Pramāṇa · Search · About · API

Rasaratnakara 3.11

Rasaratnākara 3.11

Language
Sanskrit

3.11.1

RRĀ, 3, 11
{rasasya 18 saṃskārāḥ}
siddhaiḥ sūtavarasya karma vividhaṃ khyātaṃ vicitraiḥ kramaiḥ sādhyāsādhyavivekato hy anubhavan dṛṣṭvā samastaṃ mayā /
yuktyāṣṭādaśadhā viśeṣavidhinā svedādivedhāntakaṃ dakṣāṇāṃ sukhasādhyameva sukhadaṃ saṃtanyate sāmpratam //

3.11.2

{18 saṃskāras}
svedanaṃ mardanaṃ mūrchotthāpanaṃ pātanaṃ tridhā /
nirodhanaṃ niyāmaśca dīpanaṃ cānuvāsanam //

3.11.3

jāraṇaṃ cāraṇaṃ caiva garbhabāhyadrutis tathā /
rañjanaṃ sāraṇaṃ cānusāraṇā pratisāraṇā krāmaṇaṃ dehaloheṣu //

3.11.4

{kāñjika:: production}
nānādhānyairyathāprāptais tuṣavarjair jalānvitaiḥ /
mṛdbhāṇḍaṃ pūritaṃ rakṣedyāvadamlatvamāpnuyāt //

3.11.5

tanmadhye bhṛṅgarāṅmuṇḍī viṣṇukrāntā punarnavā /
mīnākṣī caiva sarpākṣī sahadevī śatāvarī //

3.11.6

triphalā girikarṇī ca haṃsapādī ca citrakam /
samūlaṃ khaṇḍayitvā tu yathālābhaṃ niveśayet //

3.11.7

pūrvāmlabhāṇḍamadhye tu dhānyāmlakamidaṃ bhavet /
{kāñjka:: use}
svedanādiṣu sarvatra rasarājasya yojayet /
{kāñjika:: substituted by āranāla}
atyamlam āranālaṃ vā tadabhāve niyojayet //

3.11.8

{svedanam}
tryūṣaṇaṃ lavaṇaṃ rājī citrakaṃ triphalārdrakam /
mahābalā nāgabalā meghanādaḥ punarnavā //

3.11.9

meṣaśṛṅgī citrakaṃ ca navasāraṃ samaṃ samam /
etat samastaṃ vyastaṃ vā pūrvāmlenaiva mardayet //

3.11.10

tatkalkena limped vastre yāvad aṅgulamātrakam /
tanmadhye nikṣipetsūtaṃ baddhvā pacyāddinatrayam /
dolāyantre 'mlasaṃyukte svedito jāyate rasaḥ //

3.11.11

{mardanam}
prakṣālya kāñjikaiḥ soṣṇais tamādāya vimardayet /
atyamlam āranālaṃ tattadabhāve niyojayet //

3.11.12

gṛhadhūmeṣṭikācūrṇaṃ dagdhorṇā lavaṇaṃ guḍam /
rājikā triphalā kanyā citrakaṃ bṛhatī kaṇā //

3.11.13

vandhyākarkoṭakī cātha vyastaṃ vātha samastakam /
kvāthayedāranālena tena mardyaṃ tryahaṃ rasam /
prakṣālya kāñjikenaiva samādāya vimūrchayet //

3.11.14

{mūrchanam}
meṣaśṛṅgī kṛṣṇadhūrto balā śvetāparājitā //

3.11.15

kanyāgnitriphalā caiva sarpākṣī sūraṇaṃ vacā /
gojihvā cāṅgulī nīlī muruṇḍī kṣīrakandakam //

3.11.16

rājikā kākamācī ca ravikṣīraṃ ca kāñcanam /
vyastānāṃ vā samastānāṃ drāvaiścaiṣāṃ vimardayet //

3.11.17

yāmaikaṃ rasarājaṃ ca mūṣāyāṃ saṃnirodhayet /
puṭaikena pacettaṃ tu bhūdhare vātha mardayet //

