Nityanathatantra 58

Nityanāthatantra 58

Language: Sanskrit

58.1

iti sthaulyādhikāraḥ
athodaracikitsā
sarvamevodaraṃprāyodoṣasaṃhatijaṃmatam
atovātādiśamanīkriyāsarvāpraśasyate

58.2

vahnirmandatvamāyātikukṣaudoṣaprapūrite
ajīrṇānmalinaiścānnairmandāgnaumalasaṃcayāta

58.3

ruddhāsvedānbuvāhinījanayatyudaraṃnṛṇām
ādhmānamāmatāvyaśvagatiralpākṛśāṅgatā

58.4

śothaḥsadanamaṃgānāṃdāhastandrāvivarṇatā
saṃgovidvātapadbhyāñcaśvayathuścāśulakṣaṇam

58.5

iti pūrvarūpam
athodararogaharatakrayogāḥ
vātodarīpibettakraṃpippalīlavaṇānvitam
śarkarāmaricopetaṃsvādupittodarīpibet

58.6

yavānīsaindhavājājīv‍yoṣayuktaṃkaphodarī
pibenmadhuyutaṃtaṃ v‍yakta mlaṃnātipelavam

58.7

madhutailavacāśuṇṭhīśatāhvākuṣṭhasaindhavaiḥ
yuktaṃ plīhodarījātaṃ savyoṣantūdakodarī

58.8

vṛddhodarītuhapuṣādīpyakājājisaiṃdhavaiḥ
pibecchidrodarī takraṃ pippalīkṣaudrasaṃyutam
tryūṣaṇakṣāralavaṇairyuktaṃ traidoṣikodarī

58.9

nātitanu
atha sāmudrādicūrṇam
sāmudrasauvarcalasaindhavānikṣāraṃyavānīmajamodakañca
sapippalīcitrakaśrṛṃgaveraṃ higuṃviḍaṃcetisamānikuryāt

etānicūrṇānighṛtaplutānibhuṃjītapūrvaṃkavalaṃ praśastam
vātodarīgulmamajīrṇayuktaṃ vāyuprakopaṃgrahaṇīñcaduṣṭām
arśāṃsiduṣṭānica pāṇḍurogaṃ bhagandarāṃcaivanihantisadyaḥ 10
atha pittodbhaveviśeṣaḥ
pittodbhavetubalinaṃpūrvamevavirecayet
athavānirbalaṃkṣīrabastiśuddhaṃvirecayet

58.12

atha nārāyaṇacūrṇam
yavānīhapuṣādhānyatriphalāsopakuṃcikā
kāravīpippalīmūlamajagaṃdhāśaṭhīvacā

58.13

śatāhvājīrakaṃ vyoṣaṃ svarṇakṣīrīca citrakā
dvaukṣārau pauṣkaraṃ mūlaṃ kuṣṭhaṃ lavaṇapaṃcakam

58.14

viḍaṃgaṃ ca samāṃśāni dantyā bhāgatrayaṃ tathā
trivṛdviśāle dviguṇe sātalā syāccaturguṇā

58.15

etannārāyaṇākhyaṃ ca cūrṇaṃ rogagaṇāpaham
nainatprāpyātivarttante rogā viṣṇumivāsurāḥ

58.16

takreṇodaribhiḥ peyo gulmibhirbadarāmbunā
ānaddhavāte surayā vātaroge prasatrayā

58.17

dadhimaṇḍena viṭsaṃge dāḍimāmbubhirarśasi
parikartte ca vṛkṣāmlairuṣṇāmbubhirajīrṇake

58.18

bhagaṃdare pāṇḍuroge śvāse kāse galagrahe
hṛdroge grahaṇīroge kuṣṭhe mande'nale jvare

58.19

daṃṣṭrāviṣe mūlaviṣe sāgare kṛtrime viṣe
tathārhatsnigdhakoṣṭena peyaṃ metadvirecanam

58.21

athodarādirogaharakvāthaḥ
punarnavānimbapaṭolaśuṇṭhītiktāmṛtādārvabhayākaṣāyaḥ
sarvāṃgaśothodarakāsaśūlaśvāsānvitaṃpāṇḍugadaṃnihanti 20
atha bindughṛtam
arkakṣīraṃpaledvecasnuhīkṣīraṃpalāniṣaṭ
pathyākampillakaṃśyāmāśamyākagirikarṇikā

58.22

nīlinītrivṛtādantīṃśaṃkhinīcitrakantathā
eteṣāṃpalikāairbhāgairghṛtaprasthaṃvipācayet

