The Compendium of Kāśyapa 7.8.31
Kāśyapasaṃhitā (Vṛddhajīvakīyatantra) 7.8.31
- Language
- Sanskrit
7.8.31
vidhuphalgū ca tau nāmnā sannipātāvudāhṛtau
śleṣmānilādhiko yasya sannipātaḥ prakupyati
Those two sannipātas are called by name Vidhu and Phalgu. / In one whose sannipāta is provoked with predominance of kapha and wind:
7.8.31.p1
---sannipātaḥ sudāruṇaḥ
7.8.31.p2
vātapittādhika sannipāta--vibhu
7.8.31.p3
pittaśleṣmādhika sannipāta -- phalgu
7.8.31.p4
kaphavātādhika sannipāta -- makarī
7.8.31.p5
vātādhika sannipāta -- visphāraka
7.8.31.p6
pittādhika sannipāta -- śīghrakārī
7.8.31.p7
śleṣmādhika sannipāta -- ulvaṇa
7.8.31.p8
hīnābhivṛddhamadhyaistu sannipāto yadā bhavet
7.8.31.p9
tasya rogāsta evoktā yathādoṣabalāśrayāt
7.8.31.p10
sarvasrotobhavaṃ tvasya raktapittaṃ prakupyati
7.8.31.p11
visphoṭairagnidagdhābhaiścīyate ca samantataḥ
7.8.31.p12
hṛdayodaramantraṃ ca yakṛtplīhā'tha phupphusam
7.8.31.p13
pacyate'ntaḥ śarīrasthamūrdhvādhaḥ pūyameti ca
7.8.31.p14
śīrṇadantaśca mṛtyuśca tasyāpyetadviśeṣaṇam
7.8.31.p15
madhyābhivṛddhahīnaistu sannipāto yadā bhavet
7.8.31.p16
tasya rogāsta evoktā yathādoṣabalāśrayāt
7.8.31.p17
stabdhāṅgaḥ stabdhadṛṣṭiśca sa tu śete hato yathā
7.8.31.p18
viricyate'timātraṃ ca purīṣaṃ bahvanaśnataḥ
7.8.31.p19
sarveṣāṃ srotasāṃ pāka etadatra viśeṣaṇam
7.8.31.p20
vṛddhabhihīnamadhyaistu sannipāto yadā bhavet
7.8.31.p21
tasya rogāsta evoktā yathādoṣabalāśrayāt
7.8.31.p22
jṛmbhāprajāgarāyāmavipralāpaśirorujaḥ
7.8.31.p23
manyāstambhena mṛtyuśca tasyāpyetadviśeṣaṇam
7.8.31.p24
eṣāṃ trayāṇāṃ nāmāni yāmyakrakacapākalāḥ
7.8.31.p25
samairdoṣaiḥ prakupitaṃ sannipātaṃ nibodha me
7.8.31.p26
trayāṇāmatra doṣāṇāṃ sarvarūpāṇi lakṣayet
7.8.31.p27
tridaṇḍavat samabalānyatho āhustripādavat
7.8.31.p28
yāni jvaracikitsāyāṃ rūpāṇyuktāni tāni ca
7.8.31.p29
kūṭapākala ityeṣa sannipātaḥ sudāruṇaḥ
7.8.31.p30
vyādhibhyo dāruṇebhyaśca vajraśastrāgnito yadā
7.8.31.p31
sadyo hantā mahāvyādhirjāyate kūṭapākalaḥ
7.8.31.p32
kūṭapākalavigrasto na śṛṇoti na paśyati
7.8.31.p33
na spandate na bravīti nābhiṣṭauti na nindati
7.8.31.p34
kevalocchvāsaparamaḥ stabdhāṅgaḥ stabdhalocanaḥ
7.8.31.p35
trirātraṃ paramaṃ tasya jantorbhavati jīvitam
7.8.31.p36
tadavasthaṃ tu taṃ dṛṣṭvā mūḍho vyābhāṣate janaḥ
7.8.31.p37
dharṣito rakṣasā nūnamavelāyāṃ caranniśi
7.8.31.p38
anvayaṃ bruvate caike yakṣiṇyā brahmarākṣasaiḥ
