Bhojanakutuhala 12.p22
Bhojanakutūhala 12.p22
- Language
- Sanskrit
12.p22
jīrṇajvare kaphe kṣīṇe kṣīraṃ syādamṛtopamam | tadeva taruṇe pītaṃ viṣavaddhanti mānavam || pittaghnaṃ śṛtaśītalaṃ kaphakaraṃ gharmaṃ taduṣṇaṃ bhavecchītaṃ tanna na pācitaṃ tadarilaṃ viṣṭambhadoṣapradam | dhāroṣṇaṃ tvamṛtaṃ payaḥ śramaharaṃ nidrākaraṃ kāntidaṃ vṛṣyaṃ bṛṃhaṇamagnivardhanamatisvādu tridoṣāpaham || kṣīraṃ na bhuñjīta kadāpyataptaṃ bhuñjīta cenno lavaṇena sārdham | piṣṭena sandhānakaṣāyamudgakośātakīkandaphalādikaiśca || kṣīraṃ gavājākādermadhuraṃ kṣīraṃ navaprasūtānām | rūkṣaṃ ca pittadāhaṃ karoti raktāmayaṃ kurute || madhuraṃ tridoṣaśamanaṃ kṣīraṃ madhyaprasūtānām | lavaṇaṃ madhuraṃ kṣīraṃ vidāhajananaṃ ciraprasūtānām || guṇahīnaṃ niḥsāraṃ kṣīraṃ prathamaprasūtānām | madhyavayasāṃ rasāyanamuktamidaṃ durbalaṃ tu vṛddhānām || tāsāṃ māsatrayādūrdhvaṃ gurviṇīnāṃ tu yat payaḥ | tadā hi lavaṇaṃ kṣīraṃ madhuraṃ pittadoṣakṛt || kṣīraṃ kāsaśvāsakopāya sarvaṃ gurvāmaṃ syāt prāyaśo doṣadāyi | taccet kvāthyāvārtitaṃ pathyamuktaṃ nārīkṣīraṃ tvāmamevāmayaghnam || ke'pyāvikaṃ pathyatamaṃ śṛtoṣṇaṃ kṣīraṃ tvajānāṃ śṛtaśītamāhuḥ | dohānuśītaṃ mahiṣīpayaśca gavyaṃ tu dhāroṣṇamidaṃ praśastam || tāmre vātaharaṃ pātre sauvarṇe pittanāśanam | raupye śleṣmaparīhāraṃ kāṃsye raktaprasādanam || āyase tu śṛtaṃ kṣīraṃ krimipittakaphapraṇut | kāntasāramaye śreṣṭhaṃ tridoṣaghnaṃ rasāyanam
Linked texts (3)
- Rājanighaṇṭu (Nighaṇṭurāja, Abhidhānacūḍāmaṇi) — Narahari Paṇḍita, Sanskrit
- Yogaratnākara (Mayūrapāda Bhikṣu) — Mayūrapāda Bhikṣu 1700, Sanskrit
- Annapānavidhi — Suṣeṇa, Sanskrit