58.23

athāsyamalinekoṣṭhebindumātraṃpradāpayet
yāvato'syapibedvindūṃstāvadvegānkiricyate

58.24

gulmakuṣṭhamudāvarttaśvayathuñcabhagandaram
śamayedudarāṇrāṣṭauvṛkṣamandrāśaniryathā
etadvindughṛtannāmayenātyaktovirecyate

58.25

jalaṃ caturguṇam
atha nārācaghṛtam
lodhracitrakacavyāniviḍaṃgaṃ triphalātrivṛt
śaṃkhinyativiṣāvyoṣamajamodāniśādvayam

58.26

dantīcakārṣikaṃ sarvaṃ gomūtrasyapalāṣṭakam
catuṣpalaṃ snuhīkṣīraṃ rājavṛkṣaphalaṃ tathā

58.27

etaiścaturguṇetoye ghṛtaprasthaṃvipācayet
udaraṃcāmavātañcaplīhagulmabhagandarān

58.28

nihantyacirayogena gṛdhrasīstambhamūrujam
bṛhannārācakannāmaghṛtametadyathāmṛtam

58.29

atha bṛhadagnimukhacūrṇam
svarjikṣāraṃyavakṣāraṃ bhallātaṃgajapippalī
ajamodāvacāmustā devadāruviḍaṃgakam

58.30

pāṭhādāruniśāṃhiṃgu dhātrīdāḍimapuṣkaram
vṛddhadāraṃtrivṛcciñcāyavānījīrakadvayam

58.31

karpūronāgaraṃ bhārgīmaricaṃ cāmlavetasam
maṇḍūramabhayāśuṃṭhīcāturjātakaraṃjakam

58.32

āragvadhaṃtathāpaṃcalavaṇāni vicūrṇayet
śigrubradhnatvacakṣāraṃ vāruṇīpatraciṃcikā

58.33

tilakāṇḍakokilākṣaḥkṣāraścaivāpamārgakam
tulyāṃśaṃmātuluṃgāmlairbhāvanātrayabhāvitam

58.34

mustākvāthaistrithābhāvyamārdrakotthadravaistridhā
bṛhadagnisukhonāmnākarṣakamudarāpaham

58.35

gomūtrairvāsurāpānairāranālairathāpivā
asādhyodarasādhyaścagulmaṃhantitridoṣajam

58.36

śuddhasūtaṃ dvibhāgaṃdhamamṛtāśraṃ saindhavaṃviṣam
kṛṣṇajīraṃviḍaṃgaṃcaguḍūcīsattvamevaca

58.37

vacācaivayavakṣāraṃpratyekaṃsyādrasārddhakam
nirguṇḍikādravaiścādbhirbījapūrarasairddinam

58.38

mardayecchoṣayetso'yaṃrasastrailokyasundaraḥ
guṃjādvayaṃghṛtelehyaṃvātodarakulāntakam

58.39

palaikaṃcitrakaṃkalkṣaṃ gaṃdigomūtraśakṛjjalaiḥ
pācyaṃpādāvaśeṣañcaghṛtaprasthaṃvipācayet

58.40

palaikañcayavakṣāraṃpiḥ| paktvāvatārayet
tatkārṣikaṃpiveccānusnigdhamuṣṇañcabhojayet

58.41

athodarārirasaḥ
rasenātāmrāyasabhasmagaṃdhaṃśilāharidrāyapālatulyam
śilājatuṃṭaṃkaṇakañcasarvavimardyasamyakparibhāvayecca

58.42

nirguṇḍikātryūṣaṇabhṛṃgarājacitrārkatoyenadinapramāṇam
kvāthenanimbasyadinapramāṇaṃsiddhorasaḥsyādudarārisaṃjñaḥ
yathāśanirbhūdharapakṣapātetathāraso'yaṃ hyudaraṃnihanti

58.43

atha vaiśvānarī vaṭī
śuddhasūtaṃsamaṃgaṃdhaṃmṛtāyaḥsaśilājatu
rasamānaṃprakarttavyaṃrasasyadviguṇaṃviṣam

58.44

trikaṭuścitrakaṃkuṣṭhaṃnirguṇḍīmusalīrajaḥ
ajamodādaśāṃkṣenapratyekañcaprakalpayet

