Pramāṇa · Search · About · API

Tantrayuktivicara 22_90

Tantrayuktivicāra 22_90

Language
Sanskrit

22_90

yathā-
yathā rasāñjaguḥ pākān ṣaṭ kecit tadasāṃpratam .
yatsvādurvīhiramlatvaṃ nacāmlamapi ḍāḍimam ..
yāti tailaṃ ca kaṭutāṃ kaṭukāpi na pippalī .
yathārasatve pākānāṃ na syādevaṃ viparyayaḥ..
ityādinā parapakṣamapāsya prāyaḥ svāduḥ svādulavayoramlo'mlasya kaṭuritareṣamiti prāyaḥ śabdena kvacit vyabhicāraṃ darśayannātmapakṣaṃ sthāpitavānācāryaḥ . rasāntaraṃ vipāka iti kalpane svādvamlakaṭukānāṃ rasāntaratvaṃ tu madhurāmlakaṭukaskandhadravyarasabhedād eva . tasmād rasaiḥ svādvādibhirasau tulyaphala iti . phale vātādiśamanakopanākhye tulya iti vacanād rasāntaratvamūrīkṛtam . tarhi rasavipākakāryaṃ balīyaḥ. uktaṃ ca-
rasaṃ vipākastau vīryaṃ prabhāvastānvyapohati .
balāsāmye rasādīnāmiti naisargikaṃ balam..
itīdṛśā svabhāvaśaktiḥ . anyacca parāśaraḥ paṭhati-
pākāstrayo rasānāmamlo'mlaṃ pacyate kaṭuḥ kaṭukam.
cātvāro'nye madhuraṃ saṅkīrṇarasāstu saṅkīrṇam ..
kaṭutiktakaṣāyāṇāṃ kaṭuko yeṣāṃ vipāka iti pakṣaḥ .
teṣāṃ pittavighāte tiktakaṣāyau kathaṃ bhavataḥ .. iti tatra yanmadhuraṃ rasavipākayoḥ śītavīryaṃ ca dravyaṃ yaccāmlaṃ tayoruṣṇavīryaṃ ca . yadvā kaṭukaṃ teṣāṃ yathāsvaṃ rasebhyaḥ prayodoṣakopaśamanatvaṃ ca vidyāt . tad yathā -kṣīramadirāmaricādīnāṃ rasādisaṅkareṇa tvanyathātvam . yathā madhu madhuraṃ śleṣmāṇaṃ śamayati kaṭuvipākatayā. sakaṣāyatvād raukṣyācca vātaṃ janayati śītavīryatvācca . amlaṃ kāñcikaṃ kaphaṃ jayati rūkṣoṣṇatvāt. kapitthaṃ tu raukṣyād āmalakaṃ pittaṃ śītavīryatvāt svādupākatayā ca . kaphaṃ raukṣyāllāghavācca . śaityaraukṣyalāghavaistu na vātaṃ jayati . lavaṇaṃ saindhavaṃ svādupākatayā pittaṃ jayati . lāghavāt kaphaṃ . kaṭukā śuṇṭhī snehauṣṇyasvādupākairvātaṃ kṣapayati pippalī ca . tiktāni vyāghrīviśalyārkāgurūṇyuṣṇavīryatvāt pittaṃ janayati . kaṣāyatiktaṃ mahat pañcamūlaṃ vātaṃ jayati na
pittamñañauṣṇavīryatvāt. kaṣāyaśca kulattho'mlapākatayā ceti . etannidarśanamātramuktam tena kiñcidrasena kurute karma vīryeṇa cāparam . dravyaṃ guṇena pākena prabhāvenaiva kiñcana ..

Linked texts (2)