Padacandrika 8
Padacandrikā 8
- Language
- Sanskrit
8.p1
atha halsaṃdhiḥ padāṃte ca bhakārasya ya balāśrcānunāsikāḥ yavaleṣu ca sarppairmisaṃvāṃtam̐ ślokameva ca sparśe pare makārasya parasparśasya paṃcamaḥ yāmiṣuṅgiriśaṃtaiva vrataṅkṛṇuta eva ca 2 evaṃ vratañcariṣyāmi kāraṇḍātkāṃṅāttathaiva ca idamvitṛbhyastante vittvamāmpheneghaṃta darśanaṃ 3 takāraskṛlakāre ca latvayāpadyate dhruvaṃ na kārāṃtātpadāñcaiva lakāre ca parasthite prāprātyevanukāraśca lakāramanunāsikaṃ 4 trīm̐llokāśca tathācāsmim̐lloke ceti nidarśanaṃ na kārāṃśca ṅakārasyaiśca takābhyāṃ vyavadhīyate sādau pado trīntsamudrā ṛtyaṅkatāmaśca vā bhavet 5 svaraśca kāre ca pare cenāpi vyavadhīyate saṃhitāyāṃ padeṣvevamācchaṃdocchāvadāmasi 6 sahayasyātihāyebhyaśchakāre ca pare sthite vyavadhānaṃ cakāre eti pinasyu sadaivahi 7 yasya chāyā mṛtaṃ yanna saha chaṃdasa eva ca 8 virājanya nirāstvaṃ tvāṃ mavīvṛdhan paridviṣaḥ 6 viśvāñcāśājayaścaiva pariṣṭhā oṣadhīrasi -ābhāhitesuhnitayopyeteṣu ca pareṣu ca
8.p2
cāpyūṣmāṃ taṃ ukte ṣu ca padeṣu ca 10 paraḥ saṃbhavamaṃthī ca pṛthivīṃ śukra eva ca pṛthivyā ca svarāṃtaṃ syāt ukteṣu ca padeṣu ca 11 ca viśvā vo brahmaviśvāhārīviśvājajānaca te śaphānāntu kaṃ ceti caiteṣu ca pareṣu ca 12 havotābhyāmimāśabdaḥ svarāṃtaṃ syādapi dhruvaṃ visphote'pi na āvoḷhaṃ bhiṣajā ca babhūvaha yā devānomṛḷātaśca no adyapi vimuṃcatu 13 nāsatyā ca pareṣveṣu svarāṃtastā apidhruvaṃ tāvisphotāna āvoḷhaṃ tātetābhiṣajātathā tāno adyatathātāvitāno mṛḷāta eva ca tāthādevāstathātānāsatyā tāvabhūveti ca 15 sādhyāśīrdāsvarāṃtaṃ syā haviṣyapi ca daṃpatau sādhyā haviryadarśīdādaṃpatīvāmamaśnutaḥ 16 dhiṣṭyā śabdaḥ śvāṃ taḥ syāddhvivo yuvamityapi dhiṣṇayā śabdo visargāṃto yakāre ca pare sthite visargo lupyate yatra rephe ca paratasthite tasmātpūrvaśca hrasvaśca dīrghamāpadyate dhruvaṃ 18 rūrūraudro rayīrāyo nīrapāisimṛdyataṃ 18 yaralavā hakāreśca vargāṇāmuttarastrayaḥ ṣṭisaṃjñikā ete rephavarṇāviṃśatireva ca 16 visargobhayarūpaśca rephamāpnoṣṭau pare agnirephākṣareṇāgnestanūrasi nidarśanaṃ 20 agnirmāsavinirvāmamaṃtaregre ca darśanaṃ kaṣṭhacapūrvo visargaśca yamāpnoti svare pare ya kārasya tu lopaḥ syādyakāro riphitasvanaḥ 21
8.p3
yā oṃ ṣadhīriṃdra ekaṃ tāna āvokamityapi kavyapūrvovisargaśca lupyate dyau pare tadā riphitasyavisargasya loponasyāttu dyau pare 24 devāyajñamayadmāmākāmati ca punarmanaḥ padāṃtīyastavargaśca ca varge ca pare sthite yathāsaṃkhyena cāpnoti cavargamapi niścitaṃ 25 tadyancurārācchiddeṣasarvajñagadeva ca ā cchchaṃdaśca yaccaiva yajjāgrato nidarśanaṃ 25 padāṃtīyastavargaśca śakāre ca pare sthite āpadyatte ca vargaṃ ca śasya chatvaṃ vidhīyate 26 sparśātpūrvaḥ śakāraśca chatvaṃ nrapadyate dhruvaṃ yathā svadhāvāñchukraśca tadyancurūcchivaṣastathā 27 uchāpayā dadhāchchyāṃ tacchakeya nidarśanaṃ 27 udaḥ parasya stabhnāteḥ sasya lopasta jāyate 28 apaṃcamasya parśasya dyau saṃjñe ca svare pare tasya tṛtīya vargaḥ syādudenamuttarātnaya yadgrāme ca yaddharmasimuśadmireva ca 26 apaṃcamasya parśasya syātsvavargīya pañcamaḥ pare sparśe paṃcame ca vāṅgātyabaramahīṃstathā 30 tanmitrasya ca yanme ca tanme ceti nidarśanaṃ 30 tṛtīya bhāvamāpannātsparśāccāpaṃcamādapi hakārasya tu pūrvasya sparśasya syāccaturthakaḥ 31 uddharṣaya tathā caivamavāḍhḍhavyāni vāgghṛtaḥ iti halsaṃdhiḥ
