Ashtangahridayasamhita 1.1.52: Sarvāṅgasundarā
Sarvāṅgasundarā 1.1.52
- Language
- Sanskrit
Sarvāṅgasundarā
1.1.52.1
atha bahiraṅgaṃ vyācaṣṭe-doṣadūṣyavikṛtyutpādanadvāreṇa yo vyādhīnāṃ kāraṇaṃ, sa bahiraṅgaḥ| sa ca dvedhā, vṛddhihetuḥ kṣayahetuśca| tatra vṛddhihetumāha-vṛddhiriti| sarveṣāṃ doṣadūṣyāṇāṃ samānaistulyadharmakairdravyairvṛddhirbhavet| yathā rūkṣādiguṇasya vāyoḥ, tatsamānaguṇaṃ śyāmāmākādi varddhanam| sasnehādiguṇasya pittasya tailādi| snigdhādiguṇasya kaphasya kṣīrādi| dūṣyeśu svedaraktayoḥ pittavat vṛddhihetuḥ| śeṣāṇāṃ śleṣmavat| vakṣyati hi (sū.a. 11/26)-"tatrāsthani sthito vāyuḥ pittaṃ tu svedaraktayoḥ| śelṣmā śeṣeṣu tenaiṣāmāśrayāśrayiṇāṃ mithaḥ|| yadekasya tadanyasya varddhanakṣapaṇauṣadham| asthimārutayornaivam|" iti| kṣayahetumāha- viparītairiti| sarveṣāṃ doṣadūṣyāṇāṃ viparītairviruddhadharmakairdravyairvṛddherviparyayaḥ kṣayo bhavet|yathā- vāyorgodhūmadi kṣapaṇam| pittasya yavādi| kaphasya kulatthādi| dūṣyeṣu pūrvavat|
Linked texts (1)
- Aṣṭāṅgahṛdayasaṃhitā — Vāgbhaṭa, Sanskrit