt

7.8.31.p123

līno vyākṛṣyate śuṣke lāghavaṃ cāsya jāyate

7.8.31.p124

parvabhedo jvaro nidrāśvāsakāsagalāmayāḥ

7.8.31.p125

mukhākṣigauravaṃ jāḍyamutkleśaścopaśāmyati

7.8.31.p126

sakṛddvitricatuḥ kuryād dṛṣṭvā doṣabalābalam

7.8.31.p127

etaddhi paramaṃ prāhurbheṣajaṃ sannipātinaḥ

7.8.31.p128

śleṣmaṇā kṛṣyamāṇasya satataṃ sannipātinaḥ

7.8.31.p129

tṛṣṇā bhavati śuṣkāsyahṛtkaṇṭhagalatālunaḥ

7.8.31.p130

tasya tṛṣṇāpraśamanaṃ pānīyamupadekṣyate

7.8.31.p131

dīpanaṃ kaphavātaghnaṃ tridoṣaghnamathāpi vā

7.8.31.p132

tenāsya pacyate śleṣmā pakvaḥ sthānaṃ vimuñcati

7.8.31.p133

kaphe vimukte ca tato yāti vāto'nulomatām

7.8.31.p134

kaphānilānulomyena pittamalpabalīkṛtam

7.8.31.p135

sucikitsyaṃ bhavatyasya tasya hyanubalaḥ kaphaḥ

7.8.31.p136

athainaṃ laṅghitaṃ jñātvā svalpābādhaṃ prakāṅkṣitam

7.8.31.p137

dīpanīyodake siddhāṃ peyāmasyopahārayet

7.8.31.p138

śālīnāṃ ṣaṣṭikānāṃ vā purāṇānāṃ tu taṇḍulaiḥ

7.8.31.p139

bhṛṣṭaistriḥ prasrutā rūkṣā sukhoṣṇā lavaṇairyutā

7.8.31.p140

śasyate nātibahalā nacainaṃ bahu bhojayet

7.8.31.p141

sa cejjīryatyavighnena taṃ vidyājjīvitaṃ naram

7.8.31.p142

mudgamaṇḍastu tatraiva toye śleṣmādhike hitaḥ

7.8.31.p143

sahārdrakaḥ samaricaḥ sasauvarcalasaindhavaḥ

7.8.31.p144

mṛdvīkāṃ bhakṣayitvā'gre śarkarākṣaudrasaṃyutām

7.8.31.p145

pittādhike ca sasitāṃ peyāmevāvacārayet

7.8.31.p146

na tu snehānnapānaṃ vā gurūṇyanyāni vā bhiṣak

7.8.31.p147

bhojayet saṃnipāteṣu taddhyasya viṣabhojanam

7.8.31.p148

peyāmarocakārtāya bhiṣagdadyāt sadāḍimām

7.8.31.p149

nātyuṣṇāṃ nātilavaṇāṃ phalāmlāṃ yūṣameva vā

7.8.31.p150

pradoṣe bhojayeccainaṃ bhuktamātre yathā svapet

7.8.31.p151

gupte nivāte'gnimati sukhaprāvaraṇāstṛte

7.8.31.p152

saptāhaṃ bhojayeccainamannavṛddhyā'lpamalpaśaḥ

7.8.31.p153

tato virasikāṃ dadyāttakradāḍimasādhitām

7.8.31.p154

yathādoṣaṃ kaṣāyāṃśca sannipātajvarāpahān

7.8.31.p155

samyakpariṇate cānne vidaddhyājjāṅgalaṃ rasam

7.8.31.p156

rūkṣoṣṇavyoṣalavaṇaṃ tena vā tryahamāśayet

7.8.31.p157

tato badaramātrastu sa rasastryahamiyyate

7.8.31.p158

daśamūlādiniryūhe lāvādyādānasaṃskṛtaḥ

7.8.31.p159

vyaktāmlalavaṇasneho rasaḥ syādanilottare

7.8.31.p160

sarpiṣā mudganiryūhaḥ pratyādānena saṃskṛtaḥ

7.8.31.p161

mandasnehāmlalavaṇaḥ kāryaḥ pittottare gade

