Pramāṇa · Search · About · API

Ashtangahridayasamhita 1.1.75.1

Sarvāṅgasundarā 1.1.75.1

Language
Sanskrit

1.1.75.1

kālaḥ śītoṣṇavarṣalakṣaṇastrividhaḥ| arthāḥ śabdasparśarūparasagandhā mahābhūtaguṇāḥ| tathā cāgamaḥ (ca.śā.a.1/29)- "arthāḥ śabdādayo jñeyā gocarā viṣayā guṇāḥ" iti| karma kriyā, kāyavāṅmanaśceṣṭā| kālaścārthaśca karma ca tāni kālārthakarmāṇi, teṣāṃ yogaḥ sambandhaḥ, kālārthakarmaṇāṃ yogaḥ| kimbhūtaḥ, hīnamithyātimātrakastathā samyagyogaśceti| ye kālādīnāṃ yogā hīnamithyātimātrakāḥ, te rogaikakāraṇam| teṣāmeva yaḥ samyagyogaḥ, sa ārogyaikakāraṇaṃ pradhānakāraṇamiti| ekaśabdaḥ pradhānavacanaḥ| yathā- 'ekaḥ pārtho dhanurdharaḥ' iti| kālasya hīnayogaḥ svarūpahāniḥ| mithyāyogaḥ svarūpādvaiparītyam| atiyogaḥ svarūpātiśayaḥ| yathā- hīnaśītatā hīnoṣṇatā hīnavarṣatā hīnayoge| śītakālāvasare+atyauṣṇyamuṣṇakālāvasare śītaṃ varṣākāle+avṛṣṭirmithyāyoge| atiśaityamatyauṣṇyamativarṣaṇamatiyoge| etadyogatrayaṃ rogakāraṇam| samyagyogo yathāsvarūpasthitirārogyakāraṇam| arthānāṃ punaḥ svena svenārthenendriyasya hīnaḥ saṃyogo hīnayogaḥ| puruṣānabhimatādinārthajātenendriyasya yogo mithyāyogaḥ| atyantasaṃyogo+atiyogaḥ| ete trayo rogakāraṇam| yathāsvaṃ samyagyoga ārogyakāraṇam| kāyādikarmaṇo hīnapravṛttirhīnayogaḥ| vegodīraṇādikaṃ sāmibhuktabhāṣaṇādikaṃ rāgadveṣādikaṃ ca yathāsvamuttaratra (sū.a.12/40) vakṣyamāṇaṃ mithyāyogaḥ| atipravṛttiratiyogaḥ| sarveṣāṃ samā pravṛttiḥ samayogaḥ| tena hīnādayo yogāstrayo rogakāraṇam| samyagyogastvārogyakāraṇam|

Linked texts (1)