Ashtangahridayasamhita 1.1.18: Sarvāṅgasundarā

1.1.18.1

āyurvedāṅgānyāha-kāyeti| tani ca kāyādīni aṣṭāvāhuḥ| tatra kāyaśabdena sarvāvasthaṃ sarvāvayavaṃ ca śarīraṃ gṛhyate, bālādiśabdaistasyaivāvasthāviśeṣā lakṣyante| ūrdhvāṅgaṃ tvavayavaviśeṣaḥ| bālaḥ prathamaṃ vayaḥ, graho grahārtatvam, ūrdhvāṅgaṃ śiraḥ, śalyaṃ vraṇārtatvam, daṃṣṭrā viṣārtavaṃ, śalyadaṃṣṭrāśabdau vraṇaviṣamātropalakṣaṇau| jarā paścimaṃ vayaḥ, vṛṣaḥ strīprasaṅgitvam| eṣāṃ ca kāyādīnāṃ cikitsāśritānāmevāṅgatvamityata āha-cikitsā yeṣu saṃśritā iti| cikitsā vyādhipratīkāraḥ| ata eva kāyacikitsā, bālacikitsetyādayo+aṅgānāṃ saṃjñāḥ| vivakṣitavivekācca cikitsāyā eva hyaṅgatvam| aṅgānyavayavāḥ| tatrāvasthāmātrāśrayāṇāṃ bālādivyatiriktāvasthāviśeṣāśrayāṇāmavayavamātrāśrayāṇāmūrdhvāṅgavyatiriktāvayavaviśeṣāśrayāṇāṃ ca vyādhīnāṃ kāyacikitsite pratīkāraḥ| bālacikitsādiṣu tu tattadviśeṣaikaniṣṭhānām| iti śāstrārthetikartavyatā|