7.8.31.p39
piśācairguhyakaiścaiva tathā'nye viṣayojitam
7.8.31.p40
ākruṣṭamabhiśaptaṃ ca tathā'nye mastakāhatam
7.8.31.p41
kuladevārcāvihataṃ dharṣitaṃ gṛhadaivataiḥ
7.8.31.p42
nakṣatrapīḍāmapare garakarmāṇi cāpare
7.8.31.p43
vadanti sannipātaṃ tu bhiṣajaḥ kūṭapākalam
7.8.31.p44
sadyaḥ svasthasya yugapadyadā kupyanti te trayaḥ
7.8.31.p45
tadā nirvartate dehe piḍakā viṣasaṃjñitā
7.8.31.p46
viruddhabhojanāt kālāt pariṇāmācca karmaṇām
7.8.31.p47
prakupyatyanilaḥ śīghraṃ so'syāgnimupahantyanu
7.8.31.p48
tasyopahatakāyāgneḥ pūrvavat pibato'śnataḥ
7.8.31.p49
kaphībhavati bhūyiṣṭhaṃ yadādatte caturvidham
7.8.31.p50
taṃ kaphaṃ vāyurādāya srotāṃsyasya vidhāvati
7.8.31.p51
tasya srotāṃsi sarvāṇi sūkṣmāṇi ca mahānti ca
7.8.31.p52
pūrayitvā pidhāyāste saṃruddhaḥ pavanastataḥ
7.8.31.p53
pittaṃ prakopayatyasya tat pittaṃ māruteritam
7.8.31.p54
sarvataḥ śleṣmaṇā ruddhamanyonyamithunāśrayāt
7.8.31.p55
jvaraṃ hṛllāsamaruciṃ parvabhedaṃ visūcikām
7.8.31.p56
rogān nānāvidhāṃścānyān kurvanmṛdnāti dehinam
7.8.31.p57
prakṛtervā viparyāsāt prakṛtyā vā prakupyati
7.8.31.p58
yathā yathodbalatvaṃ vā prāpnuvanti gadādhipāḥ
7.8.31.p59
tathaikadvyudbalānāhurhīnamadhyādhikānapi
7.8.31.p60
kūṭasthe tu samairdoṣairjāyate kūṭapākalaḥ
7.8.31.p61
evamete vinirdeśyāḥ sannipātāstrayodaśa
7.8.31.p62
vipannastu raso yo'sya dhāvan yātyanileritaḥ
7.8.31.p63
viṣādaṃ gauravaṃ mūrcchāṃ kuryāccāsyāṅgavedanām
7.8.31.p64
svalakṣaṇeṣu doṣāṇāṃ bhiṣak prājño na vibhramet
7.8.31.p65
udīritā hi saṃsṛṣṭā durbalā ekadoṣajāḥ
7.8.31.p66
sannipāteṣu dāhārtaṃ yaḥ siñcecchītavāriṇā
7.8.31.p67
āturaḥ sa kathaṃ jīvedbhiṣagvā sa kathaṃ bhavet
7.8.31.p68
sannipāteṣu kampantaṃ vilapantaṃ ca yo ghṛtam
7.8.31.p69
pāyayedbhojayedvā'pi tau ca syātāmubhau katham
7.8.31.p70
sannipāteṣu tṛṣyantaṃ pārśvaruktāluśoṣiṇam
7.8.31.p71
yaḥ pāyayejjalaṃ śītaṃ sa mṛtyurnaravigrahaḥ
7.8.31.p72
samudrataraṇaṃ hyetadvadanti bhiṣajo'śmanā
7.8.31.p73
mṛtyunā saha yoddhavyaṃ sannipātaṃ cikitsatā
7.8.31.p74
sannipātārṇave magnaṃ yo'bhyuddharati dehinam
7.8.31.p75
kastena na kṛto dharmaḥ kāṃ ca pūjāṃ sa nārhati
7.8.31.p76
sannipāte samutpanne kimādāvabhyupakramet
7.8.31.p77
etat praśnamataścordhvaṃ cikitsopakramaṃ śṛṇu
7.8.31.p78
saṃmohamatra bhūyiṣṭhaṃ bhiṣajo yāntyaniścitāḥ
7.8.31.p79
agre mūle ca bhaiṣajyaṃ kurvanto ghnanti mānavān
7.8.31.p80
