Pramāṇa · Search · About · API

TAMBULAMANJARI 6.3

TĀMBŪLAMAÑJARĪ 6.3

Language
Sanskrit

6.3

1-7, 9, 11 as above. Mentions (8) तजत्वक्—Cinnamon, (10) कर्पूरः—
Camphor (12) सुरमांसम्—Casearia Esculenta (13) नखाः—Helix Aspera,
(5) Acc. caryācandrodaya.
(6) Acc. mahārāṣṭraśabdakośa.
ṣoḍaśopacārāḥ paramānandatantre parigaṇitāḥ | yathā
pādyamarghyaṃ cācamanaṃ snānaṃ vastraṃ ca bhūṣaṇam
gandhaṃ puṣpaṃ dhūpadīpau naivedyaṃ cāpi vīṭikām
nīrājanaṃ cāñjaliṃ ca parikrāmaṃ natiṃ śive
gaṇayedupacārān vai pratyekaṃ ṣoḍaśeśvari
raktapittakṣatakṣīṇa tṛṣṇāmūrcchāparītinām
rūkṣadurbalamartyānāṃ na hitaṃ cāsyaśoṣiṇa m
na netraroge na ca raktapitte
kṣate na vāte na viṣe na śoṣe
madātyaye nāpi ca mohamūrcchāśvāseṣu tāmbūlamuśanti vaidyāḥ
na netrakope na ca raktapitte
kṣate na dāhe na viṣe na śoṣe
madātyaye na.pi na mohmūrcchā—
śvāseṣu tāmbūlamuśanti vaidyāḥ
pāṇḍutvaṃ dantadaurbalyamakṣirogaṃ balakṣayam
karoti mukharogāṃśca tāmbūlamatisevanāt
yatī ca (tiśca) brahmacārī ca vidhavā ca rajasvalāḥ (lā)
pratyekaṃ mā(māṃ)sata tu(stu)hyaṃ melanaṃ surayā samam
jāḍyāvahaṃ for jāḍyapahaṃ acc. rājanighaṇṭu. Correct.
dāyi for dāha acc. bhāvaprakāśanighaṇṭuvimarśa, rājanighaṇṭu and śāligrāmanighaṇṭu. Not
kānti for vānti acc. śabdakalpadruma. A misprint.
(c) jalapānapoṣitarasaṃ acc. bhāvaprakāśanighaṇṭuvimarśa, rājanighaṇṭu and śāligrāmanighaṇṭu.
jalapānayojitarasaṃ acc. śabdakalpadruma for janapānayoṣitarasaṃ. Out of these three readings
cirāt troṭitaṃ for citrocitaṃ acc. rājanighaṇṭu, śāligrāmanighaṇṭu and bhāvaprakāśanighaṇṭuविमर्श. Correct.
trirātroṣitaṃ for citrocitaṃ acc. śabdakalpadruma. An emendation.
(d) rucikṛdvarṇyaṃ for ruciraṃ valyaṃ acc. bhāvaprakāśanighaṇṭuvimarśa, rājanighaṇṭu and śāligrāmanighaṇṭu.
Source : rājanighaṇṭu.
89 Source : dhanvantarinighaṇṭu.
90 (a) śirā parṇasya for śirāparṇa tu acc. śāligrāmanighaṇṭu and bhāvaprakāśanighaṇṭuvimarśa, Not
(śirāyuktaṃ parṇam) is correct.
Source : rājanighaṇṭu.
suśrutasaṃhitā I. 46. 279. Page 235; reads :tambūūlapatraṃ tīkṣṇoṣṇaṃ kaṭu pittaprakopaṇam
sugandhi viśadaṃ tiktaṃ svaryaṃ vātakaphāpaham
bṛhadyogataraṅgiṇī-taraṅga 17 ślo. 43 Page 101.
tāmbūlapatraṃ tīkṣṇoṣṇaṃ rocanaṃ tuvaraṃ saram
tiktaṃ ca pācanaṃ kāmaraktapittakaraṃ laghu
vaśyaṃ śleṣmāsyadaurgandhyamalavātaśramāpaham
(a) tiktaṃ for kaṭu acc. pathyāpathyavibodha. Wrong.
Source :-pathyāpathyavibodha. Origin :-suśruta.
suśrutasaṃhitā I. 46. 280, Page 235.
sraṃsanaṃ kaṭukaṃ pāke kaṣāyaṃ vahnidīpanam
vaktrakaṇḍūmalakledadaurgandhyādiviśodhanam
pūgavṛkṣasya niryāso mohanaḥ śītalo guruḥ
pāke coṣṇaḥ pittalaśca paṭuścāmlaḥ prakīrtitaḥ
vātanāśakaraścaiva munibhiḥ parikīrtitaḥ
nailāvatagrāmajaṃ ca kramukaṃ kaṇṭhaśuddhikṛt
pācanaṃ madhuraṃ rucyaṃ saraṃ kāntikaraṃ laghu
tridoṣanāśakaṃ caiva rasālaṃ ca nigadyate
guhāgarodbhavaṃ pūgaṃ madhuraṃ tuvaraṃ laghu
kaṭukaṃ drāvakaṃ caiva pācakaṃ viśadaṃ matam
malastambhaṃ tathādhmānavātaṃ caiva vināśayet
nighaṇṭaratnākara :—Part I, page 184.
roṭasaṃjñaṃ pūgaphalaṃ rucyaṃ cāgnipradīpanam
kaṭukaṃ tuvaraṃ coṣṇaṃ pittalaṃ malabandhakṛt
nighaṇṭaratnākara :—Part I, page 184.
campāvatībhavaṃ pūgaṃ pācanaṃ cāgnidīpanam
balapradaṃ rasāḍhyaṃ ca kaphanāśanakaraṃ matam
suśrutasaṃhitā—I. 46. 201. P. 227.
kaphapittaharaṃ rūkṣaṃ vaktrakledamalāpaham
kaṣāyamīṣanmadhuraṃ kiñcit pūgaphalaṃ saram
nighaṇṭaratnākara—Part I, page 184.
candāpurabhavaṃ pūgaṃ rase ca madhuraṃ matam
kaṭukaṃ tuvaraṃ rucyaṃ svādu cāgnipradīpanam
pācanaṃ munibhiḥ proktaṃ kaphanāśanakaraṃ matam
kaphapittaharaṃ rūkṣaṃ vaktrakledamalāpaham
kaṣāyamīṣan madhuraṃ kiñcit pūgaphalaṃ saram
pūgaṃ svādu dṛḍhamadhyaṃ yat svinnaṃ vāpi tridoṣanut
sārasaṃ gurvabhiṣyandi taddṛśaṃ vahnināśanam
svinnaṃ pūgaṃ tridoṣaghnamapakvaṃ doṣalaṃ smṛtam

Linked texts (4)