TAMBULAMANJARI 6.2-2.p1
TĀMBŪLAMAÑJARĪ 6.2-2.p1
- Language
- Sanskrit
6.2-2.p1
prātaḥ pūgasya parṇāni trīṇi trīṇi ca khādayet
madhyandine tu catvāri parṇāni kramukasya ca
rātrau pūgasya parṇāni pañca pañca yathākramāt
pūgaṃ ca śakalīkṛtya dravaṃ saṃmṛjya parṇakam
picchilaṃ cūrṇasaṃyuktaṃ tāmbūlaṃ khādayet sudhīḥ
dvātriṃśatparṇakaṃ caiva dadyāt sarve mahībhuje
caturviṃśatiparṇaṃ ca sāmantānāmanusmṛtam
daśāṣṭaparṇakaṃ deyaṃ jāmātṛṇāṃ viśeṣataḥ
dvādaśaparṇaṃ viduṣe 1vadhūnāṃ daśaparṇakam
aṣṭaparṇaṃ ca sarveṣāṃ sāmānye turyaparṇakam
triparṇaṃ tu na dātavyamekaparṇaṃ tathaiva ca
ṣaṭparṇaṃ caiva dātavyaṃ ripūṇāṃ ca viśeṣataḥ
jyotirnibandhaḥ | P. 235, V. 9-12 ab.
nṛpāṇāṃ ca pradātavyaṃ dvātriṃśatparṇavīṭakam
dvādaśaparṇaṃ viduṣe vadhūnāṃ tu daśa smṛtaḥ
aṣṭaparṇaṃ tu sarveṣāṃ sāmye catvāri cocyate
triparṇaṃ tu na dātavyamekaparṇaṃ tathaiva ca
ṣaṭparṇe ca pradātavyaṃ ripūṇāṃ ca prayatnataḥ
triparṇamekaparṇe vā pretakarmaṇi yojayet
tatra dātavyapatrasaṃkhyāmāha vasiṣṭhaḥ
gurūṇāṃ devatānāṃ ca dvātriṃśatparṇavīṭikā
caturviṃśati bhūpānāṃ jāmātṛṇāṃ daśāṣṭakam
strīṇāṃ dvādaśaparṇāni kavīnāṃ daśapañcakam
sarveṣāmaṣṭaparṇāni sāmānyaṃ turya ucyate
ekaparṇe (dviparṇaṃ) vā triparṇe na kadācana
ripūṇāṃ ca pradātavyaṃ ṣaṭparṇe tu prayatnataḥ
carakasaṃhitā I. 5. 74-76.
dhāryyaṇyāsyena vaiśadyarucisaugandhyamicchatā
jātīkaṭukapūgānāṃ lavaṅgasya phalāni ca
kaṅkolaphalaṃ patraṃ tāmbūlasya śubhaṃ tathā
tathā karpūraniryāsaḥ sūkṣmailāyāḥ phalāni ca
suśrutasaṃhitā—IV. 24. 21-24 P. 585.
karpūrajātīkaṅkolalavaṅgakaṭukāhvayaiḥ
sacūrṇapūgaiḥ sahitaṃ patraṃ tāmbūlajaṃ 1śubham
mukhavaiśadyasaugandhyakāntisauṣṭhavakārakam
hanudantasvaramalajihvendriyaviśodhanam
prasekaśamanaṃ hṛdyaṃ galāmayavināśanam
pathyaṃ suptotthite bhukte snāte vānte ca mānave
raktapittakṣatakṣīṇatṛṣṇāmūrcchāparītinām
rūkṣadurbalamartyānāṃ na hitaṃ cāsyaśoṣiṇām
jātīlavaṅgaṃtakkolakarpūrakaḍukāhvayaiḥ
saṃcūrṇya pūgaiḥ (sacūrṇapūgaiḥ) sahitaṃ patraṃ tāmbūlajaṃ śubham
mahāpāṭhaśuddhau.
jātīlavaṅgakaṅkolakarpūrakaḍukaiḥ saha
rucivaiśadyasaugandhyamicchan vaktreṇa dhārayet
dhumenāpohya hṛdyairvā kaṣāyakaṭutiktakaiḥ
pūralavaṅgasumanaḥphalaiḥ
taḥ kaṭukaṣāyairvā mukhavaiśadyakārakaiḥ
tāmbūlapatrasā naiḥ sugandhairvā vicakṣaṇaḥ
tāmbūlena vinā rājan jaḍībhūtā sarasvatī
niḥsarati mukhādrāṇī gṛhāt kulavadhūriva
mahāpippalapatrāṇi kramukasya phalāni ca
śuktihvāreṇa saṃyuktaṃ tāmbūlamiti saṃjñitam
śvetapatraṃ ca cūrṇaṃ ca kramukasya phalāni ca
nārikelaphalopetaṃ mātuliṅgasamāyutam
elākaṅkolakarpūrairmukhavāsaṃ pracakṣate
śvetapatraṃ ca cūrṇaṃ ca kramukāṇāṃ phalāni ca
nārikelaphalopetaṃ mātuluṅgasamāyutam
elālavaṅgakaṅkolairmukhavāsaṃ pracakṣate
candraścandranibhānane ca khadiraṃ patraṃ tvagelā sudhā
jātīpayyapi patrayuktavadane kaṅkolajātīphalam
kastūrī ca lavaṅgameginayane bāhlīkapūgīphalaṃ
dravyairebhirapi trayodaśamitaistāmbūlamityucyate
pātivratyamahānidānavapuṣaḥ saubhāgyabhājaḥ sadā
rukmiṇyāḥ svasukhaikacidrasatanauḥ śrīpāṇḍuraṅgasya ca
santuṣṭyai racitā'cyutena bahudhā nirmathya śāstrodadhiṃ
sarveṣāmapi kāmado'stu satataṃ saubhāgyakalpadrumaḥ
śāke candrasamudravājidharaṇīsaṃkhye 1741 pramādhyāhvaye
varṣe'pyāśvinaśuklapañcalalitāpañcamyupete kavau
āsa śrīraghuvīrasadgurūpadāmbhojadvayaikāśrayāt
pūrṇaḥ pañcavaṭīpureṣu phalitaḥ saubhāgyakalpadrumaḥ
śake 1745 subhānunāmasaṃvatsare bhādrapadaśuklapratipadā bhṛgau lekhaḥ
nārāyaṇa śītārāmaśāstrī paṭavardhana
śake 1810
verses of Tāmbūlamañjarī—viz. (1) 47-49, (2) 54, (3) 55, (4) 77-78, चर्याचन्द्रोदय
leaf, 2 cūrṇam—Lime, 3 pūgam—Betel nut, 4 khadirasāraḥ—Catechu, 5 lavaṅgam—
Clove, 6 एला—Cardamom, 7 जातीफलम्—Nutmeg, 8 जातीपत्रम्—Mace, 9
kaṅkolam—Cubeb, 10 kuṅkumam—Saffron, 11 kastūrī—Musk, 12 vātāmaḥ—Almond,
13 svarṇam—Gold-leaf.
Linked texts (3)
- Bhāvaprakāśa (another edition) — Sanskrit
- Yogaratnākara (Mayūrapāda Bhikṣu) — Mayūrapāda Bhikṣu 1700, Sanskrit
- Jyotirnibandha (ed. Raṅganātha Śāstrī Vaidya) — Sanskrit