Padacandrika 5: atha dīrghaprakaraṇaṃ
Padacandrikā 5
- Language
- Sanskrit
atha dīrghaprakaraṇaṃ
5.p1
arcātiṣvādyudāttaṃ ca dīrghausyātāṃ tu niścitaṃ saṃhitāyāṃ nīhāreṇa nīvāruvanavagrahe 1
5.p2
yojānudhārayāmā ca yajānovā na ātunaḥ gāyatānaramoṣūṣṇo'pyuruṣyāṇāstathaiva ca 2 rakṣaṇāśca sacasvāno yachāno jayatānaraḥ matsadhānaḥ pipṛtāninarnakārādaupade pare 3 yajānaśca bhavānaśca nakārādau pade pare yojetyādi ca śabdānāṃ dīrghatā syāttu niścitaṃ 4 sa cāvarūthavājyasya pāyuṣveṣu padeṣu ca bhava śabdastu dīrghaḥ syāṃ nānyatra bhavati dhruvam 5 ukāropṛktadīrghaḥ syātsuśabde ca pare sthite ūṣuṇopyūṣuṇāsatyā na cānyatrodrutiṣva ca 6 udārithasaladmādya śocapanayasādaya bhavatādyāśca ityete yakāre cāpi dīrghatāṃ 7 bhavata śrūṇute tāvatiṣvarakṣapibā api makāre ca pare ṣaṇṇāṃ padānāṃ dīrghatā bhavet 8 hākāre ca cakāre ca tvaghaśabdasyadīrghatā vṛṇīmahe ca devāścā bhavatā ca pareṣu ca 6 vāje ādyāḍhuvemāpi śravo adyā vṛṇīmahe adyā ca mṛḷayāpyevaṃ tvadyā devānahotari 10 te pūṣṇo jahimaśveti padeṣveteṣu dīrghatāṃ atra śabdasya cātrātetrāpūṣṇo trā jahīti ca 11 naraḥ saptaṛṣīnnāsta āhurirniyudbhireva ca padeṣveteṣu dīrghatvaṃ yatra śabdasya jāyate 12 evātha cakramā chā ca vyaṃjane ca pare sthite eteṣāṃ dīrghatāmeva pādādirgṛhyate'pi ca 13 dīrghatā vidmaśabdasyāsautrāmaṇyā tu vyaṃjane adhaśabdasya dīrghatvaṃ adyāhyagre adhāyathā
5.p3
adhaśabdasya dīrghatvaṃ nasyādādyat glāsmavāyuṣu 14 pibā sutasya hiṣmāte varddhayā rayimeva ca śrudhī havaṃ ca rāsomaṃ śrotā grāvāṇa eva ca 15 pibā somaṃ ca yudvā hi nūraṇe sthāmayo bhuvaḥ pāthādivo vane māteruhāmāsvastaye'pica 16 vivṛtā badhamavatā haveṣu śṛṇudhā giraḥ ācyājānutathā kṣāmā rerihatvaṃ tarāmṛdhaḥ 17 āttāhavīṃṣi bodhāme cāpo janayathā ca naḥ śikṣā sakhibhya ṛdhyāmā te tathā rarimāhi ca 18 prabravāmāghṛtasyāpi tvaṃ taraṃ gamayātamaḥ yenāsamattṛcā jagaṃthā parasyāḥ siṃcatā sutaṃ 16 rakṣātārkaṃ yajādevān tathādīyā rathena ca vidadyadī ca saramā yenāpāvaka cakṣasā 20 pracikitsā ga iṣṭau ca cakrājarasameva ca pretājayatātaratā sakhāyo bhūṣaṇāstathā 21 suṣṭarīmā juṣāṇaśca varddhayā tvaṃ tathaiva ca kṣāmābhiṃdata evāpi sṛjārāraṇa eva ca 21 bharā cikitvātsvadayāsrujihvaprāvatā vacaḥ samaṃjiṃcārayā caivasedimāvayameva ca 22 rakṣāmārkirdhārayāvasūniśvarakṣarācanopi ca eteṣāṃ saṃhitāyāṃ tu dīrghatā syātpadena ca 23 vīro viśve vājasaṃto vṛtraṃ vikhyeṣameva ca abhipadasya dīrghatvaṃ naiteṣu ca pareṣu ca 24 avaśabdastu dīrgho na nayāmi ca pare sthite adyaśabdastu dīrgho na nayāmi ca pare sthite adya śabdastu dīrgho na hotarye vapare sthite 25
5.p4
iti dīrghaprakaraṇaṃ