Hastyayurveda 75.p1

75.p1

pālakāpyamuvācāṅgo garbhiṇyā garbhanigrahaḥ
sūtikāvātasaṃjñasya vyādheḥ kuryātpratikriyām
coditastvevamaṅgena pālakāpyastato'bravīt
śṛṇu tvaṃ mūtikāvāte cikitsāṃ bruvato mama
iha khalu bho hastinī grāmamānītā prasūyate yadā syāt, tadā bhavati garbhavyāpat | aprāptakāle dorbalye vā viṣamapatanaparisaraṇasatatagamanasalilataraṇajavagamanaviṣamalaṅghanabhārāṇāmanyatamena vā bhavati śabdasparśarasa rūpagandhebhyastrāsanāt, vadhabandhaparikleśāt, viṣamaviruddhātimātrālapabhojanādvā manaso'bhitāpādabhighātādvā hastinā hastinyā vā'bhihatāyāṃ vyāpadyate | na vardhate
vā garbhaḥ, tasyāḥ kāraṇairevamādibhiḥ kṛcchreṇa prasūtāyāḥ pavanaḥ kupyati | sa
kupitaḥ srotāṃsi niruṇaddhi | niruddheṣu srotaḥsu mattamātaṅkastvagandhaṃ mūtraṃ sṛjatyalpālapaṃ vicchinnaṃ cāvaṣṭabhya tiṣṭhati parivartate cāsyā(:) yoniraniṣṭagandhā( dvā ) pariklidyamānā parimlānamukhī parimlānaśarīrā duḥkhena parikrāmati
saṃvījati | na śītaṃ dveṣṭi, na cā''hārābhinandinī bhavati | athavā hīnagarbhaparivṛddhaddhayoryadā yanmāse pratidānam, tado nāma (?) darśanaṃ bhavati | varṣāṇi vātagarbhā
(?) sa eva garbhasaṃprasūtipratikriyāviprayoge vā vātavikārādgarbha vyāpadaṃ samīkṣya
cikitsitumupakramet | tadāprabhṛtyāhārācāraiḥ pratikriyāṃ niścitya prativibodhayet | vipannagarbhāyāstasyāḥ sukhoṣṇena tailena sarpiṣā vā sarvaseko bahuśaḥ
kāryaḥ | sukhoṣṇodakopacāraśca | sarvakālaṃ ca nivātaśayanam | vaṃśāgnimanthorubūkaviśvārtakārīṇāṃ pāṭalīkārpāsīnāṃ ca patrabhaṅgena ca kāryaḥ svedaḥ | surātailaghṛtāni saṃprakvathitāni samabhāgāni sukhoṣṇāni paritāpayet | namuka (?) yavakolakulattha śrīparṇī patra pañcamūla bhaṅgaṃ kathitamudakaṃ vidhivatpādāvaśiṣṭamavatārya
sarpiṣā saha sukhoṣṇaṃ pāyayet | tato'syā mūtrasṛṣṭiyoṃniḥ samādhimupagaṃcchati
taruṇodumbarāṇāṃ praścothitānāṃ dhavadhanvanalodhrapriyaṅgūnāṃ cūrṇāni kṣaumavastreṇa
pratibaddhāni yonau vidadhyāt | etena ca pratividhānena śāmyatyasyā yonidoṣaḥ | kuśamūlamalatilacūrṇayavasarpirbhiryonyā dhūpaḥ kāryaḥ | pañcamūladvayaśrīpaṇībhirjalaṃ kvāthayitvā pādāvaśiṣṭamavatārya parisrāvya dugdhaṃ samāṃśaṃ samānīya
vasātailaghṛtaiḥ saha vidhivadvipācya tena snehena hastinyā abhyaṅgā nuvāsanānnapānāni kuryāt | trikaṭukasaṃyuktaṃ tailaṃ cirasthitaṃ ca sīdhuṃ pāyayet | kṛśarāṃ ca
saindhavalavaṇānvitāṃ tailasnigdhāṃ matsyarasonmiśritaṃ bhojayet | yā ca bhakṣyabhojyavidveṣiṇī vimanā vikīrṇahastā nikṣiptaprakārā parimūtraṇī vyāpādayati
( nimīlayati saṃtaptaśarīroṣṇadveṣiṇī śītābhinandinī salilāvagāhacchāyāvikāṅkṣiṇī, tasyā bheṣajyam—śiśiralaghusnigdha)śarkarāmadhuragaṇamṛdvīkābhiḥ
śṛtaṃ payaḥ pratiyāpayet | yavasādhyāyavihitairyavasermṛdubhistarpayeta, jāṅgalarasaiśca
bhojayet | iti••••••••
(tatra ślokāḥ),—
atha prajātāṃ yatnena hastinīṃ sūtikāṃ bhiṣak
kriyābhiḥ śāstroktābhiścikitsitumupakramet
asamyakkriyayā prāṇānsadyastyajati sūtikām
gajaṃ na mithyāprayoge(?) sa garbheṇa vi(dhi)yojitāḥ
evaṃ yaḥ sādhayedvaidyaḥ sūtikāṃ vātasaṃjñitām
vaidyo mānāṃśca bhāgāṃśca so'tyarthaṃ mānamarhati