yaṃ doṣamudbalaṃ paśyet sannipāte svalakṣaṇaiḥ
7.8.31.p81
tasyāgre nigrahaṃ kuryādityanyabhiṣajo viduḥ
7.8.31.p82
vṛddhajīvaka naivaṃ tu vayaṃ kurmaścikitsitam
7.8.31.p83
asamyagdarśinaste tu ya evaṃ bhiṣajo viduḥ
7.8.31.p84
śleṣmanigrahamevādau kuryādvyādhau tridoṣaje
7.8.31.p85
niraste śleṣmaṇi hyasya srotaḥsūdghāṭiteṣu ca
7.8.31.p86
lāghavaṃ jāyate sadyastṛṣṇā caivopaśāmyati
7.8.31.p87
śirohṛdayakarṇasya pārśvaruk copaśāmyati
7.8.31.p88
jihvāgurujaḍatvaṃ ca dṛṣṭiścaiva prasīdati
7.8.31.p89
tasmāt punaḥ punaḥ kuryācchleṣmakarṣaṇamauṣadhaiḥ
7.8.31.p90
udīrṇadoṣaṃ prathame divase vāmayennaram
7.8.31.p91
viśoṣitaṃ na vamayedamedhyaṃ hi vamettathā
7.8.31.p92
sarveṣu sannipāteṣu na kṣaudramavacārayet
7.8.31.p93
śītopacāri hi kṣaudraṃ śītaṃ cātra virudhyate
7.8.31.p94
uṣṇopacārī satataṃ sannipātī praśasyate
7.8.31.p95
varjayecca divāsvapnaṃ dhṛti sattvaṃ ca saṃśrayet
7.8.31.p96
laṅghanaṃ svedanaṃ nasyaṃ mardanaṃ kavalagrahaḥ
7.8.31.p97
etānyādau prayuñjīta sannipāteṣu yuktivit
7.8.31.p98
trirātraṃ pañcarātraṃ vā daśarātramathāpi vā
7.8.31.p99
laṅghanaṃ sannipāte tu kuryādvā''rogyadarśanāt
7.8.31.p100
prakāṅkṣā lāghavaṃ glāniḥ svacchatā saṃprasannatā
7.8.31.p101
upadravanivṛttiśca samyaglaṅghitalakṣaṇam
7.8.31.p102
aglānigauravāśraddhāvikṛtiścāviśoṣite
7.8.31.p103
saṃmohakṣāmaśaithilyavātaruk cātilaṅghite
7.8.31.p104
svedādhyāye yathā proktāḥ svedāḥ sarvāṅgikāstathā
7.8.31.p105
taccāsya svedayet prāyo yatra yatrāsya vedanā
7.8.31.p106
kapho hi vāyunā kṣipto viṣṭabdhaḥ pārśvayorhṛdi
7.8.31.p107
kharīkṛtaśca pittena śalyavadbādhate naram
7.8.31.p108
tasyāśuṣkasya līnasya vilagnasya kṛśātmanaḥ
7.8.31.p109
duḥkhanirharaṇaṃ kartuṃ tīkṣṇādanyanna bheṣajāt
7.8.31.p110
tasya tīkṣṇāni nasyāni tīkṣṇāśca kavalagrahāḥ
7.8.31.p111
svedaṃ divājāgaraṇaṃ vidaddhyāt pārśvaśūlinaḥ
7.8.31.p112
mātuluṅgārdrakarasaṃ koṣṇaṃ trilavaṇānvitam
7.8.31.p113
anyadvā siddhivihitaṃ tīkṣṇaṃ nasyaṃ vidhāpayet
7.8.31.p114
tena prabhidyate śleṣmā prasvinnaśca prasicyate
7.8.31.p115
śirohṛdayamanyāsyaṃ dṛṣṭiścāsya prasīdati
7.8.31.p116
pramīlakastāluśoṣaḥ śvāsaḥ kāsaśca śāmyati
7.8.31.p117
punaḥ punaśca nidrāyāṃ kaṭu nasyāñjanaṃ hitam
7.8.31.p118
tīkṣṇairdravyaiḥ salavaṇairmātuluṅgarasadravaiḥ
7.8.31.p119
dravāmlayuktairathavā koṣṇāḥ syuḥ kavalagrahāḥ
7.8.31.p120
ārdrakasvarasopetaṃ saindhavaṃ sakaṭutrikam
7.8.31.p121