58.45

paṃcāṃganimbakvāthenabhāvanācaikaviṃśatiḥ
'ṃgarājarasesapta tvākṣaudreṇaloḍayet

58.46

bhakṣayed rīmātrāṃvaṭikāṃtāṃdivāniśi
śleṣmodaraṃni hantyāśudā nāvaśvānarīvaṭī

58.47

devadāruvahrimūlakalkaṃkṣīrātupāyayet
bhojanaṃvyoṣadugdhaṃcakulatthenarasenavā

58.51

atha jalodarārirasaḥ
rasenagaṃdhadviguṇaṃ śilā caśilācabījaṃjayapālakasya
phalatrayaṃvyūṣaṇakañcacitraṃsarvaṃvicūrṇyāpivibhāvayecca 48
dantīsnuhībhṛṃgara saipṛthakcasaṃbhāvyasaṃśoṣyacasaptavārān
vayobalaṃvīkṣyarmidaṃdadītajātevivekecadadītapathyam 49
alpaṃsatakaṃ śiśirānupāyī jātebaletatpunarevadyāt
takreṇarogaḥ samupaitiśāntisiddhorasonāmajalodarāriḥ 50
atha vaḍavāgnimukharasaḥ
hiṃgutrikaṭutriphalādevadāruniśādvayam
bhallātagaṃśigruphalaṃkaṭukīṃcavikāṃvacām

58.52

śuṇṭhītulyaṃpaṃcapaṭutulyaṃdadhnāvipepayet
antardhūmagatodagdhaḥkṣāroyaṃvaḍavānalaḥ

58.53

tridinaṃmadirāyuktaṃpibedvākāṃjikaiḥsaha
maṃdoṣṇenāthavāpeyamudaraṃgulmaśūlanut

58.54

athāgnikumārarasaḥ
śuddhasūtaṃsamaṃgaṃdhaṃśuddhatālaṃmanaḥśilā
tulyāṃśaṃcaitrakaṃmūlaṃyavamāmlagjairdravaiḥ

58.55

jambīraiścatathāmardyaṃtadgolaṃyāvasaṃpuṭe
ruddhābahirmāṣapiṣṭaistayorlepyañcasaṃpuṭam

58.56

godhūmapiṣṭikāvāthavilipyāvastramṛttikā
viśoṣyapācayedyantredvipaḍayāmaṃsuvāluke

58.57

kramavṛddhyāgnināpācyaṃsvāṃgaśītaṃ samuddharet
daśamāṃśaṃviṣaṃdattvāviṣāṃśaṃmṛttatāmrakam

58.58

jvālāmukhyādravaiḥ sarvabhāvayitvātrisaptadhā
tryūṣaṇaśvasajīrāīdravairbhāvyaṃtrisaptathā

58.59

rasohyagnikumāro'yaṃsevyaṃguñjādvayaṃsadā
tāmbūlapatrasaṃyuktamudaraṃvātagulmajit
kākajaṃghākaṣāyaścahyanupānaṃsadāpibet

58.60

atha vahnivīryarasaḥ
catuḥmṛtasyagaṃdhāṣṭaurajanītriphalāśilā
pratyekaṃsyādvibhāgenatrivṛjjaipālacitrakam

58.61

pratyekañcaikabhāgaṃsyāttryūṣaṇaṃjīradantikā
pratyekamaṣṭabhāgaṃsyātślakṣṇīkṛtyaviūrṇayet

58.62

jayantīsnukapathobhṛṃgī tathā cairaṇḍatailakaiḥ
pratyekenakramādbhāvyaṃsaptavāraṃpṛthakpṛthak

58.63

vahnivīryarasonāmaniṣkamūṣṇajalaiḥ pibet
virecanaṃbhavettenatakrabhaktaṃsasaindhavam

58.64

dināntedāpayetpathyaṃvarjayecchītalaṃjalam
nābhyuttarejalaṃsrāvyaṃkuryāddhastijalodaram

58.65

atha śleṣmaśailendrarasaḥ
gaṃdhakaṃ pāradaṃ śuddhaṃtryūṣaṇaṃ jīrakadvayam
śaṭī śṛṃgī yavānīca puṣkaraṃ rāmaṭhaṃtathā

58.66

saindhavaṃ yāvaśūkañcaṭaṃkaṇaṃ gajapippalī
jātīkoṣājamodāca vacā yāsalavaṃgakau

58.67

dhauttūraṃ kanakaṃbījaṃ kaṭphalaṃ cavyakantathā
pratyekaṃ tolakaṃceṣāṃ lakṣṇacūrṇānikārayet

