Pathyapathyavinishcaya (Vishvanatha) 3.43
Pathyāpathyaviniścaya (Viśvanātha) 3.43
- Language
- Sanskrit
3.43
aṃjana prayoga
atha samyakkadoṣasya prāptamañjanamācaret
añjanaṃ kriyate yena tadddravyaṃ cāñjanaṃ matam
3.43.p1
iti pathyāpathyavinirṇayasya dvitīyaṃ pariśiṣṭaṃ samāptam
tṛtīya pariśiṣṭa
dinacaryā
śarīra ke sambandha meṃ vicāra kare, ki maiṃ svastha evaṃ sukhī kaise raha sakatā hūm̐| usake bāda sāvadhānī
se mala-mūtra kā tyāga kara, mala māgoṃ ko sāpha karake dho ḍāleṃ| pratidina kucha dera ṭahaleṃ
dantadhāvana
dātūna kā niṣedha- ajīrṇa rogī, jise ulaṭiyām̐ ho rahī hoṃ, śvāsa, kāsa, jvara, tṛṣṇā, mukha
añjana prayoga
bāda vaha vyakti nasya, gaṇḍūṣa, kavala, dhūmapāna kā prayoga karane ke bāda dhūmapāna kā sevana kare
dhūmapāna
dhūmapāna ke ayogya vyakti-śrānta, bhīta, duḥkhī, dattabasti, virikta, rāta meṃ jāgā huā,
pipāsita, dāhapīr̤ita, tāluśoṣī, udararogī, śirorogī, timirarogī, vamanarogī, ādhmānapīr̤ita,
piyā ho, jisane roṭī-bhāta khāyā ho, dahī machalī kā bhojana kiyā ho, bālaka, vṛddha, kṛśa ye dhūmapāna
na kareṃ| viśeṣa-inheṃ bīr̤ī, sigareṭa, hukkā ādi bhī na pīne deṃ
vātādi meṃ pathya
kaphaṃ durjanavattīkṣṇaṃ vātaṃ snehamamitravat
pittaṃ jāmātaramiva madhuraiḥ śītalairjayet
tarpaṇa
āścyotanavidhi
netratarpaṇa
puṭapāka prayoga
puṭapākavidhi
sirāvedha paricaya
ho to usakā sabase adhika pramāṇa 1 prasṛta (8 to0) hai
uṣṇodaka vidhi
kā jala hī doṣapācana karākara rogī ko rogamukta kara detā hai
uṣṇodaka ke guṇa- yadi ukta uṣṇodaka rāta meṃ sote samaya pilāyā jāya to kaphadoṣa,
āmavāta, medodoṣa ko naṣṭa karatā hai tathā basti, mūtrāśaya ko śuddha karatā hai, jaṭharāgni ko pradīpta
karatā hai, khām̐sī, śvāsa tathā jvara rogoṃ ko naṣṭa karatā hai
maṇḍa nirmāṇa vidhi
jisa dravya (cāvala ādi) kā māṃḍa banānā ho usase caudaha gunā adhika jala meṃ banāyā
yathāaṣṭaguṇamaṇḍa, yavamaṇḍa, lājamaṇḍa
bhaktanirmāṇa vidhi
16 tolā cāvaloṃ ko caudaha gune jala meṃ bhalī bhām̐ti pakāyeṃ, paka jāne para mām̐r̤a ko chānakara
yavāgū nirmāṇa vidhi
cāra pala (16 to.) auṣadha dravya ko 64pala (3sera 16to.) jala meṃ pakāyeṃ, isakā ādhā jala
Linked texts (1)
- Bhāvaprakāśa (another edition) — Sanskrit