Arogyacintamani (Pandit Damodara) 82.1

82.1

āsādhye dve mate teṣāṃ chidrabaddhagudodare
śeṣāṇi kṛcchrasādhyāni jātāmbūni tu varjayet
atha vātodaracikitsā
sthirādisarpiṣaḥ pānaṃ snigdhe svedāvirecane
veṣṭanaṃ 1vāsasā nityaṃ sālvaṇenopanāhanam
citratailānuvāsaḥ syāt sthirādyaistu nirūhaṇam
peyā yūṣarasānnaṃ ca yojyaṃ vātodare kramāt
samudrādi
sāmudrasindhurucakāgnikaṇājamoda
jantughnarāmaṭhayavāgrajaviśvacūrṇam
bhuktaṃ sasarpiraśane pavanodarāśaugulmātyajīrṇagrahaṇījarujāharaṃ syāt
iti vātodaracikitsā
atha pittodaracikitsā
ghṛtaṃ pittodare peyaṃ kākolyādisusādhitam
syāt trivṛttriphalāsiddhaṃ paścātsarpirvirecanam
yavādyambusitāsiddhaṃ nirūhānvāsane ghṛtam
pāyasenopanāho'kṣātkṣīraṃ siddhaṃ sthirādinā
biti pittodaracikitsā
atha śleṣmodaracikitsā
śleṣmodare kaṇā''dyājyaṃ snehe reke snuhīghṛtam
vastau taila hitaṃ vyoṣamuṣkakādyambumūtrajam
kuṣṭhamūlakabījādyaiḥ siddhārthairupanāhanam
vyoṣayuktaṃ kulatthāmbu payo vā bhojane hitam
iti śleṣmodaracikitsā
atha sannipātodaracikitsā
sannipātodare kāryastveṣa miśraḥ kriyāvidhiḥ
saptalāśaṅkhinīsiddhaṃ ghṛtamatra virecanam
iti sannipātodaracikitsā
atha plīhodaracikitsā
snehasvedavirekādi vidheyaṃ plīharogiṇaḥ
dadhyannabhuji vāmāṅge kūrparādhaḥ sirāvyadhaḥ
kṛmiśatruvarāvyoṣacavyāpāṭhāmisayutam
ghṛtaṃ kṣīreṇa saṃsiddhaṃ gulmaplīhodarāpaham
rohītakābhayākṣaudravāsitaṃ mūtramambunā
pītaṃ sarvodaraplīhamehārśaḥkṛmigulmajit
pakkamarkadalaṃ cūrṇapaṭuliptaṃ ghaṭāgninā
dagdha mastuyutaṃ pītaṃ mandāgniplīhahatparam
kṣīreṇa plīhahatkṛṣṇā kṣāro vā'mbhodhiśuktijaḥ
yakṛti plīhavatsarvaṃ dakṣa¹hastāsramokṣaṇam
nārāyaṇacūrṇam
yavānī hapuṣā dhānyaṃ varā'jājiśaṭīdvayam
kāravīgranthikavyoṣaśatāhvogrā'jagandhikāḥ
²kṣīriṇīkuṣṭhabilvāgnipauṣkarāṇi paṭūni ca
dvau kṣārau samabhāgāni sātalā syāccaturlavā
viśālātrivṛte dvyaṃśe dantī tryaṃśā ca cūrṇakaḥ
nārāyaṇākhyastakrādyaiḥ kuṣṭhagulmodarārtihṛt
snuhīghṛtam
payasyaṣṭaguṇe sarpiḥprasthaḥ sasnukapayaḥpalaḥ
trivṛtaḥ palaṣaṭkena siddho jaṭharagulmanut
sāmānyopāyāḥ
viśālā śaṅkhinī danti trivṛnnīlī phalatrayam
niśā viḍaṅga kampillaṃ mūtreṇodaranut pibet
sevyaṃ jaṭhariṇā yuktyā kṛṣṇā snukkṣīrabhāvitā
payo vā cavyadantyagniviḍaṅgavyoṣakalkitam
varjyāni
ambupānaṃ divāsvapnaṃ gurvabhiṣyandi bhojanam
vyāyāmaṃ vātaviṣṭambhi jaṭharī parivarjayet
ityudarādhyāyo viṃśaḥ
athodāvarttaśūlahadrogāmlapittacikitsitaṃ nāma
ekaviṃśo'dhyāyaḥ
athodāvarttacikitsā
kruddhaḥ pakva śaye'pāno ^1viṇmūtrāvarttito balī
ūrdhvago'dhaśca saṃrodhī syādudāvarttasaṃjñakaḥ