ākarṣaṃ dhārayedāsye niṣṭhīvecca punaḥ punaḥ
7.8.31.p122
tenāsya hṛdayaśleṣmā manyāpārśvaśirogalāt
7.8.31.p123
līno vyākṛṣyate śuṣke lāghavaṃ cāsya jāyate
7.8.31.p124
parvabhedo jvaro nidrāśvāsakāsagalāmayāḥ
7.8.31.p125
mukhākṣigauravaṃ jāḍyamutkleśaścopaśāmyati
7.8.31.p126
sakṛddvitricatuḥ kuryād dṛṣṭvā doṣabalābalam
7.8.31.p127
etaddhi paramaṃ prāhurbheṣajaṃ sannipātinaḥ
7.8.31.p128
śleṣmaṇā kṛṣyamāṇasya satataṃ sannipātinaḥ
7.8.31.p129
tṛṣṇā bhavati śuṣkāsyahṛtkaṇṭhagalatālunaḥ
7.8.31.p130
tasya tṛṣṇāpraśamanaṃ pānīyamupadekṣyate
7.8.31.p131
dīpanaṃ kaphavātaghnaṃ tridoṣaghnamathāpi vā
7.8.31.p132
tenāsya pacyate śleṣmā pakvaḥ sthānaṃ vimuñcati
7.8.31.p133
kaphe vimukte ca tato yāti vāto'nulomatām
7.8.31.p134
kaphānilānulomyena pittamalpabalīkṛtam
7.8.31.p135
sucikitsyaṃ bhavatyasya tasya hyanubalaḥ kaphaḥ
7.8.31.p136
athainaṃ laṅghitaṃ jñātvā svalpābādhaṃ prakāṅkṣitam
7.8.31.p137
dīpanīyodake siddhāṃ peyāmasyopahārayet
7.8.31.p138
śālīnāṃ ṣaṣṭikānāṃ vā purāṇānāṃ tu taṇḍulaiḥ
7.8.31.p139
bhṛṣṭaistriḥ prasrutā rūkṣā sukhoṣṇā lavaṇairyutā
7.8.31.p140
śasyate nātibahalā nacainaṃ bahu bhojayet
7.8.31.p141
sa cejjīryatyavighnena taṃ vidyājjīvitaṃ naram
7.8.31.p142
mudgamaṇḍastu tatraiva toye śleṣmādhike hitaḥ
7.8.31.p143
sahārdrakaḥ samaricaḥ sasauvarcalasaindhavaḥ
7.8.31.p144
mṛdvīkāṃ bhakṣayitvā'gre śarkarākṣaudrasaṃyutām
7.8.31.p145
pittādhike ca sasitāṃ peyāmevāvacārayet
7.8.31.p146
na tu snehānnapānaṃ vā gurūṇyanyāni vā bhiṣak
7.8.31.p147
bhojayet saṃnipāteṣu taddhyasya viṣabhojanam
7.8.31.p148
peyāmarocakārtāya bhiṣagdadyāt sadāḍimām
7.8.31.p149
nātyuṣṇāṃ nātilavaṇāṃ phalāmlāṃ yūṣameva vā
7.8.31.p150
pradoṣe bhojayeccainaṃ bhuktamātre yathā svapet
7.8.31.p151
gupte nivāte'gnimati sukhaprāvaraṇāstṛte
7.8.31.p152
saptāhaṃ bhojayeccainamannavṛddhyā'lpamalpaśaḥ
7.8.31.p153
tato virasikāṃ dadyāttakradāḍimasādhitām
7.8.31.p154
yathādoṣaṃ kaṣāyāṃśca sannipātajvarāpahān
7.8.31.p155
samyakpariṇate cānne vidaddhyājjāṅgalaṃ rasam
7.8.31.p156
rūkṣoṣṇavyoṣalavaṇaṃ tena vā tryahamāśayet
7.8.31.p157
tato badaramātrastu sa rasastryahamiyyate
7.8.31.p158
daśamūlādiniryūhe lāvādyādānasaṃskṛtaḥ
7.8.31.p159
vyaktāmlalavaṇasneho rasaḥ syādanilottare
7.8.31.p160
sarpiṣā mudganiryūhaḥ pratyādānena saṃskṛtaḥ
7.8.31.p161
mandasnehāmlalavaṇaḥ kāryaḥ pittottare gade
7.8.31.p162
tathā kulatthaniryūhe śaśādyādānasaṃskṛtaḥ
