Pramāṇa · Search · About · API

Ashtangahridayasamhita 1.3.104.1

Sarvāṅgasundarā 1.3.104.1

Language
Sanskrit

1.3.104.1

samantāt-sarvataḥ, sūryaprabhābhirahani taptaṃ-kvathitam, candrakiraṇairniśi śītīkṛtam| tathā, agastyodayena nirviṣīkṛtam| tathā, śuci-pavitram| varṣāsu hyaśucītyuktam| tacca haṃsopabhogyatayā haṃsavadatinairmalyāddhaṃsodakaṃ nāma tantrakārairāyurvedaśāstre saṃjñitam| tathā, nirmalaṃ-akaluṣam| tathā, malānvātapittaśleṣmaṇo, jayatīti malajit| agastyodayanirviṣaśabdena viśeṣaṇenaitat pratipādayati, yathā-yadantarikṣaprabhavaṃ sarastaḍāgādisthaṃ jalaṃ, tadeva prāyeṇa śaradyevaṃguṇaṃ vedyam| na kūpādiprabhavam, tasya sadā nirviṣatvāt| tathā cāntarikṣaprabhavamevaṃ paṭhyate (hṛ. sū. a. 5|8)- "lūtāditantuviṇmūtraviṣasaṃśleṣadūṣitam" iti| tacca nābhiṣyandi-na srutirūpaśleṣmakāri, na vā rūkṣaṃ-na vātaprakopakāri| vāśabdaśca śabdasyārthe+atra| yatastaptāṃśukiraṇaistaptam, yataśca śītāṃśukaraiḥ śītaṃ-prāhlāditam, itthaṃ sneharaukṣyayorantare vartamānaṃ pānādiṣvamṛtopamam| ādiśabdena snānāvagāhayorgrahaḥ| kupitadoṣaśamanādakupitadoṣasāmyānuvṛttihetutvāccāmṛtatulyametajjalaṃ bhajediti yojyam| atroṣṇāṃśugrahaṇamagnitāpanivṛttyai| kiraṇagrahaṇaṃ sākṣāttatsparśasambhāvanārtham| tṛṇadavapalāśādibhirāstṛtamapi ravistāpayati na tu tattathā guṇavat| ataḥ kiraṇagrahaṇena tadvyavadhānavyudāsaṃ karoti| nanu ca, sarvaṃ dinaṃ sūryakiraṇaistāpaḥ sambhavati| candrakaraistu sarvāṃ rātriṃ kathamiva syāt ? yataḥ sakalasya candramasaḥ paurṇamāsyāmeva sarvasyāṃ rātryāṃ sambhavo nānyatra| tasmācchītaṃ candrakiraṇai rātryāmiti naitadyuktam| atrocyate| vimale vyomani yathaiva ravicandrau yathākālamavyāhatasvarūpaṃ prāptau pathyatāṃ jalasyāpādayatastadvannakṣatrāṇyapi| tasmānnakṣatrairapi śītaṃ candreṇeva śreṣṭhameva bhavatyudakam| evaṃ caitadavagacchet, anyathaitadvākyamayuktamiva syāt| carakamunināpyanenaivā+abhiprāyeṇa nakṣatragrahaṇaṃ nākāri| yathā (ca. sū. a. 6|45)- "divā sūryāṃśusantaptaṃ niśi candrāṃśuśītalam|" iti| aṣṭāṅgasaṅgrahe+apyuktam (sū.a. 4.)- "divā divākarakarairniśākarakarairniśi" iti| atra hi sakalasyāhorātrasya raviśaśiyogāya divāniśāgrahaṇam, anyathaitadanarthakaṃ syāt, vyabhicārābhāvāt|

Linked texts (1)