Paribhashasamgraha 58.176.2
Paribhāṣāsaṃgraha 58.176.2
- Language
- Sanskrit
58.176.2
aditi rūpaṃ mādhavādisaṃmatam | tata aukāre atāvityatra ‘vṛddhireci’ (6|1|88)
iti vṛddhiprasaṅgaḥ; ata ityatra ‘prathamayoḥ0’ (6|1|106) iti pūrvasavarṇadīrghasya
atamityatra ‘ami pūrvaḥ’ (6|1|107) iti pūrvarūpasya atetyatra inādeśasya
adbhayāmityatra ‘supi ca’ (7|3|102) iti dīrghasyetyevamāderaniṣṭasahasrasya prasaktiḥ
na caitatsarvamanityatvenaiva parihartavyam | prayojanānāṃ bhūyastve tadanusāreṇa svalpadoṣeṣu
anityatvena pratividhānaṃ kartavyam | ata eva ‘kṛnmejantaḥ’ (1|1|39) iti
sūtre ‘doṣāḥ khalvapi sākalyena parigaṇitāḥ | prayojanānāmudāharaṇamātram’ iti
bhāṣye saṃnipātaparibhāṣāyāḥ prayojanabhūyastvamabhiprāyeṇoktam | iha tu prayojanatrayaṃ tadvaktam | doṣāstu bahavaḥ | kathaṃ prayojanatrayānusāreṇa paribhāṣāyā vairṇaviṣaye pravṛttiṃ
svīkṛtya bahuṣu doṣeṣvanityatvena pratividhānaṃ yujyate | api ca pacamānaḥ ityatra
lasārvadhātukānudāttapravṛttirna prayojanam, 'tāsyānudāttet-0' (6|1|186) iti
sūtre anudeśādityupadeśagrahaṇasāmarthyāt sapravṛttikāle ataḥ paratvamāśritya saṃprati
mukā vyavadhāne'pi svarapravṛttisaṃbhavāt | ata eva pacāvaḥ pacāma ityādau dīrghe kṛte'pi
svarapravṛttiḥ | na ca prathamaṃ svarapravṛttau paścāddīrgho'stviti vācyam | paratvāt 'vārṇādāṅgaṃ
balīyaḥ' iti nyāyācca prathamaṃ dīrghapravṛtteḥ | anyathā pacamāna ityatrāpi prathamaṃ svaraḥ
paścānmugiti suvacatvāt
'āne muk' (7|2|82) iti sūtrasthabhāṣyamapi maduktaprāyeṇaiva kaiyaṭena