7.8.31.p163
sabālamūlakavyoṣaḥ kiñcitsnehaḥ kaphottare
7.8.31.p164
jātaprāṇaṃ tu dṛṣṭvainamīṣadrogāvalambitam
7.8.31.p165
visraṃsanena mṛdunā''bhojya snigdhaṃ virecayet
7.8.31.p166
doṣaśeṣaṃ tu taddhyasya viriktasyopaśāmyati
7.8.31.p167
iti kramaḥ samuddiṣṭaḥ kaṣāyānapi me śṛṇu
7.8.31.p168
pippalīpippalīmūlacavyacitrakanāgaram
7.8.31.p169
dīpanīyaḥ smṛto vargaḥ kaphānilagadāpahaḥ
7.8.31.p170
rocano dīpano hṛdyo laghuḥ sāṃgrāhikaḥ paraḥ
7.8.31.p171
śaṭīpauṣkarapippalyo bṛhatī kaṇṭakārikā
7.8.31.p172
śuṇṭhī karkaṭakī bhārgī durālambhā yavānikā
7.8.31.p173
śūlānāhavibandhaghnaṃ śaṭyādyaṃ kaphavātanut
7.8.31.p174
mustaparpaṭakośīradevadārumahauṣadham
7.8.31.p175
triphalā sadurālambhā nīlī kampillakastrivṛt
7.8.31.p176
kirātatiktakaṃ pāṭhā vacā kaṭukarohiṇī
7.8.31.p177
madhukaṃ pippalīmūlaṃ mustādyo gaṇa ucyate
7.8.31.p178
saṃśodhanaḥ saṃśamanastridoṣaghno'gnidīpanaḥ
7.8.31.p179
aṣṭādaśāṅgamudakametadvā syāt sapārvatam
7.8.31.p180
pittottare sannipāte praśastaṃ tīrthakartṛbhiḥ
7.8.31.p181
dīpanaṃ pañcamūlaṃ vā śaṭyādyaṃ vā prakalpitam
7.8.31.p182
sapañcadaśamūlaṃ vā śṛtaṃ peyaṃ laghūdakam
7.8.31.p183
sukhoṣṇaṃ vā bhṛśoṣṇaṃ vā dṛṣṭvā doṣabalābalam
7.8.31.p184
pārvatyāḥ pañcamūlyā vā śṛtaṃ toyaṃ sadīpanam
7.8.31.p185
samustakaṃ parpaṭakamathavā sadurālabham
7.8.31.p186
peyaṃ pittottare vyādhau koṣṇaṃ sarvaṃ ca śasyate
7.8.31.p187
pippalyādirvacādāruvayasthāsaranvitaḥ
7.8.31.p188
peyaḥ kaphottare sāme sahiṅgukṣārasaindhavaḥ
7.8.31.p189
doṣāstenāśu pacyante vibandhaścopaśāmyati
7.8.31.p190
abhayā kaṭphalaṃ bhārgī bhūtīkaṃ devadāru ca
7.8.31.p191
vacā parpaṭakaṃ mustaṃ dhānyakaṃ viśvabheṣajam
7.8.31.p192
sahiṅgamākṣikaḥ peyo vyādhau vātakaphottare
7.8.31.p193
durālabhā vacā dāru pippalī bhadrarohiṇī
7.8.31.p194
mahauṣadhaṃ karkaṭakī bṛhatī kaṇṭakārikā
7.8.31.p195
kvāthaḥ salavaṇaḥ peyaḥ sannipātajvarāpahaḥ
7.8.31.p196
triphalā rohiṇī nimbaṃ paṭolaṃ kaṭukatrayam
7.8.31.p197
pāṭhā guḍūcī vetrāgraṃ saptaparṇaṃ savatsakam
7.8.31.p198
kirātatiktakaṃ mustā vacā cetyekataḥ śṛtam
7.8.31.p199
kaphottaraṃ nihantyetat pānādagniṃ ca dīpayet
First 200 of 284 passages. Read on
Translations (1)
- English (machine translation) — English, machine translation
Linked texts (2)
- Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) — Vaṅgasena, Sanskrit
- Mādhavacikitsā — Mādhava Bhaṭṭa, Sanskrit