3.11.18

sarvadrāvair yathāpūrvaṃ ruddhvā ruddhvā vipācayet /
ityevaṃ saptadhā kuryājjāyate mūrchito rasaḥ //

3.11.19

{utthāpanam}
jalaiḥ soṣṇāranālair vā lolanādutthito bhavet /
athavā pātanāyantre pācanādutthito bhavet /
evamutthāpitaḥ sūtastridhā pātyaḥ krameṇa tu //

3.11.20

{ūrdhvapātanam}
kākamācī jayā brāhmī cāṅgerī raktacitrakam /
aṅkolī rājavṛkṣaśca tilaparṇī kumārikā //

3.11.21

maṇḍūkī citrakaṃ pāṭhā kākajaṅghā śatāvarī /
bhūpāṭalī devadālī nirguṇḍī girikarṇikā //

3.11.22

śaṇapuṣpyārdrakaṃ śṛṅgī gojihvā kṣīrakandakam /
nīlī caiṣāṃ samastānāṃ vyastānāṃ ca dravairdinam //

3.11.23

tāmrapādayutaṃ sūtaṃ mardayedamlakaiḥ saha /
tatpiṣṭaḥ pātayedyantre cordhvapātanake punaḥ //

3.11.24

ādāya mardayettadvattāmracūrṇena saṃyutam /
pātayenmardayeccaiva tāmraṃ dattvā punaḥ punaḥ /
ityevaṃ saptadhā kuryānmardanaṃ pātanaṃ kramāt //

3.11.25

ūrdhvalagnaṃ samādāya adhaḥpātena pātayet //

3.11.26

{adhaḥpātanam}
triphalā rājikā śigrustryūṣaṃ lavaṇacitrakam /
sūtatulyaṃ tu tatsarvaṃ kāñjikair mardayeddinam //

3.11.27

tena limped ūrdhvabhāṇḍaṃ pṛṣṭhe deyaṃ puṭaṃ laghu /
adhaḥpātanayantre tu pātitaṃ tu samuddharet //

3.11.28

{tiryakpātanam}
triphalā rājikā śigrustryūṣaṃ lavaṇacitrakam /
dhānyābhrakaṃ rasaṃ sarvaṃ mardayedāranālakaiḥ //

3.11.29

naṣṭapiṣṭaṃ tu tat pātyaṃ tiryagyantre dṛḍhāgninā //

3.11.30

{nirodhanam}
lavaṇenāmbupiṣṭena haṇḍikāntargataṃ rasam /
ācchādyātha jalaṃ kiṃcit kṣiptvā śrāveṇa rodhayet /
ūrdhvaṃ laghupuṭaṃ deyaṃ labdhvāpyadho bhavedrasaḥ //

3.11.31

{dīpanam}
trikṣāraṃ pañcalavaṇaṃ bhūkhagaṃ śigrumūlakam /
svarṇapuṣpī ca kāsīsaṃ maricaṃ rājikā madhu //

3.11.32

kṣīrakando jayā kanyā vijayā girikarṇikā /
kākajaṅghā śoṇapuṣpī pātālagaruḍī kaṇā //

3.11.33

vandhyākarkoṭakī vahnirvyastaṃ vātha samastakam /
peṣayedamlavargeṇa taddravairmardayedrasam //

3.11.34

dinānte bandhayedvastre dolāyantre tryahaṃ pacet /
pūrvadrāvairghaṭe pūrṇe grāsārthī jāyate rasaḥ //

3.11.35

{anuvāsanam}
dīpitaṃ rasarājaṃ tu jambīrarasasaṃyutam /
dinaikaṃ dhārayed gharme mṛtpātre vāsito bhavet //

3.11.36

svedanādiśubhakarmasaṃskṛtaḥ saptakañcukavivarjito bhavet /
aṣṭamāṃśam avaśiṣyate tadā śuddhasūta iti kathyate budhaiḥ //

Linked texts (3)