Pramāṇa · Search · About · API

Siddhantanidana 4: atha tṛtīyo'dhyāyaḥ

Siddhāntanidāna 4

Language
Sanskrit

Contents

atha tṛtīyo'dhyāyaḥ

4.1

rogaparīkṣā
darśanasparśanapraśnervijñāyantāṃ tribhirgadāḥ
iti kecinna samyak tat, sādhanaṃ ṣaḍ vidhaṃ yataḥ

4.2

śrotra-tvaṅ-netra-rasanā-ghrāṇa-praśneḥ prayojitaiḥ
yathājñānaṃ parīkṣeta dhanvantarirabhāṣata

4.3

tatra śrautrī parīkṣā syādurorogeṣu tadyathā
urasi śrūyate vāyuḥ saśleṣmā budbudāyitaḥ

4.4

tvāco parīkṣā śītoṣṇa-dhamanīgatibodhinī
yakṛtplīhādisaṃsthānasūcanārthā'pi socyate

4.5

cākṣuṣī tu bhaved varṇopacayādipradarśinī
pramehādirasajñāne rāsano, sā na śasyate

4.6

mādhuryādiparijñānasādhane bahudhā sthite
ko'dhunā nu prayuñjīta jihvāṃ mūtraparīkṣaṇe

4.7

ghrāṇena jñāyate gandhaḥ śleṣmapūyāsṛgādiṣu
praśnaistu vidyādakhilaṃ rogavṛttāntamāditaḥ

4.6-2

itthaṃ nikhilavṛttāntasamyagjñānaparāyaṇaḥ
svātantryaṃ pāratantryañca sāṅkaryyañca rujāṃ vidan
niścinvāno'tha samprāptiṃ sampūrṇāṅgāṃ prayatnataḥ
prayuñjānaḥ kriyāḥ samyag bhiṣag yāti yaśasvitām ||8

4.6-2.p1

“śāstraṃ jyotiḥ prakāśārthaṃ darśanaṃ buddhirātmanaḥ
tābhyāṃ bhiṣak suyuktābhyāṃ cikitsan nāparādhyati ||”10
“āturasyāntarātmānaṃ yo nāviśati rogavit
jñānabuddhipradīpena na sa rogān cikitmati ||” 11

Discussed in (1)