8.p4
svarasaṃdhiprakaraṇam
8.p5
akāropadhasargaśca sarvo visargaiva cokāre'dyau pare sthite otvamāpadyate nityaṃ svare caiva pare sthinityaṃ riphitasya na jāyate devo vo gre guvo agre devo agni nidarśanaṃ 1 eṣaśabdo hakāre ca savisargaiva copadhā ottvamāpadyate nityaṃ eṣo hadeva eva ca 2 svaritya yaṃ visargo'pi tvottvamāpadyate rūhau gavyahaḥ śabdavisargo'pi rātri śabdapare sthite svorūhāṇā ahorātre ahorātrāsta eva ca 3 yuvargayoryavau syātāṃ asavarṇe svare pare tryaṃbakaśca vīr̤avaṃgonviṃdreti ca nidarśanaṃ 4 e o ai au ca catvāro tva ya vā yā va eva ca āpadyate kramādeva svare ca parata: sthite 5 iḷāgahi ga iṣṭau ca etāvā ucatāvubhau padāṃ tayosta yavayoloṃpa: syāttu svare pare 6 asāvityasya vasyāpi lopo nasyāśvare pare yosāvasau tvasāvehi lopa: syāccatvirau pare 7 kaṃṭhayasvaro ṛkāreva hrasvamāpadyate dhruvaṃ viśvakarmannṛṣi:svāh ṛṣabhaṃ ca nidarśanaṃ 8 akāraśca ikāraśca ukāraśca svare pare sa varṇe dīrghamubhayo sthāne tvāpadyate dhruvaṃ 6 tvāśābhyaśca vihīmiddhro nūjñepaṃtu nidarśanaṃ 10 kaṃṭhayā svara ivarṇe cāpyubhayosthāna eva ca e kāro jāyate tatra varuṇe heti darśanaṃ 11 kaṃṭhayātpara ukāre cāpyokāramugmiyorapi ihoṃrjamotavīrāṃca svāhorviti nidarśanaṃ 12
8.p6
avarṇārtpara ekāre okāre cobhayorapi kramādbhavati caikāropyau kāraḥ praitu brahmaṇaḥ 13 abhyaiti ca tatheṃdrāyai drammāpo moṣadhīrapi iṃdrauja svantathā praukṣan puruṣaṃ ca nidarśanaṃ 14 apāṃhyomantathāpransamudrasya naiva ca sa maṃtropraṃśva parayorubhayosthāna eva ca pararūpaṃ bhavettatra pūrvasyaiva tu bādhakaṃ 15 avarṇārttāhyadāde jahyo raktaparayorapi ubhayoḥ pararūpaṃ syāt nityaṃ prathamaśākhināṃ 16 uvarṇāttu pare ūtyāṃ ubhayosthāna eva ca ottvaṃ tu jāyate nityaṃ ṣaṣṭhau hīti nidarśanaṃ 17 apṛktāsu ṛkāre ca ubhayorārapi dhruvaṃ ārttai tathā jarāyāṃ tu āścaryā nṛśyā nidarśanaṃ 18 edoddhyāṃ ca paro'kārapūrvarūpaṃ yajuṣvapi ṛtnuprakṛti bhāvaśca āre asme ca śrūyate te asmattu trayo aspṛhrastā so asya darśanaṃ 16 kā dhruvā sadanotī ca hotārā pṛthivī ca svadhā pratimā jyā iti tvete prakṛtyā spharapi dhruvaṃ 20 īṃcā sadanna karmmānyārmodhvaṃ cota tathaiva ca avastādasti ceyaṃ cetyeteṣvapi pareṣu ca 20 ukārāṃtaṃ dvivacanaṃ īkārāṃtaṃ tathaiva ca ekārāṃtaṃ dvivacanaṃ pragṛhyaṃ syādapi dhruvaṃ 22 okāraśca padāṃte ca varttamānosticedyadā tadā pragṛhya saṃjñasyātsepicedanavañjahaḥ 23 ekavarṇī padaṃ caivā pṛktasaṃjñaṃ bhave dhruvaṃ 1 ukāropṛktasaṃjñaśca tve asme ca camū amī
8.p7
eṣāṃ pragṛhya saṃjñā syānme udāttaṃ tathaiva ca 24 pragṛhyaṃ ca padaṃ yacca prakṛtyā syātsvare pare iṃdrāgnī āgataṃ svarye anyānyāmo ahaṃtava 25 rodasī ca ime śabde prakṛtyānaiva jāyate 1 asparśā caparopṛktaḥ prakṛtyo kāra eva ca 26 etau pare plutaścaiva prakṛtyā jāyate sadā okāraśca padāṃtīyaḥ prakṛtyā syāditau pare 27 viśyartta iva śabde ca prakṛtyā veṣṭane sadā
8.p8
iti svarasaṃdhiprakaraṇam