TAMBULAMANJARI 6.1-2
TĀMBŪLAMAÑJARĪ 6.1-2
- Language
- Sanskrit
6.1-2
vāre bhaumārkeṃhīne dhruvamṛduladhubhairviṣṇumūlāditīndrasvātīvasvabhyupetairmithunamṛgasutākumbhagomīnalagne
saumyaiḥ kendratrikoṇairaṇubhabhagaṇagaiḥ śatrulābhatrisaṃsthaistāmbūlaṃ sārdhamāsadvayamitasamaye proktamannāśane vā
mūlāditidraviṇatiṣyakarottarāsu pauṣṇāśviviṣṇurajanīkaraśakrabheṣu
vāreṣu sūryaśaśijīvasitendujānāṃ tāmbūlabhakṣaṇavidhiḥ kathitaḥ śiśūnām
vṛścikya lābhabhavanārigatāśca pāpāḥ saumyagrahā navamapañcamakaṇṭakasthāḥ
ārogyaśāntiśubhabhāgyasukhopabhuktye tāmbūlabhakṣaṇavidhau munibhiḥ pradiṣṭāḥ
dinakaracandrasamīraṇamaitraṃ puṣpapunarvasurevaticitram
ghaṭamṛgamanamathakanyakalagnaṃ pūgaphalāśanamemiriheṣṭam
11 ( a ) samapatra acc. suṣeṇavaidyaka, samapatre acc. pathyāpathyavivodha for samapatraḥ | samapatra is correct
( b ) phalādhike for phale'dhike acc. suṣeṇavaidyaka and pathyāpathyavibodha. phale'dhike appears
( c ) cūrṇādhike for cūrṇādhikye acc. suṣeṇavaidyaka and pathyāpathyavibodha. The reading patrā( cf. Pāṇini—V. 4. 135 gandhasyedutpūtisusurabhibhyaḥ ).
राजनिघण्टु reads as follows :
parṇādhikye dīpanī raṅgadātrī
cūrṇādhikye rūkṣadā kṛcchradātrī
sārādhikye khādire śoṣadātrī
cūrṇādhikye pittakṛt pūtigandhā
tāmbūlakalpasaṃgraha of nṛsiṃhabhaṭṭa—O. I. MS. No. 14159 copied from B. O. R. I.
XVIII Nos. 1-4) reads—saptajanmadaridrastu maraṇe na harismṛtiḥ || for cd.
vīramitrodaya—lakṣaṇaprakāśa, P. 220, reads daridrī syādante viṣṇuṃ na vindati for daridratvamante na
smarate harim
śabdakalpadruma Vol. II. P. 685 on tāmbūlam—quotes from rājanirghaṇṭa, reads khādayate
for khādati yo, matibhraṃśo daridraḥ syāt for saptajanmadaridratvam .
śāligrāmanighaṇṭu—P. 257 yaḥ pūgaṃ khādate naraḥ for pūgaṃ khādati yo naraḥ | matibhraṃśo daridrī syāt
for saptajanmadaridratvam
sadācārasmṛtiḥ ( 2 ) No. 8809 Fo. 25—reads daśajanmadaridraśca maraṇe na hariṃ smaret for
(a) akṛtvā ca for anidhāya acc. ācārendu and vīramitrodaya. Not acceptable as
vinā cūrṇaṃ vinā parṇaṃ for anidhāya mukhe parṇaṃ acc. bhojanakuṃtūhala. Not accepted by
agrataḥ śrīryaśo mūle madhye viṣṇuḥ pratiṣṭhitaḥ
madhye lakṣmī:
parṇamūle bhavedvyādhiḥ parṇāgre pāpasaṃbhavaḥ