7.8.31.p162

tathā kulatthaniryūhe śaśādyādānasaṃskṛtaḥ

7.8.31.p163

sabālamūlakavyoṣaḥ kiñcitsnehaḥ kaphottare

7.8.31.p164

jātaprāṇaṃ tu dṛṣṭvainamīṣadrogāvalambitam

7.8.31.p165

visraṃsanena mṛdunā''bhojya snigdhaṃ virecayet

7.8.31.p166

doṣaśeṣaṃ tu taddhyasya viriktasyopaśāmyati

7.8.31.p167

iti kramaḥ samuddiṣṭaḥ kaṣāyānapi me śṛṇu

7.8.31.p168

pippalīpippalīmūlacavyacitrakanāgaram

7.8.31.p169

dīpanīyaḥ smṛto vargaḥ kaphānilagadāpahaḥ

7.8.31.p170

rocano dīpano hṛdyo laghuḥ sāṃgrāhikaḥ paraḥ

7.8.31.p171

śaṭīpauṣkarapippalyo bṛhatī kaṇṭakārikā

7.8.31.p172

śuṇṭhī karkaṭakī bhārgī durālambhā yavānikā

7.8.31.p173

śūlānāhavibandhaghnaṃ śaṭyādyaṃ kaphavātanut

7.8.31.p174

mustaparpaṭakośīradevadārumahauṣadham

7.8.31.p175

triphalā sadurālambhā nīlī kampillakastrivṛt

7.8.31.p176

kirātatiktakaṃ pāṭhā vacā kaṭukarohiṇī

7.8.31.p177

madhukaṃ pippalīmūlaṃ mustādyo gaṇa ucyate

7.8.31.p178

saṃśodhanaḥ saṃśamanastridoṣaghno'gnidīpanaḥ

7.8.31.p179

aṣṭādaśāṅgamudakametadvā syāt sapārvatam

7.8.31.p180

pittottare sannipāte praśastaṃ tīrthakartṛbhiḥ

7.8.31.p181

dīpanaṃ pañcamūlaṃ vā śaṭyādyaṃ vā prakalpitam

7.8.31.p182

sapañcadaśamūlaṃ vā śṛtaṃ peyaṃ laghūdakam

7.8.31.p183

sukhoṣṇaṃ vā bhṛśoṣṇaṃ vā dṛṣṭvā doṣabalābalam

7.8.31.p184

pārvatyāḥ pañcamūlyā vā śṛtaṃ toyaṃ sadīpanam

7.8.31.p185

samustakaṃ parpaṭakamathavā sadurālabham

7.8.31.p186

peyaṃ pittottare vyādhau koṣṇaṃ sarvaṃ ca śasyate

7.8.31.p187

pippalyādirvacādāruvayasthāsaranvitaḥ

7.8.31.p188

peyaḥ kaphottare sāme sahiṅgukṣārasaindhavaḥ

7.8.31.p189

doṣāstenāśu pacyante vibandhaścopaśāmyati

7.8.31.p190

abhayā kaṭphalaṃ bhārgī bhūtīkaṃ devadāru ca

7.8.31.p191

vacā parpaṭakaṃ mustaṃ dhānyakaṃ viśvabheṣajam

7.8.31.p192

sahiṅgamākṣikaḥ peyo vyādhau vātakaphottare

7.8.31.p193

durālabhā vacā dāru pippalī bhadrarohiṇī

7.8.31.p194

mahauṣadhaṃ karkaṭakī bṛhatī kaṇṭakārikā

7.8.31.p195

kvāthaḥ salavaṇaḥ peyaḥ sannipātajvarāpahaḥ

7.8.31.p196

triphalā rohiṇī nimbaṃ paṭolaṃ kaṭukatrayam

7.8.31.p197

pāṭhā guḍūcī vetrāgraṃ saptaparṇaṃ savatsakam

7.8.31.p198

kirātatiktakaṃ mustā vacā cetyekataḥ śṛtam

7.8.31.p199

kaphottaraṃ nihantyetat pānādagniṃ ca dīpayet

First 200 of 284 passages. Read on

Translations (1)

Linked texts (2)