Pramāṇa · Search · About · API

Vagbhatamandana 2.20

Vāgbhaṭamaṇḍana 2.20

Language
Sanskrit

2.20

) ………… praviṣṭālavaṇārṇave
(?) iti ca | āṅ maryādāyām āṅ aṅgī kāre | brahmalokagatānāṃ
muktipratipādakabahuvākya virodhāt | sampaṃte nārthe'pi loke bahavo
vāmadevavasiṣṭhājñāvalvya prabhṛtayo muktibhājo munayaḥ | sa ca pratyakṣāgabhayorvirodho'pi viṣaya bhedāt pratyakṣaṃ hi viśvagatān rāgādīnanugocarayati | āgamaśca rāgadiroga hantṛtvañca na ca parameśvaraniṣṭhaṃ rāgādyapahantṛtvaṃ pratyakṣeṇa gṛhītuṃ śākyate | parameśvarasyāpratyakṣatvena taddharmasyāpratyakṣatvāditi | atha yadi viśvagataḥ n rāgādīn
haretparameśvaraḥ kathaṃ te jagati dṛśyeranniti | tadā īśvaraṃ pakṣīkṛtya
viśvagatarāgādi hantṛtvabhāva sādhyam | tathā ca prayogaḥ 'viśvasmin
rāgādityakṣoyalabhyamānatvaṃ hetuvaṃtavyaḥ | sa ca vyadhikaraṇa siddhatayā
na sādhanam | anyasaṃbandhe anyasambandhi hetutve ca bhinnādhikaraṇa
hetutvāt | yathā nityaśabdaḥ ghaṭasya kṛtakatvāt āgamavirothaṃ ca
kālātyayopadiṣṭatvāt anumānasyā'pramāṇyam | na ca viśvagata
rāgādīnāṃ pratyajhopalambhaḥ saṃbhāvyate | viśvaṃ manasāpratyakṣatvāt
taddharmāṇaṃ rāgādīnāmapratyakṣatvāt | manorthamatve ca rāgādīnāṃ pātañ
ñjala sūtraṃ prayāṇam- 'rajastamobhyāṃ manaso rañjanaṃ rāga
īritaḥ |' ( ? ) iti | 'mana eva manuṣyāṇāṃ kāraṇaṃ bandhamokṣayoḥ
tasmānmokṣāya kartavyaṃ virāgamamalaṃ manaḥ || ( pañcadaśī 13 )
ityādiṣu ayaṃ ( bhāvaḥ ) | pratimahākalpaṃ jagadānantye yāvatkaścicadīśvara vādināṃ vivādaḥ | āgamasiddhe viśvamohakatve ceśvarasya
tatraḥsmin kalpe yadyadyāsmin jagati…………………rāgādayaḥ pratyakṣeṇa
gṛhyante yadyapīśvarasya kalpāntare jagadante rāgādihantṛtvena āgamapratya
kṣayorvirodhasambhavaina (a) bādhyo nyāyyaḥ | taduktaṃ bhaṭṭapādaiḥ'avirodhātsamāveśe labhyamāne pramāṇayoḥ | bādho na yujyate kartuṃ
samatvācca tayoryataḥ || ( tantravārtikam ) iti | na caivamukto
kenāpi na yatitavyam | viśvamuktikāna pratibhuvaḥ parameśvarasya
vidyamānatvāditi vācyam | āgamametadviśvamuktikāyakata pratipādanāt saṃprati anurūpaṃ bhūyamāna bhavaduḥkha nivṛtaye yatitavyameva
yasya kasyāpi viśvasya yasmin kasmiṃścit kalpe sarvamuktau satyamati
muktikadāyakatveneśvarasya viśvamuktikadāyaktvasiddhe rāgagasya caritārthatvāditi ekasya jagato mukte'pi jagadantara sṛṣṭivirodhaḥ iti
kiṃ vā atheśvaraḥ svabhaktagatāneva rāgādīn jaghānetyastu tritīyo'pi
atha vāgbhaṭasya sugatamantra lekhanena saugatatvesiddhe tatpraṇīta
śāstrādipadye sugata eva namaskāryo bhavitumarhatīti cet, tanna, atharvavedopavedāyurvedapravṛtta parasaṃvaidikotrādi maharṣimantrasaṃgrahamātra pravṛttasya
kathaṃ parama kuśalasya vāgbhaṭasya anyamatānusāriśāstra praṇayanametat
ghaṭate | kiṃ ca yadyevaṃ nābhipreyaṃdācāryaḥ | kathaṃ pratiprakaraṇaṃ svaśāstrasya 'iti ha smāhurātreyādayo maharṣayaḥ ityuktam | vaidikamūlatvāt
anyathā svakapolakalpitatvādrāmrāṇaṃ svaśaktyasya kāraṇamiti
tasmāt pratiprakaraṇārthaṃ etaduktamanenaiva | saṃvade svayameva 'na mātrāmātramapyatra kiṃcidāgama varjitam | te'dyastitragranthabandhaṃ saṃkṣepeṇa
kramo'nyathā || ( a. saṃ. sū. 1