58.68

pāṣāṇe vimale pātre ghṛṣṭaṃ pāṣāṇamudgaraiḥ
bilvamūlaṃgamaṃdattvā arkacitrakadantikā

58.69

śivargiphaṃjikāvāmānirguṇḍīgaṇikārikā
vattaṃ śukṛṣṇajīraṃca pāribhadraṃkapippalī

58.70

kaṇṭakāryārdrakaṃ tatra mūlānyetānicāharet
evaṃmūlarasaṃ dattvāghṛṣṭamātapaśoṣitam

58.71

guṃjāpramāṇavaṭikāṃ kārayeccacikitsakaḥ
tataścaturvaṭīṃ khādennityamārdrakasaṃyutām

58.72

uṣṇatoyānupānaṃ camarvavyādhiniyacchati
viṃśatiṃ ślaiṣmikān śvasatripātānsudāruṇān

58.73

pramehānviṃśatiṃcaiva yakṣmagulmaṃtathāparam
udgaṣṭaka durnāma āsavātaṃ vināśayet

58.74

paṃcapāṃḍumayānhanti kimisthaulyamayāpahā
yathāśuṣkendhanaṃvahnistathācāgnivivarddhanam
śleṣmaśailendraraso'yaṃccendraḥ parikīrttitaḥ

58.75

atha brahmavaṭī
viḍaṃgaṃdāḍimaṃkuṣṭhaṃnimtvagdahanaṃvacā
tryūṣaṇaṃpāṭhādevadāruniśāvyāghranakhābhayā

58.76

bilvaṃkarohiṇīcailā trivṛtpratyekakarṣikam
jaipālabījacūrṇaṃ ca dantīmūlaṃpalaṃpalamū

58.77

brahmadaṇḍīrasaprasthaṃpalamājyaṃpurātanam
pūrvakalkayutaṃ pāṭhacaṃmṛdvagnināsupācitam

58.78

bhakṣayedbadarākārāṃnityaṃbrahmavaṭīṃśubhābhū
catuḥṣaṣṭyuttaraṃvyādhīnsādhyāsādhyānrihantyalam

58.80

athodarādirogapraprayogaḥ
sruhyarkadantīdhavavahniphañjīśothāripāśīśanakandakandaḥ
jāmātṛpālindhīmāṇa|gnibāṇābaṃḍāṃgatālaṃkharamaṃjarīkaḥ 79
pratyekaśaḥkṣīracatuppalāṃśastathāpalāśasyasamaiḥsamaiḥsyāt
caturguṇekvāthajalāṣṭaśeṣepacedvidhijñovidhiśuddhalauham

Linked texts (22)

Cakradatta (Cikitsāsaṅgraha) — Cakrapāṇidatta, Sanskrit
Siddhayoga (Vṛndamādhava) — Vṛnda, Sanskrit
Aṣṭāṅgahṛdayasaṃhitā — Vāgbhaṭa, Sanskrit
Vāgbhaṭasaṃhitā — Vāgbhaṭa, Sanskrit
Aṣṭāṅgasaṃgraha — Vāgbhaṭa, Sanskrit
Bhāvaprakāśa (another edition) — Sanskrit
Bhaiṣhajyaratnāvalī — Sanskrit
Siddhayoga (Vṛndasuni) — Vṛndasuni, Sanskrit
Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) — Vaṅgasena, Sanskrit
Basavarājīya — Nīlakaṇṭhakoṭṭūru Basavarāja 1500, Sanskrit
Vṛṣarājīya — Vāsavarāja, Sanskrit
Rasendrasārasaṃgraha (Gopāla Kṛṣṇā) — Gopāla Kṛṣṇā 1800, Sanskrit
Hṛdayapriyā — Pāñcumnattadu 1790, Sanskrit
Cakrasaṃgraha — Cakrapāṇidatta, Sanskrit
Amṛtasāgara — Pratāpasiṁha 1778, Sanskrit
Vīrasiṃha — Bhoja, Sanskrit
Vīrasiṃhāvaloka — Vīrasiṃha, Sanskrit
Gadanigraha — Soḍhala, Sanskrit
Śivatattvaratnākara — Basappa Nāyaka 1684, Sanskrit
Śivattvaratnākara — Basava, Sanskrit
Ārogyacintāmaṇi (Paṇḍit Dāmodara) — Paṇḍit Dāmodara, Sanskrit
Ārogyacintāmaṇi (Dāmodaramiśra) — Dāmodaramiśra, Sanskrit